Sự trỗi dậy của truyện tranh Đài Loan!

Truyện tranh Đài Loan từng trải qua 2 thời kỳ tuyệt vời nhất và cũng từng đối mặt với 2 thời kỳ tồi tệ nhất. Thời kỳ đạt đến đỉnh cao nhất bao gồm đợt đầu tiên từ năm 1950-1960 với đa số là truyện tranh kiếm hiệp. Các tác giả nổi tiếng lúc bấy giờ bao gồm Diệp Hoằng Giáp (Ye Hong-jia), Trần Hải Hồng (Chen Hai-hong), Hứa Mậu Tùng (Hsu Mao-sung), Lưu Hưng Khâm (Liu Hsing-chin). Đỉnh điểm thứ 2 diễn ra trong những năm 1980-1990, các tác giả tiêu biểu bấy giờ gồm có: Chu Đức Dung (Ronald Chu), Thái Chí Trung (Tsai Chih-chung), Ngao Ấu Tường (Ao Yu-hsiang), Tiêu Ngôn Trung (Loïc Hsiao) và Trịnh Vấn (Chen Uen).

Tuy nhiên, do ngành công nghiệp này bị ảnh hưởng sâu sắc bởi các chính sách của chính phủ và sự thay đổi thời cuộc, thời kỳ hoàng kim đợt đầu tiên đã đột ngột “chết yểu” dưới sự thúc đẩy của “Quy định quản lý xuất bản truyện tranh” (the Regulations Governing the Publication of Comic Books). Thời kỳ hoàng kim thứ 2 rơi đúng vào trong thời đại Internet nên dần suy thoái vì thói quen tiêu dùng và giải trí của độc giả đã thay đổi.

Ký ức về truyện tranh Đài Loan từng bị đứt đoạn, bên cạnh đó là sự du nhập ồ ạt của truyện tranh Nhật Bản vào Đài Loan có chi phí sản xuất thấp hơn khi chỉ cần lấy được bản quyền, khiến độc giả không còn nhớ truyện tranh trong nước là như thế nào nữa. Mãi đến năm 2018, Bảo tàng Cố Cung tạo ra tiền lệ khi tổ chức triển lãm cho họa sĩ truyện tranh Trịnh Vấn với chủ đề “Câu hỏi ngàn năm: Triển lãm tác phẩm Trịnh Vấn tại Bảo tàng Cố Cung”. Những bức tranh gốc kết hợp kỹ thuật sơn dầu với kỹ thuật vẩy mực của Trung Hoa đã khiến công chúng kinh ngạc và thu hút ít nhất 100.000 lượt khách tham quan chỉ trong 3 tháng. Người đến xem triển lãm đều không khỏi trầm trồ: “Tác phẩm tinh xảo như vậy lại do một tác giả truyện tranh Đài Loan sáng tác? Tại sao chúng ta lại không biết?”

Tác phẩm “The Witch anh The Bull” của tác giả Moonsia. (Ảnh: LINE WEBTOON cung cấp)

Lần đầu tiên được quốc gia công nhận, truyện tranh cũng có thể vươn tầm quốc tế

Trước đây, truyện tranh chịu nhiều ảnh hưởng của chính sách và môi trường xã hội. Trong một xã hội với quan niệm phổ biến rằng, văn hóa truyền thống và nghệ thuật tao nhã mới được coi là những hình thức biểu đạt thực sự có giá trị, truyện tranh thường bị coi là trẻ con vì nội dung tầm thường, không xứng tầm với nghệ thuật chính thống.

Tuy nhiên, theo tiến triển của thời đại, thị hiếu xã hội thay đổi, đặc biệt là khi các thế hệ từng chịu ảnh hưởng của truyện tranh đã trở thành những người tiêu dùng có năng lực kinh tế, thậm chí là những người sáng tạo, nghiên cứu. Bên cạnh đó, nhận thức thẩm mỹ được nâng cao, hình thức thể hiện của truyện tranh đã được tái khẳng định, thu hút cả giới yêu chuộng nghệ thuật tao nhã, vượt qua mọi lứa tuổi.

Tác phẩm của họa sĩ truyện tranh Trịnh Vấn được trưng bày tại triển lãm cấp quốc gia là một ví dụ điển hình. Cựu tổng thống Thái Anh Văn đã nhiều lần cho biết trong nhiệm kỳ của mình, truyện tranh Đài Loan có tầm quan trọng trong ngành công nghiệp nội dung. Năm 2019, “Trung tâm nghệ thuật Truyện tranh Đài Loan” được thành lập tại phố Hoa Âm (Huayin), Đài Bắc. Vào cuối năm 2023, Bảo tàng Truyện tranh Quốc gia Đài Loan (The National Taiwan Museum of Comics, NTMC), được lên kế hoạch thành lập từ lâu, đã chính thức khai trương tại Đài Trung. Đây là những sự kiện mang tính bước ngoặt đánh dấu sự công nhận của chính phủ đối với truyện tranh.

Lần đầu tiên trong lịch sử, truyện tranh Đài Loan nhận được sự hỗ trợ tích cực từ chính phủ và cuối cùng đã mở ra một kỷ nguyên vàng chưa từng có. “Lần đầu tiên, địa vị xã hội, nhận thức xã hội và các giá trị văn hóa được nâng cao nhờ sức mạnh quốc gia”. Bà Tô Vy Hy (Vicky Su), Chủ tịch Hiệp hội Quảng bá hoạt hình và truyện tranh Đài Loan (The Taiwan Animation and Comic Promoting Association, ACPA) khẳng định.

Lần này, chúng tôi đặc biệt phỏng vấn bà Dương Đình Trinh (Yang Ting-chen), Vụ trưởng Vụ Nhân văn và Xuất bản thuộc Bộ Văn hóa (the Department of Humanities and Publications at the Ministry of Culture, MOC). Bà cho biết hiệu sách trong Bảo tàng Truyện tranh Quốc gia mới khai trương được thiết kế đặc biệt theo dạng hiệu sách cho thuê, vì nhiều người vẫn còn nhớ cảnh lẻn vào hiệu sách cho thuê khi còn nhỏ. Và những ký ức như vậy được tái hiện trong một viện bảo tàng cấp quốc gia, thậm chí còn dành cho sự hoài niệm. Sự đảo ngược đánh giá của lịch sử khiến mọi người phải mỉm cười!

Tổng biên tập Nhà xuất bản Dala - ông Huỳnh Kiện Hòa với 35 năm kinh nghiệm trong nghề, có thể kể vanh vách lịch sử phát triển truyện tranh Đài Loan.

Truyện tranh là đầu tàu của ngành công nghiệp nội dung

Phó Thủ tướng Trịnh Lệ Quân (Cheng Li-chun) từng nói khi giữ chức Bộ trưởng Bộ Văn hóa: “Hãy để truyện tranh trở thành đầu tàu của ngành công nghiệp kể chuyện Đài Loan”. Bà Dương Đình Trinh giải thích, nhìn từ góc độ ngành công nghiệp nội dung, truyện tranh đã có đủ điều kiện về nhân vật, phân cảnh, cốt truyện và đặc biệt thuận tiện cho việc chuyển dịch xuyên lĩnh vực nên đã trở thành dự án trọng điểm trong công cuộc thúc đẩy ngành công nghiệp văn hóa của chính phủ. Với vai trò xây dựng cơ sở cho môi trường công nghiệp, trong những năm gần đây, chính phủ đã làm gì cho ngành này?

Bà Dương Đình Trinh cho biết, kể từ năm 2018, khi thúc đẩy Kế hoạch xây dựng cơ sở tầm nhìn xa, chính phủ đã bắt đầu thành lập Dự án Quỹ Trợ cấp Truyện tranh (viết tắt là Quỹ Truyện tranh) nhằm khuyến khích những người sáng tạo mới nổi tham gia vào ngành này. Giải thưởng Truyện tranh Vàng (The Golden Comic Awards) được khởi xướng vào năm 2010, trao tặng giải thưởng cấp quốc gia cho các tác phẩm truyện tranh xuất sắc. Điều đáng nói là lễ trao giải Truyện tranh Vàng do Đài Truyền hình Đài Loan tổ chức và phát sóng trực tiếp. Biểu tượng danh dự và tiêu chuẩn của Giải thưởng Truyện tranh Vàng này có thể so sánh với “Tam Kim” (ba giải thưởng: Kim Mã, Kim Chung và Kim Khúc) truyền thống của ngành giải trí nghệ thuật Đài Loan.

Bà Tô Vy Hy, từng là thành viên Ủy ban cố vấn trù bị của Bảo tàng Truyện tranh Quốc gia, cho biết, quyết sách của chính phủ có thể bắt đầu từ góc độ nội dung và IP của ngành. Ngoài việc khen thưởng những người sáng tạo, còn xem xét việc xuất bản, bồi dưỡng độc giả, thiết lập nền tảng đọc truyện, phát triển các sản phẩm bên lề, ủy quyền cấp quốc tế, chuyển dịch phim và truyền hình xuyên lĩnh vực, điều này sẽ mang lại nhiều lợi ích cho sự cải thiện và phát triển chung của ngành.

Theo sự nhìn nhận của Quỹ Trợ cấp Truyện tranh, đối tượng nhận thưởng không chỉ giới hạn ở tác giả mà còn bao gồm cả nhà xuất bản, quảng bá tiếp thị và chuyển thể xuyên lĩnh vực. Giải thưởng Truyện tranh Vàng không chỉ bao gồm giải “Tác giả mới xuất sắc nhất” và giải “Truyện tranh xuất sắc nhất của năm” dành cho tác giả, mà còn có giải “Biên tập truyện tranh” và giải “Ứng dụng đa lĩnh vực”. Về vấn đề ủy quyền quốc tế, nếu các nhà xuất bản nước ngoài thiếu kinh phí dịch thuật, họ cũng có thể nộp đơn xin tài trợ thông qua “Chương trình khuyến khích xuất bản và dịch thuật” của Bộ Văn hóa.

Năm 2018, khai mạc triển lãm truyện tranh Trịnh Vấn. Ông là họa sĩ truyện tranh Đài Loan đầu tiên được tổ chức triển lãm tại Bảo tàng Cố Cung. (Ảnh: Chuang Kung-ju)

Bà Dương Đình Trinh cho biết, truyện tranh đã có đủ điều kiện cơ bản: nhân vật, phân cảnh, cốt truyện, có ưu thế chuyển thể xuyên lĩnh vực.

Vào năm 2010, có rất nhiều điều tuyệt vời đã xảy ra cùng một lúc

Đương nhiên, sự phục hồi và dần dần thịnh vượng của truyện tranh Đài Loan không chỉ dựa vào sự hỗ trợ chính phủ.

 “Có rất nhiều sự việc đã xảy ra cùng một lúc vào năm 2010”. Ông Huỳnh Kiện Hòa (Aho Huang), Tổng biên tập nhà xuất bản Dala mở lời bằng giọng đầy kịch tính để nói về nguyên nhân và kết quả của sự xuất hiện thời kỳ hoàng kim thứ 3.

Cho dù ngành truyện tranh trải qua 2 giai đoạn đen tối vào các năm từ 1966-1989 và từ 2000-2010, sự vắng bóng của truyện tranh Đài Loan đã dần được truyện tranh Nhật Bản lấp đầy. Mặc dù thoạt nhìn, ngành này thiếu các kênh xuất bản, nhưng niềm đam mê kể chuyện của các họa sĩ truyện tranh và người sáng tạo chưa bao giờ lụi tàn, và độc giả cũng chưa bao giờ rời bỏ truyện tranh Đài Loan.

Đầu tiên, mô phỏng triển lãm Doujinshi của Nhật Bản (Triển lãm Doujin là chỉ sân chơi của những người hâm mộ manga, anime giao lưu với nhau và bán truyện tranh do tự họ sáng tác dựa trên tác phẩm gốc và các sản phẩm liên quan, khác với triển lãm truyện tranh và phim hoạt hình), một số hoạt động dành cho người hâm mộ mang tính tiêu biểu đã lần lượt được tổ chức tại Đài Loan.

Cho dù là “Lễ hội Fancy Frontier” (FF) được thành lập năm 2002, hay “Comic World Taiwan” (CWT) được chuyển đổi từ “Comic World” (CW) vào năm 2002, số lượng người tham gia đã đạt đến mức cao mới và ngày càng đông hơn.

Tiếp đó, vào năm 2009, tuyển tập truyện tranh “Creative Comic Collection” (viết tắt là tuyển tập CCC) đã được ra mắt để quảng bá nội dung “Dự án lưu trữ kỹ thuật số” của Viện Nghiên cứu Trung ương.

Triển lãm doujinshi và “Tuyển tập CCC” có mối liên quan không thể tách rời. Theo hồi ức của bà Ôn Thuần Nhã, Tổng biên tập “Tuyển tập CCC”, vì vào thời điểm đó rất ít họa sĩ truyện tranh Đài Loan có thể xuất hiện trên các ấn phẩm thương mại nên nhóm biên tập khi đó không còn cách nào khác ngoài việc cố gắng tìm kiếm những người sáng tạo để hợp tác. Và nhiều “cao thủ” (những nhà sáng tạo nổi tiếng hoặc được nhiều người biết đến) đã tham gia sáng tác “Tuyển tập CCC”. Trong giai đoạn đầu phi thương mại (Kỳ 1-4), tuyển tập được làm quà tặng trong Lễ hội “Fancy Frontier” và “Comic World Taiwan”. Không ngờ, lúc đó, số lượng in của “Tuyển tập CCC” lên tới 5.000 cuốn nhưng đã được mọi người lấy hết ngay tại chỗ, thậm chí nhiều người đến chậm không lấy được còn sẵn sàng bỏ tiền túi chỉ để yêu cầu “tái bản”.

Điều này cũng thúc đẩy “Tuyển tập CCC” vốn ban đầu chỉ dự định xuất bản một số, hướng tới xuất bản dài hạn. Do “Tuyển tập CCC” liên tục nhận được những đánh giá tích cực, Viện Nghiên cứu Trung ương đã đặt ra tiền lệ vào năm 2012, đó là Viện đã “Chuyển giao công nghệ” cho công ty TNHH GAEA BOOKS, chính thức trở thành ấn phẩm thương mại.

Nhìn lại những sự kiện trên, Bà Tô Vy Hy, Giám đốc điều hành Lễ hội Fancy Frontier, cho biết trong thời đại cơ hội thương mại dành cho những người mới vào nghề còn hạn chế, các cuộc triển lãm doujinshi đóng vai trò “vườn ươm” cho những người sáng tạo. Thông qua triển lãm doujinshi, người sáng tạo có thể tự sản xuất, tự tiêu thụ các tác phẩm của mình và tiếp tục mài giũa nét cọ tinh tế của mình. “Những người sáng tạo khởi nghiệp trong giai đoạn này có cảm nhận mạnh mẽ về thị trường. Bởi lẽ, nếu vẽ không tốt hoặc cảm thấy bản thân quá giỏi, sẽ không ai mua tác phẩm của họ. Vì vậy, họ hiểu rất rõ rằng bên cạnh việc kiên trì theo đuổi ý tưởng và sở thích sáng tạo của mình, họ cũng phải quan tâm đến thị hiếu của độc giả”.

Đặc điểm này đã đặt nền móng cho thời kỳ hoàng kim tiếp theo của truyện tranh Đài Loan.

Biểu tượng danh dự của Giải thưởng Truyện tranh Vàng không thua kém Giải Kim Mã, Kim Chung và Kim Khúc. Đây là giải thưởng danh giá nhất trong ngành truyện tranh Đài Loan.
(Ảnh: Bộ Văn hóa cung cấp)

“Tuyển tập CCC” thúc đẩy sự ra đời thời kỳ hoàng kim thứ 3 của truyện tranh Đài Loan.

Triển lãm doujinshi là nơi hội tụ nhiều “cao thủ”. Những người sáng tạo có nhóm fan hâm mộ của mình, có thể nói họ có lưu lượng truy cập của riêng mình, giúp “Tuyển tập CCC” thu hút được sự chú ý trong những ngày đầu. (Ảnh: Lễ hội Fancy Frontier cung cấp)

Triển lãm doujinshi rất phổ biến ở Đài Loan, được coi là nơi “ươm mầm” quan trọng của các họa sĩ truyện tranh. (Ảnh: Lễ hội Fancy Frontier cung cấp)