Lukang Ngõ cổ gạch đỏ và nghệ thuật mới

Ngạn ngữ dân gian “Nhất Phủ, nhì Lộc, thứ ba Mãnh Giáp”, đã nói rõ cảnh tượng phồn hoa của ba phố cảng thông thương lớn gồm Phủ thành Đài Nam, Lukang (Lộc Cảng) ở Changhua (Chương Hóa) và Monga (Mãnh Giáp) ở Đài Bắc trong lịch sử thời kỳ đầu khai phá đất Đài.

Năm 1784 (năm Càn Long thứ 49) LuKang được triều đình nhà Thanh lập làm “Chính khẩu”, tức cảng thương mại mà chính phủ chỉ định để tiến hành hoạt động mậu dịch thương mại, khiến Lukang có một địa vị vô cùng quan trọng trong lịch sử.

Trải qua thời kỳ triều Thanh chiếm lĩnh và Nhật thống trị, diện mạo của thành cổ ngày nay, như được dát lên một lớp trang điểm, nhìn từ xa mang nét đẹp hiện đại, nhìn kỹ lại là vẻ giản dị cổ xưa và yên tĩnh sau những lắng đọng của thời gian. Đi tham quan Lukang, cần phải theo tiết tấu và tâm trạng thư thả của “du lịch chậm”, mới có thể chạm tới những ẩn chứa lịch sử phong phú.

Lukang mở cảng đến nay, những con đường và khu phố đều được mở ra từ cảng khẩu. Do thế đất ven biển thấp trũng, thời Thanh đã dùng cách bồi đất để nâng cao nền đường, con đường chính đầu tiên được mở là đường Zhongshan (Trung Sơn) ngày nay.

Lukang ngày xưa nổi tiếng với “Ba không thấy”: không thấy trời, không thấy đất, không thấy phụ nữ. “Không thấy trời” miêu tả việc các cửa tiệm hai bên đường Zhongshan do để cả năm có thể làm ăn mua bán, họ dựng mái hiên ngay phía trên con đường, che mưa chắn nắng, khiến người đi đường ngước đầu lên thì cũng nhìn không thấy trời, có thể thấy hoạt động buôn bán đường phố thời bấy giờ thịnh vượng đến mức nào. “Không thấy đất” do nền đường được trải đầy gạch đỏ, nên không thấy bùn đất. “Không thấy phụ nữ” là vì thời đó vẫn còn tập tục bó chân, phụ nữ không tiện xuất hiện ở ngoài đường.

Ngày nay, ngoài khu phố cổ Lukang còn giữ lại đường gạch đỏ sau khi trùng tu, “không thấy trời” và “không thấy phụ nữ” đã sớm không còn. Lukang bây giờ, phải dùng “Ba nhiều” để hình dung: nhiều di tích, nhiều đồ ăn vặt, nhiều thợ nghề nhân văn. Lukang cũ cũng có những góc mới. Hãy bắt đầu từ thôn nghệ thuật ở ngõ Guihua (Hoa Quế), từ từ thưởng thức Lukang.

Thôn nghệ thuật ngõ Guihua Khu mua sắm văn hóa thủ công nghệ

Những năm Chiêu Hòa thời Nhật thống trị, người Nhật bồi lấp một khu đất trũng ven sông ở vùng này để làm nền xây nhà, xây dựng kí túc xá kiểu Nhật cho các quan viên ở. Sau khi Đài Loan độc lập, chính phủ phân cho công nhân viên chức ở; cùng với sự ra đi của một lớp cư dân già, dân cư còn lưu lại đây càng ngày càng ít. Sau đó, chính phủ thỏa hiệp với cư dân về việc di dời, nơi đây lại có thêm những mảng không gian có thể tái sử dụng, dãy kí túc xá kiểu Nhật sau khi sửa lại, được gọi là “Thôn nghệ thuật ngõ Guihua”.

Chính giữa Thôn nghệ thuật có một con đường quảng trường, bắt đầu từ năm 2010 những căn nhà kiểu Nhật hai bên đường được mở cửa để các nhà nghệ thuật và thủ công nghệ vào hoạt động, hiện nay tổng cộng có 10 hộ nhà nghệ thuật. Những ngôi nhà được xây bằng gỗ mang đầy phong cách của Nhật ở đây, đã trở thành nơi sáng tác của các nhà nghệ thuật và thủ công nghệ; kết cấu của “kí túc xá” tạo nên “tình xóm giềng” giữa các nhà nghệ thuật và thủ công nghệ với nhau. Đối với khách du lịch mà nói, nơi đây ngập tràn không khí của quảng trường nghệ thuật.

Mỗi hộ nhà nghệ thuật có bối cảnh nghệ thuật khác nhau, bao gồm nghệ thuật tương tác và nhiếp ảnh, tranh dầu, diễn tấu sáo tiêu, tranh vẽ thiếu nhi và tranh minh họa, ghép vải, thư pháp… Họ dùng nguyên tố “trào lưu”, trộn lẫn với phong cách “cổ điển” của Lukang.

Ông Thi Tuấn Hùng, người theo nghề làm đầu sư tử, là người khá nổi trội trong số những nhà nghệ thuật ở thôn.

Văn hóa sư tử Đài Loan - Những sưu tầm của Hội quán ông Sư

“Chỗ tôi đều là ‘Mãnh thú’, có nhiều trẻ nhỏ không dám vào.” Nhà thủ công nghệ chế tạo đầu sư tử Thi Tuấn Hùng 55 tuổi đã miêu tả “Tiệm thủ công Hội quán ông Sư” của ông tại số 15 ngõ Guihua một cách rất thú vị. Biểu diễn múa võ khởi đầu hội miếu, hay múa sư tử của các đoàn tạp kỹ dân gian đều phải sử dụng đến đầu sư tử. 36 năm nay, ông Thi Tuấn Hùng đã thu thập hơn hàng vạn đầu sư tử to nhỏ, nằm trong hơn 40 loại hình đầu sư và thuộc các phái võ quán khác nhau, nghiễm nhiên là người thông thạo về công nghệ đầu sư tử ở Đài Loan. Trên tường của Hội quán ông Sư treo hơn mười đầu sư tử mà ông Thi Tuấn Hùng sưu tập.

Chế tạo đầu sư tử tuy không phải là nghề thủ công truyền thống đặc sắc của Lukang, nhưng hiện nay nếu muốn xem các kiểu đầu sư tử một cách hoàn chỉnh nhất của toàn Đài Loan, chỉ có thể đến Lukang tìm ông Thi Tuấn Hùng. Cha của ông Thi Tuấn Hùng trước đây làm nghề sản xuất đồ chơi kiểu Trung Quốc, sản xuất đồ chơi trẻ em như chuông trống và đầu sư tử loại nhỏ, thỉnh thoảng cũng làm đầu sư tử lớn. Ông Thi Tuấn Hùng từ nhỏ đã biết vẽ đầu sư tử; sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, ông trở về Lukang tiếp quản gia nghiệp, càng làm càng có hứng thú, từ đó lao đầu vào việc nghiên cứu và sưu tập các kiểu đầu sư tử. Khách hàng đặt làm một đầu sư tử, ông sẽ làm hai cái, một cái giữ lại cho mình, tích lũy đến nay thành số lượng sưu tập vô cùng lớn.

Mỗi võ quán đều có nét văn hóa và kiểu chế tạo đầu sư tử truyền thống riêng, khi làm đầu sư tử cho võ quán, Thi Tuấn Hùng đồng thời cũng sắp xếp hệ phổ đầu sư tử của Trung Quốc các vùng. Ví dụ, đầu sư tử của Đại Lục chủ yếu chia thành sư tử Bắc Kinh, sư tử Quảng Đông và sư tử Phúc Kiến; sư tử Đài Loan lại là một nhánh của sư tử Phúc Kiến, chủ yếu sử dụng hai màu xanh lam và xanh lục.

Bản thân sư tử Đài Loan cũng có sự khác biệt giữa các vùng. Ông Thi Tuấn Hùng cho biết, sư tử khu vực phía bắc miệng có thể đụng đậy, gọi là “Bắc mở miệng”; đầu sư tử của người Hẹ gọi là “Khách gia mở miệng”; đầu sư tử của khu vực miền trung và nam thì đa số đều là “sư tử ngậm miệng”. “Miền trung và miền nam lại có điểm khác nhau, trán của sư tử miền trung nhô ra rất rõ ràng; từ Tainan (Đài Nam) trở xuống, nét phẳng trên đầu sư tử SongjiangZhen (Tống Giang Trận) càng rõ hơn,” ông Thi Tuấn Hùng nói.

Rất nhiều du khách tham quan Hội quán Ông sư đều bị một cái đầu sư tử mang mũi heo dài làm giật mình. Ông Thi Tuấn Hùng cười nói, từng có một vị khách hàng người dân tộc thiểu số đặt làm một cái đầu sư tử mang đặc trưng của dân tộc, nhưng lại không cung cấp bản mẫu tham khảo, làm ông rất đau đầu. Cuối cùng ông đề nghị làm một cái đầu sư tử có mũi giống mũi heo rừng nhưng có thần sắc của sư tử, khách hàng cũng đồng ý, và thế là một cái đầu sư tử lạ lùng đã ra đời như thế.

Chùa Longshan, Cung Tianhou ở LuKang, địa điểm không thể bỏ qua

Nhạc sĩ ca sĩ La Đại Hựu trước đây chưa từng đến Lukang, nhưng vào những năm 1980 lại có thể sáng tác bài hát “Trấn nhỏ Lukang”, một tác phẩm kinh điển trong ca khúc tiếng Hoa, từ lời hát có thể thấy được trọn vẹn hàm ý văn hóa lịch sử và sức hút của Lukang. Những ai đã nghe qua bài hát này, khi đến LuKang nhất định sẽ tìm đến Cung Tianhou (Thiên hậu) miếu Mazu (Bà Tổ), và phố cổ Lukang lát đầy gạch đỏ được nhắc đi nhắc lại trong lời bài hát.

“Đến Lukang ngắm di tích cổ, đi theo con đường gạch đỏ, bảo đảm sẽ không bị lạc.” Trần Sỹ Hiền, người phụ trách Phòng công tác Văn sử Lộc Thủy Thảo Đường đã xuất bản hơn chục cuốn sách về hướng dẫn du lịch di tích cổ và điều tra văn sử LuKang, chia sẻ bí quyết đi xem Lukang. Chùa Longshan được xây dựng vào cuối triều Minh đầu triều Thanh, đến năm 1786 di dời đến địa điểm hiện nay, là di tích cổ cấp quốc gia của Lukang, cũng là một ngôi chùa mà ngoài Cung Tianhou ra, ông Trần Sỹ Hiền kiến nghị đến Lukang không thể không xem. Hai ngôi chùa miếu này nằm trên hai đầu của con đường Zhongshan, ở giữa được nối bởi con đường gạch đỏ ngõ Jiuqu (Cửu Khúc) của phố cổ, giúp du khách đi xem di tích cổ càng thuận tiện hơn.

Di tích cổ chùa miếu Lukangđều có nét đặc sắc riêng, điểm để xem không giống nhau. Khi hướng dẫn du lịch di tích cổ Cung Tianhou, ông Trần Sỹ Hiền nhất định sẽ nhắc du khách thưởng thức kỹ nét điêu khắc tinh tế trên đá, gỗ của chùa miếu Lukang và sơn màu của chùa miếu; ở chùa Longshan, thì sẽ nhắc mọi người ngẩng đầu chiêm ngưỡng Tảo Tỉnh Bát quái1 ở phía trên sân khấu, là kiến trúc điêu khắc tinh tế nhất, có niên đại bảo tồn sớm nhất của Đài Loan, và bố cục không gian vẫn được bảo tồn nguyên vẹn từ khi xây miếu đến nay. Tiếp theo đó, men theo con đường gạch đỏ đi đến ngõ Jiuqu, dù là “Lầu Ý” nằm trong khuôn vườn sâu sắc ý thơ, hay “Lầu Thập Nghi”, nơi tụ hội của những người khách văn chương nho nhã ngày xưa ở Lukang, hay cửa ải nơi từng là ranh giới ngăn chia thế lực bang phái, phòng ngừa đạo tặc, cũng đều rất đáng để dừng chân chiêm ngưỡng.

Ngoài ra, nếu có hứng thú với các loại bánh điểm tâm của Lukang, đừng quên ghé thăm tiệm làm bánh mắt phượng đầu tiên của Lukang, “YuzhenZhai (Ngọc Trân Trai)” nằm trên đường Minzu (Dân Tộc), một cửa tiệm có lịch sử lâu đời được xây vào năm 1877.

Bánh mắt phượng, bánh lưỡi bò, sức hút của loại bánh truyền thống không hề suy tàn

Bánh điểm tâm, cũng là một trong những nguyên do tạo nên sức hút của phố nhỏ Đài Loan, các vùng khác nhau có từng loại bánh điểm tâm mang đậm đặc trưng của từng vùng quê. Ví dụ, bánh khoai môn của Dajia (Đại Giáp), bánh lỗ rốn của Miaoli (Miêu Lật), và bánh dứa Sunny Hills đã trở thành một thương hiệu quà xách tay mang nét sáng tạo văn hóa của Nantou (Nam Đầu).

Bánh điểm tâm ở Lukang có các cửa tiệm tiêu biểu là YuzhenZhai, ZhengxingZhen (Trịnh Hưng Trân) và ZhengyuZhen (Trịnh Ngọc Trân). Ba cửa tiệm trăm tuổi này, đều có quan hệ với bậc thầy bánh điểm tâm Trịnh Chùy ở Tuyền Châu, Trung Quốc từng được mời đến Đài Loan.

Ông Lý Mạnh Quân, phó giáo sư Trung tâm giáo dục thường thức trường Đại học Kỹ thuật Kiến Quốc (Chienguo Technology University) cho biết, gia tộc YuzhenZhai vốn kinh doanh vải, sau đó mời Trịnh Chùy lúc đó chỉ mới 16 tuổi tiến hành việc nghiên cứu, giúp gia tộc phát triển ngành bánh điểm tâm. Sau này, Trịnh Chùy cũng trở thành người đồng sáng lập nên ZhengxingZhen và ZhengyuZhen. Năm đó Trịnh Chùy đến Đài Loan với một cuốn bí quyết những món điểm tâm với trà, đã khéo léo làm ra bánh mắt phượng, thời Nhật chiếm cứ, ông tham gia cuộc thi làm bánh điểm tâm toàn quốc ở Nhật Bản đoạt được giải vàng, làm nức danh bánh điểm tâm của Lukang. Bánh mắt phượng được làm mỏng, hình dáng giống mắt đan phượng, từ đó cũng trở thành loại bánh được các tiệm bánh điểm tâm ở Lukang đăng ký thương hiệu.

Ngoài ra, “bánh lưỡi bò”, loại bánh quốc dân của Lukang cũng rất đặc sắc. Khác với bánh lưỡi bò của Yilan (Nghi Lan) là miếng bánh mỏng, khi ăn thì giòn giòn, bánh lưỡi bò Lukang có vỏ bánh dày, khi ăn thì mềm xốp, hơn nữa bên trong còn có nhân dâu tây, khoai môn và các loại mùi vị khác.

Kinh tế ẩm thực vực lên, đối thủ cạnh tranh của bánh điểm tâm Lukang đã không chỉ còn là bánh bánh điểm tâm của các địa phương khác nữa, mà là tất cả các món ngon ẩm thực. Lý Mạnh Quân kiến nghị, nếu có thể đẩy mạnh kết hợp sản phẩm với đóng gói bao bì mang nét văn hóa lịch sử Lukang, kể lại một câu chuyện mê mẩn lòng người, thì bánh điểm tâm Lukang sẽ càng được du khách hoan nghênh hơn.

Một Lukang phong phú, một phố nhỏ chứa chan ý cổ. Đến đây du lịch, nhất định bạn sẽ thu hoạch được rất nhiều.

1Trần nhà được xây theo hình bát quái, với các họa tiết điêu khắc được trang trí bởi hai màu xanh lục và đỏ, trông giống cây tảo nên được gọi là Tảo Tỉnh Bát quái, hay Giếng trần Bát quái.