Khắc họa tinh thần Đài Loan qua phim tài liệu

Khôi phục lịch sử, thổi bùng sức sống Đài Loan

Bộ phim mô tả quá trình kỳ diệu của ngành công nghiệp bán dẫn Đài Loan từng bước tiến vào vũ đài công nghệ quốc tế khi bắt đầu từ con số 0. Đồng thời, phim cũng đề cập đến những căng thẳng địa chính trị quốc tế hiện nay, sự thay đổi trong phân công lao động toàn cầu, cũng như những thách thức và cơ hội mới đối với ngành công nghiệp bán dẫn Đài Loan.

Đạo diễn Tiêu Cúc Trinh nhấn mạnh, bà không tạo ra huyền thoại về những người anh hùng, mà nỗ lực khôi phục lịch sử và thể hiện bức tranh chân thực nhất.

Trước ngày công chiếu “Cuộc phiêu lưu của Chip”, mọi nhân vật được phỏng vấn đều chưa từng được xem trước tác phẩm hoàn chỉnh. Mặc dù là một trong những nhân vật chính của phim, nhưng ông Sử Khâm Thái (Shih Chin-tay) - Giáo sư danh dự Đại học Quốc lập Thanh Hoa (National Tsing Hua University), cựu Viện trưởng Viện nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp Đài Loan (Industrial Technology Research Institute, ITRI), cũng phải chờ đến buổi ra mắt phim ngày 10/5 mới được xem lần đầu trên màn ảnh rộng. Ông Trương Trung Mưu (Morris Chang) - cựu Chủ tịch Tập đoàn sản xuất chất bán dẫn Đài Loan (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company, TSMC) cũng phải tự bỏ tiền túi để mua vé xem phim tại rạp. Sự kiên quyết của đạo diễn Tiêu Cúc Trinh đã giúp cho bộ phim giữ được sự độc lập hiếm có giữa các xung đột lợi ích.

Năm 1976, Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp cử nhân viên sang RCA (Mỹ) để đào tạo. Từ trái sang: Tào Hưng Thành, Nghê Kỳ Lương, Tăng Phồn Thành, Đới Bảo Thông, Lưu Anh Đạt, Trần Bích Loan, Sử Khâm Thái. (Ảnh:Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp cung cấp)

Kế hoạch RCA - Hành trình sang phương Tây “thỉnh kinh”

Ông Sử Khâm Thái là một trong 19 người đầu tiên được chính phủ cử đi đào tạo tại Tập đoàn Phát thanh Mỹ (RCA). Năm đó, ông đảm nhiệm vai trò tổ trưởng “Tổ quy trình sản xuất” kiêm lái xe, vì chỉ có ông và vài người khác từng tới Mỹ và có bằng lái xe, trong khi hầu hết các thành viên khác đều lần đầu tiên đặt chân lên đất Mỹ.

Khi mới đến Mỹ, họ cảm thấy mọi thứ đều mới lạ và choáng ngợp. “Hoá ra đường cao tốc là như thế này sao?”, “Thì ra đèn đường ở Mỹ suốt đêm cũng chẳng tắt”. Nhưng cũng chính bởi sự tương phản rõ rệt này, họ nhận ra những điều Đài Loan còn thiếu và hiểu rằng cần phải tăng tốc để bắt kịp bước tiến của người khác.

Năm 1976, mặc dù tuổi đời trung bình của nhóm thanh niên được cử sang Mỹ đào tạo còn chưa tới 30, nhưng họ đều nhận thức rõ trách nhiệm nặng nề mà mình đang gánh vác. Không ai ngờ rằng, chuyến đi Mỹ này lại là bước ngoặt to lớn mang tính quyết định đối với sự sống còn và phát triển của ngành công nghiệp bán dẫn Đài Loan.

Một số người hoài nghi liệu đây có phải là hành vi “ăn cắp”, nhưng ông Sử Khâm Thái khẳng định, hầu hết họ đều có bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ. Chuyến đi Mỹ của họ không chỉ đơn thuần là sao chép hướng dẫn, mà họ đã nghiên cứu sâu các nguyên lý cơ bản. Thậm chí về sau, họ còn hỗ trợ nhà máy RCA giải quyết các vấn đề kỹ thuật. Vài tháng sau, họ trở về Đài Loan và thành lập một nhà máy thí điểm tại Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp (ITRI). Chỉ trong nửa năm, tỷ lệ sản lượng đạt chuẩn của họ đã đạt 70%, vượt xa mức 50% của RCA. Việc triển khai thành công công nghệ này đã đặt nền móng cho ngành công nghiệp vi mạch tích hợp của Đài Loan.

“Thứ nhất, chúng tôi rất chăm chỉ học hỏi. Thứ hai, chúng tôi biết rằng có thể làm việc theo những cách thức mới”, ông Sử Khâm Thái nói. Thiết bị và quy trình tại nhà máy thí điểm, sau khi được cải tiến và tối ưu hóa, có sự khác biệt đáng kể so với ở Mỹ. Thành tựu này đã củng cố đáng kể niềm tin của chính phủ. Năm 1980, Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp (ITRI) đã chuyển giao công nghệ wafer và đội ngũ R&D của mình để thành lập United Microelectronics Corporation (UMC), trở thành công ty sản xuất chất bán dẫn đầu tiên của Đài Loan. Thành công sau này của TSMC cũng bắt đầu từ những hạt giống nhỏ bé này.

Không chỉ là thành công, mà còn là sinh tồn trong nghịch cảnh

Khởi điểm của bất kỳ ngành công nghiệp nào không bao giờ là một hành trình bằng phẳng. Bộ phim “Cuộc phiêu lưu của Chip” đưa người xem trở về những năm tháng khó khăn và đầy biến động của thập niên 1970-1980 tại Đài Loan.

Năm 1965, Mỹ chấm dứt viện trợ cho Đài Loan. Năm 1971, Đài Loan buộc phải rút khỏi Liên Hợp Quốc. Tới năm 1972, quan hệ ngoại giao chính thức giữa Đài Loan và Nhật Bản bị cắt đứt. Và vào năm 1973, cuộc khủng hoảng dầu mỏ đầu tiên nổ ra. Trong thời kỳ hỗn loạn này, nền kinh tế Đài Loan đã phải chịu tổn thất nặng nề và rơi vào tình trạng khó khăn, các quan chức chính phủ vô cùng lo lắng. Trong tình thế bế tắc này, Đài Loan quyết định đặt cược vào ngành công nghiệp bán dẫn, xem đó là chìa khóa cứu nguy quốc gia. Quyết định này gần như là một canh bạc. Đạo diễn Tiêu Cúc Trinh cảm thán: “Nếu lúc đó đất nước quá yên bình, Đài Loan đã không có được kỳ tích của ngành bán dẫn”.

Mỗi khi nhớ đến lời căn dặn của cựu Bộ trưởng Kinh tế Tôn Vận Tuyền (Sun Yun-suan) trước khi lên đường: “Chỉ được phép thành công, không được phép thất bại”, xuất hiện trong đoạn phim, ông Dương Đinh Nguyên (Yang Ding-yuan), gần 80 tuổi, trưởng phái đoàn sang RCA (Mỹ) thời đó, vẫn nghẹn ngào rơi nước mắt. Trên thực tế, không chỉ có ông mà nhiều tiền bối trong ngành công nghệ vẫn khó giấu được cảm xúc và sự bồi hồi khi nhớ về sứ mệnh quốc gia năm ấy.

Tinh thần kiên trì và sự kế thừa của tập thể

Dĩ nhiên, không phải mọi nỗ lực đều suôn sẻ. Ví dụ, Tập đoàn Bán dẫn Quốc tế Vanguard (Vanguard International Semiconductor Corporation) đã từng phát triển DRAM bằng công nghệ Micro nhưng cuối cùng đã rút lui khỏi dự án. Đạo diễn Tiêu Cúc Trinh tiết lộ rằng, câu chuyện này đã xuất hiện rồi lại biến mất 3 lần trong phiên bản chỉnh sửa. Bà đã cân nhắc nhiều lần về việc cắt bỏ nhưng cuối cùng quyết định giữ lại, bởi vì “Kế hoạch không phải lúc nào cũng thành công mà không có thất bại”. Điều này sẽ khiến khán giả hiểu rõ hơn rằng Đài Loan đã không hề dễ dàng để đạt được sự thịnh vượng trong ngành công nghiệp bán dẫn.

Ngành bán dẫn Đài Loan có thể đứng vững không phải chỉ nhờ một huyền thoại đơn lẻ, mà bắt nguồn từ tinh thần kiên trì và sự kế thừa của cả một tập thể. Ở mỗi giai đoạn quan trọng, luôn có những con người âm thầm cống hiến, dũng cảm tiến lên và truyền lại ngọn đuốc cho thế hệ tiếp theo.

Ông Sử Khâm Thái chỉ ra rằng, sự trỗi dậy của ngành công nghiệp bán dẫn Đài Loan là kết quả của sự giao thoa giữa chính sách công nghệ, phát triển nhân tài, chiến lược công nghiệp và quan hệ quốc tế. Nhà báo kỳ cựu về mảng tài chính Lâm Hoành Văn (Lin Hong-wen) cho rằng, khả năng trở thành một gã khổng lồ sản xuất wafer toàn cầu của TSMC không chỉ nhờ vào công nghệ mà còn là sự hợp tác và tin tưởng, cùng với các đối tác toàn cầu tạo ra giá trị và xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp cùng có lợi.

Khi còn trẻ, ông Sử Khâm Thái vô cùng xúc động trước những thước phim ghi lại cảnh tàu Apollo hạ cánh xuống mặt trăng. Trong thời gian học tập tại Mỹ, ông càng cảm nhận rõ hơn sự chênh lệch và quyết tâm trở về Đài Loan để cống hiến cho đất nước sau khi hoàn thành việc học.

Sáng tác văn hóa và nhân chứng của thời đại

Đạo diễn Tiêu Cúc Trinh thừa nhận, khi bắt đầu chuẩn bị quay bộ phim vào năm 2019, bà đã không lường trước được sẽ có biến động lớn như vậy diễn ra sau đó. 

 Năm 2019, vốn hóa thị trường của Samsung, TSMC và Intel gần như tương đương nhau. Không ai lường trước được đại dịch COVID-19 bùng phát sau đó, gây ra tình trạng thiếu hụt chip toàn cầu, tiếp theo là sự trỗi dậy của công nghệ trí tuệ nhân tạo, sự bùng nổ của ChatGPT và hàng loạt sự phát triển quan trọng khác như xe điện và robot. TSMC, với năng lực cung cấp chip vượt trội, đã nhiều lần trở thành tâm điểm chú ý trên báo chí quốc tế. Trong những năm gần đây, du khách quốc tế đến Đài Loan luôn bàn luận về chip, hy vọng được chia sẻ, hoặc thậm chí sở hữu những thành tựu và tầm ảnh hưởng mà TSMC đang có.

“Tôi chưa từng làm phim tài liệu nào như thế này, các vấn đề mới liên tục xuất hiện, và tất cả đều là những tin tức lớn đang làm chấn động thế giới”, đạo diễn Tiêu Cúc Trinh cho biết. Mỗi ngày bà đều cân nhắc điều chỉnh, sửa lại nội dung như thế nào, số lượng người được phỏng vấn cũng tăng lên hơn 80 người với quy mô sản xuất vượt xa kỳ vọng. Thậm chí vào tháng 3 năm 2025, khi bộ phim đã biên tập xong, khi nhìn thấy cảnh quay Chủ tịch Tập đoàn TSMC Nguỵ Triết Gia (Wei Che-chia) bước vào Nhà Trắng (the White House), sau đó đến Phủ Tổng thống, bà nhận thức rõ rằng không thể bỏ qua khoảnh khắc quan trọng này. Vì vậy, mặc dù ngày công chiếu đã cận kề, bà vẫn quyết định sửa lại, bởi vì bà hy vọng bộ phim tài liệu này không chỉ nhìn lại quá khứ mà còn nhắc nhở mọi người rằng thế giới đã thay đổi, và chúng ta không thể mãi tự mãn với những thành công đã qua.

Triển lãm SEMICON Đài Loan 2025 được tổ chức tại Trung tâm Triển lãm Nam Cảng, Đài Bắc. Đây là sự kiện thường niên của các đối tác trong hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu, suốt 30 năm qua đã chứng kiến sự chuyển mình của ngành công nghiệp Đài Loan, từ phân công sản xuất đến hợp tác cùng sáng tạo.

Sứ mệnh văn hóa của những người làm phim

Đạo diễn Tiêu Cúc Trinh chia sẻ, bà vốn không mấy hứng thú với đề tài liên quan đến công nghệ, cho đến khi tham dự lễ tưởng niệm ông Hồ Định Hoa (Hu Ding-hua), một nhân vật chủ chốt trong ngành công nghiệp bán dẫn Đài Loan. Việc lắng nghe các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp này hồi tưởng đầy cảm xúc về tình cảm gắn bó thời tuổi trẻ đã thôi thúc bà bắt tay vào dự án phim. Bộ phim không được chính phủ hay doanh nghiệp đặt hàng mà được thúc đẩy bởi sứ mệnh bảo tồn văn hóa, hy vọng có thể lưu giữ mãi mãi những ký ức quý giá về sự chuyển mình của Đài Loan trong những năm 1970-1980. Đó là thời đại tiên phong về công nghệ, cũng là một giai đoạn quan trọng của quá trình chuyển đổi dân chủ và đổi mới văn hóa. Nhiều người trải qua quá trình này hiện đã ngoài bảy mươi và dần dần sẽ ra đi, vì thế điều cấp thiết là cần người có tâm huyết nhanh chóng lưu giữ trọn vẹn những câu chuyện này.

Bà Tiêu Cúc Trinh bày tỏ, sức mạnh văn hóa mà phim ảnh có thể thể hiện vừa là điều mà những người làm trong lĩnh vực kỹ thuật không thể xem nhẹ, vừa là giá trị thật sự đáng để những người làm văn hóa trân trọng.

Tinh thần của những người anh hùng

Bà Tiêu Cúc Trinh cho biết, bộ phim này không chỉ để người xem nhìn thấy sự thành công của Đài Loan, mà còn truyền tải tinh thần của những người anh hùng. Khi mọi người không tin tưởng bạn, hoặc thậm chí khi bạn bị đánh giá thấp, bạn có sẵn sàng nỗ lực hết mình để bảo vệ niềm tin vì đất nước, sự nghiệp hay gia đình không? “Sẵn sàng chiến đấu đến cùng, đó chính là tinh thần của ‘những người anh hùng’”.

Đồng thời, ông Sử Khâm Thái hy vọng chính phủ sẽ quan tâm thực tế hơn đến sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tăng cường đầu tư vào việc bồi dưỡng nhân tài. Đài Loan tự hào sở hữu những thương hiệu lớn như TSMC, nhưng các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng tràn đầy sức sống, sự sáng tạo và linh hoạt. Mỗi người đều có thể trở thành một mắt xích quan trọng không thể thiếu.

Ngọn núi tiếp theo ở đâu? Đài Loan liệu đã sẵn sàng đón nhận thử thách gian nan hơn ở phía trước và theo đuổi những ước mơ cao hơn, xa hơn hay chưa?

Nhà máy tại Arizona của TSMC đã bắt đầu sản xuất hàng loạt, cho thấy hoạt động sản xuất của công ty tại Mỹ đang dần đi đúng quỹ đạo.

Tiếng vọng của sức mạnh văn hoá

Bộ phim “Cuộc phiêu lưu của Chip” mặc dù mang đề tài khô khan nhưng lại gây được tiếng vang với khán giả, chạm đến những ký ức cộng đồng một cách sâu sắc cũng như bản sắc xã hội của người dân Đài Loan.

Có một kỹ sư đã xem bộ phim những ba lần. Lần đầu tiên anh xem cùng bố mẹ, vì những năm 1970-1980 là thời kỳ làm việc vất vả của bố mẹ anh. Lần thứ hai, anh dẫn con đi cùng, vì anh hay bận rộn với công việc và thường xuyên làm thêm giờ, hy vọng gia đình sẽ thấu hiểu cho sự hy sinh của anh. Sau khi xem phim, đạo diễn Tiêu Cúc Trinh hỏi đứa trẻ: “Con có biết bố con làm việc vất vả thế nào không?” Đứa trẻ gật đầu, anh kỹ sư nhìn đứa trẻ với ánh mắt mãn nguyện. Đạo diễn Tiêu Cúc Trinh cũng vô cùng xúc động.

Bà chỉ ra rằng, nhiều người chỉ trích người Đài Loan là những kẻ nghiện công việc và có văn hóa làm thêm giờ giống như công xưởng bóc lột, “nhưng chúng ta cần hiểu giai đoạn lịch sử này trong bối cảnh rộng hơn của thời đại”. Người dân Đài Loan trong nhiều lĩnh vực đã làm việc không biết mệt mỏi với tinh thần “nghiện công việc”, đó là một nhận thức tập thể “Tôi phải nỗ lực nhiều hơn những người khác mới có thể tìm được con đường sinh tồn”. Ở thời đại đó, Đài Loan không có đường lui, nếu không dốc hết sức mình, có thể sẽ chẳng còn gì cả.

Bà Tiêu Cúc Trinh cho biết, đây là sức mạnh của văn hóa, đánh thức ý thức chung về bản sắc và danh dự trong mỗi người dân Đài Loan. ADN về sự sinh tồn và phẩm giá đã ăn sâu vào trái tim họ, trở thành biểu tượng tinh thần của Đài Loan.