Nấm truffle Đài Loan

Trước đó, những phát hiện khác bao gồm Truffle Tuber lithocarpii vào năm 2021, truffle Tuber elevatireticulatum (một loại truffle trắng) vào năm 2018 và truffle Hydnotrya tulasnei vào năm 2016. Tổng cộng trong khoảng 7 đến 8 năm qua, Đài Loan đã công bố khoảng 5 loài truffle mới, tất cả đều là thành quả của nhóm nghiên cứu do nhà nghiên cứu Phó Xuân Húc (Fu Chuen-hsu) và trợ lý nghiên cứu viên Lâm Giới Long (Lin Chieh-lung) thuộc nhóm bảo vệ rừng của Viện Thí nghiệm Lâm nghiệp, Bộ Nông nghiệp Đài Loan chung sức thực hiện.

Ông Phó Xuân Húc tiết lộ, họ đã dựa vào dữ liệu cơ bản của các quốc gia trên thế giới, kết hợp với thông tin đất đai quốc gia của Đài Loan được tổng hợp bởi đội khảo sát đất rừng của Cục Lâm nghiệp, Bộ Nông nghiệp, để xác định các khu vực tiềm năng. Sau đó, họ so sánh với năm điểm nóng phân bố nấm dưới lòng đất mà ông Hồ Hoằng Đạo (Hu Hung-tao) - Giáo sư danh dự khoa Tài nguyên và Môi trường rừng của Đại học Quốc lập Đài Loan (National Taiwan University, NTU), được tổng hợp cách đây 30 năm, cuối cùng xác định 2-3 khu vực trọng điểm, từ đó bắt đầu tìm kiếm dấu vết của nấm truffle.

Ông Phó Xuân Húc chia sẻ, các loài nấm truffle ở độ cao từ 1.200 đến 1.300 mét so với mực nước biển có thể được thu hoạch từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau; còn ở độ cao 2.500 mét thì thường sẽ thu hoạch vào tháng 6 hoặc tháng 7. “Tuy nhiên, tại khu vực Liên Hoa Trì (độ cao từ 576 đến 925 mét), tất cả đều bị rối loạn, rất khó xác định”. Nghiên cứu của nhóm đã tổng hợp ra rằng, đất kiềm và khí hậu lạnh mát là điều kiện thích hợp cho sự phát triển của nấm truffle, nhưng khi vào các khu vực có độ cao thấp, các kết quả nghiên cứu trước đây không hoàn toàn đúng, điều này khiến quy luật sinh trưởng và phát triển của nấm truffle trở nên khó lường.

Phần nhánh hình chữ Y trong ảnh cho thấy việc nuôi dưỡng mầm nấm trên thân gỗ đã thành công.

Nhóm nghiên cứu tìm cách sinh sản bào tử nấm truffle để bảo tồn cây nấm quý giá và thí nghiệm cấy ghép giống lên nhiều mẫu cây khác nhau, ngoài giúp thu thập số liệu sinh trưởng của nấm truffle, còn là sự chuẩn bị cho công tác nhân giống, sản xuất đại trà sau này.

Dữ liệu không thể thiếu khi công bố phát hiện giống truffle mới

Sau khi đào được nấm truffle, cần đạt được nhiều điều kiện mới có thể “xác minh danh tính” của nó.

Các thành viên nhóm nghiên cứu cho biết, khi công bố một giống truffle mới với quốc tế, trong báo cáo phải mô tả đầy đủ số lượng, kích thước của bào tử truffle, cũng như các chi tiết về hình thái tổng thể, đồng thời phải so sánh bản đồ phả hệ để xác nhận loài nấm truffle mới phát hiện có giống với các loài nấm truffle hiện có trên thế giới hay không, sau đó mới có thể coi như là đã kể rõ “đầu đuôi câu chuyện” của nó.

Trong đó, việc xác nhận bào tử trưởng thành có thể nói là một khâu rất hao tốn thời gian. Ông Lâm Giới Long chia sẻ, họ đã từng thu thập được 10 quả truffle ở Liên Hoa Trì, huyện Nam Đầu vào tháng 5 của một năm nọ. Khi mang về phòng thí nghiệm, họ phát hiện ra rằng bào tử của nấm chưa trưởng thành, vì vậy lại phải quay lại đó vào tháng 7, tháng 8 và tháng 2 năm sau, nhưng những chuyến đi đó đều không đạt được thành quả gì.

Dưới kính hiển vi, bào tử của truffle trắng có hoa văn giống như mai rùa, khác xa với hình dạng gai góc của nấm truffle đen, nhưng những hình dạng này đều là những đặc trưng quan trọng chứng minh nấm truffle có khả năng sinh sản hay không.

Nhóm nghiên cứu của ông Phó Xuân Húc (bìa phải) và ông Lâm Giới Long (bìa trái) đã đi khắp nơi trên thế giới để học hỏi kinh nghiệm nuôi trồng nấm truffle, từ đó thúc đẩy lĩnh vực nghiên cứu nấm truffle Đài Loan phát triển. (Ảnh: Ông Lâm Giới Long cung cấp)

Các thực thể nấm truffle mà nhóm nghiên cứu thu thập được từ khắp nơi có kích thước dao động từ dưới 1cm đến 7cm.

Hành trình 30 năm đi tìm nấm truffle của Đài Loan

Nói về những thành tựu ấn tượng được công bố trong những năm gần đây, chắc chắn phải nhắc đến nhóm nghiên cứu của Giáo sư Hồ Hoằng Đạo, những người đã đặt nền móng cho nghiên cứu nấm truffle ở Đài Loan cách đây 30 năm.

Nhóm nghiên cứu này đã lần lượt công bố giống truffle đặc chủng đầu tiên của Đài Loan là Tuber formosanum vào năm 1992, sau đó công bố giống Tuber furfuraceum vào năm 2009. Giáo sư Hồ Hoằng Đạo cũng đã thiết lập vườn nuôi trồng nấm truffle nhân tạo đầu tiên ở châu Á tại khu rừng thí nghiệm của Đại học Quốc gia Đài Loan vào những năm 1990.

 Trải qua vài thập kỷ gián đoạn, may mắn thay, nhờ có sự tiếp nối của hai nhà nghiên cứu Phó Xuân Húc và Lâm Giới Long, họ đã tiếp tục “giấc mơ khám phá nấm truffle Đài Loan” và lần lượt phát hiện ra 5 loài mới. Họ tin rằng khả năng của Đài Loan không chỉ có thế, “Chúng tôi ước tính rằng, với điều kiện của Đài Loan thì có ít nhất là 15 loài nấm truffle khác nhau”.

Nấm truffle là loài nấm yếu thế trong môi trường, chúng ưa thích đất kiềm, ở châu Âu, chúng thường được phát hiện trong địa hình karst - nơi chủ yếu được cấu thành từ đá vôi. Vì vậy, ông Lâm Giới Long cho rằng, ngoài khu vực xung quanh Hồ Nhật Nguyệt, thị trấn Puli ở huyện Nam Đầu và khu vực rừng xung quanh bộ lạc Lijia, xã Taimali, xã Anshuo ở huyện Đài Đông, hai khu vực vốn là nơi bảo tồn thực vật từ kỷ băng hà này là những điểm nóng tiềm năng ra, những nơi có địa hình đá vôi và đất kiềm ở miền Đông Đài Loan cũng có thể là nơi ẩn giấu các loài nấm truffle mới chưa được phát hiện trên thế giới.

Một điểm đáng chú ý nữa là các khu rừng ở vùng núi cao Đài Loan với đặc tính có lớp mùn dày che phủ, đã khiến một số loài truffle mới hiếm hoi xuất hiện trên đất acid. “Đất ở nơi mà chúng tôi đào được truffle đen có độ pH chỉ từ 5 đến 6, chưa bao giờ vượt quá độ pH trung tính là 7”. Ông Lâm Giới Long chia sẻ, những đặc tính này đã thể hiện sự độc đáo của giống nấm truffle mới của Đài Loan, cũng như sự khác biệt rõ rệt so với các loài nấm truffle quốc tế.

Dùng kính hiển vi mới có thể xác nhận bào tử nấm truffle đã trưởng thành hay chưa.

Bào tử nấm truffle trắng.

Trạm nghiên cứu “Vàng đen”  kế tiếp

Quá trình phát hiện và nghiên cứu nấm truffle, thực tế cũng là đang thúc đẩy bảo tồn đa dạng sinh học của Đài Loan. Ngoài các sinh vật trên mặt đất, chúng ta cũng cần quan tâm đến những sinh vật và vi khuẩn dưới lòng đất, chúng chiếm đến 70% tổng sinh khối toàn cầu. Mặc dù thông thường ta không nhìn thấy chúng, nhưng chúng lại đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ toàn diện hệ sinh thái và môi trường.

Ngoài đa dạng sinh học, yêu cầu khắt khe của nấm truffle đối với môi trường và giá trị kinh tế đi kèm cũng đã tạo ra tiềm năng phát triển lớn của mô hình kinh tế dưới tán rừng - lĩnh vực khuyến khích duy trì hệ sinh thái và độ che phủ của rừng, lý do là vì nấm truffle có mối quan hệ “cộng sinh cùng có lợi” với cây chủ. Nấm hấp thụ carbohydrate và các chất dinh dưỡng khác từ rễ cây, trong khi cây lại nhận được nước và chất dinh dưỡng cần thiết từ nấm. Nếu áp dụng phương pháp canh tác thông thường, hóa chất sẽ làm mất cân bằng hệ vi sinh vật trong đất, ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm. Vì vậy, vùng đất có nấm truffle phải hoàn toàn khỏe mạnh và không bị ô nhiễm.

Đồng thời, ông Phó Xuân Húc nhắc nhở thêm: “Ngành công nghiệp nấm truffle phải theo đuổi nguyên tắc ‘chọn đúng nơi, đúng loại’”. Nhất là khi nấm truffle không phải là loài có thể trồng và thu hoạch ngay lập tức, chỉ có kiên nhẫn chờ đợi và cần mẫn chăm sóc mới có thể giúp công trình nghiên cứu nấm truffle mà Đài Loan vất vả duy trì suốt bao năm qua được tỏa sáng trên trường quốc tế. 

Bào tử nấm truffle đen.