Yuanli Thú vui ruộng vườn vùng quê của lúa và cỏ bấc

Nhắc đến Miaoli (Miêu Lật), thường người ta sẽ nghĩ tới hoa du đồng ở xã Sanyi (Tam Nghĩa), nhưng ít ai biết rằng cỏ bấc cũng là loại thực vật đặc sắc của Miaoli, và chỉ mọc ở phố nhỏ Yuanli ven biển.

Taokas, bộ tộc sinh sống ở Yuanli sớm nhất, đã bắt đầu dùng cỏ bấc để đan chiếu. Có một cách nói khác cho rằng, Dajia (Đại Giáp) Đài Trung nổi tiếng với việc đan cỏ bấc, nhưng Dajia vốn không có cỏ bấc, vì thế loại “chiếu Dajia” mà người ta thường gọi, thực chất là để chỉ “chiếu Taokas”, do phát âm bằng tiếng Đài gần giống nhau nên đã bị đồn sai đi.

Qua quá trình khai khẩn của người Hán, Yuanli trồng lúa nước ở khắp nơi, những vụ mù bội thu khiến phố nhỏ này được phong là “kho gạo của Miaoli”. Vài năm gần đây, Yuanli đã tìm lại văn hóa đan cỏ bấc gần như đã biến mất từ sau những năm 1970, đồng thời phát triển kiểu canh tác hữu cơ mang “nét riêng của Yuanli”, đó là nuôi vịt trên ruộng lúa. Phố nhỏ ven biển này đã khác hơn xưa.

Chất liệu cỏ bấc Yuanli (bấc Uyển) mềm mà dai, hút ẩm, và lại có mùi thơm, thích hợp để làm nguyên liệu đan. Thời Nhật cai trị, sản phẩm làm từ cỏ bấc chiếm vị trí thứ ba trong các đặc sản xuất khẩu của Đài Loan, chỉ tính riêng loại mũ bấc bán sang Nhật Bản, một năm đã đạt tới mức 15.000 chiếc. Đan bấc lúc bấy giờ là nghề hái ra tiền của Yuanli, phòng khách trở thành xưởng đan của mọi nhà, người phụ nữ nào cũng biết đan.

Thế nhưng, cùng với sự phát triển và phổ biến của chất liệu nhựa, và sau khi ngành công nghệ chế tạo sản phẩm được tự động hóa, nghề thủ công nghệ truyền thống của Đài Loan gần như hoàn toàn tàn lụi, nghề đan bấc của Yuanli cũng không thể tránh khỏi, đã biến mất hơn 30 năm. Cảnh tượng nhà nhà trồng bấc sau vườn ngày xưa cũng tự nhiên không còn nữa.

Sau trận động đất ngày 21 tháng 9 năm 1999, để tiếp tục sản nghiệp văn hóa của địa phương, sau khi Hiệp hội Phát triển Cộng đồng Shanjiao (Sơn Cước) ở Yuanli kiểm lại tài nguyên sản nghiệp, quyết định cần phải làm cho viên ngọc bị phủ bụi mờ này được tỏa sáng trở lại.

Bấc Uyển chống mạt bụi lại hút ẩm, người Nhật thích nhất

Không có cỏ bấc thì không có đan bấc. "Không có cỏ bấc đan chiếu, mà lại xuất hiện trên thân cua!” Ông Diệp Văn Huy, Giám đốc Hội Cỏ bấc Đài Loan và Hiệp hội Phát triển cộng đồng Shanjiao cười nói.

Thì ra, năm 2003 khi ông Diệp Văn Huy thúc đẩy phục hưng văn hóa nghề đan bấc, tìm khắp nơi nhưng không thấy bấc Uyển, một người bạn làm nghề mậu dịch nói với ông rằng, nhà cung cấp Trung Quốc Đại Lục dùng dây nilon để buộc cua, sau khi nhập khẩu vào Đài Loan, các nhà kinh doanh bản địa nghĩ tới việc dây nilon khi đun nấu sẽ phát sinh độc tố, vì thế đã đổi sang dùng dây cỏ. Sau khi tìm hiểu kỹ càng, ông phát hiện nguồn gốc của loại dây cỏ này chính là cỏ bấc được trồng ở Yuanli. Ngoài ra, khu vực Zhunan (Trúc Nam) cũng nằm ven biển như Miaoli là thị trấn sản xuất giấy vàng mã, loại dây cỏ mà người sản xuất dùng để buộc giấy vàng mã, cũng đến từ Yuanli.

Mặt cắt của loại cỏ bấc này có hình tam giác, vì thế còn được gọi là bấc tam giác, hiện có thể tìm thấy ở các khu vực Tainan (Đài Nam), Changhua (Chương Hóa), Yilan (Nghi Lan), nhưng chất lượng và mục đích sử dụng mỗi nơi mỗi khác. Ví dụ, cỏ bấc ở Houbi (Hậu Bích) và Xuejia (Học Giáp) Tainan sau khi phơi khô khá cứng và giòn, rất khó để đan hoa văn, vì thế đa số được dùng để chế tạo nệm bấc hoặc loại túi xách tay có tên thường gọi là Gaji (ca cơ). Ông Diệp Văn Huy cho biết, bấc Uyển mềm dẻo, khả năng hút ẩm gấp 2-3 lần so với các loại cỏ khác, hơn nữa còn tỏa ra mùi thơm có thể chống mạt bụi và bọ chét, rất thích hợp dùng để đan. Vì thế, trong thời Nhật cai trị, các sản phẩm gia dụng như chiếu bấc, gối bấc, miếng lót giày bằng cỏ rất được ưa thích.

Nhà thực vật học Nhật Bản Yaichi Shimada từng điều tra và cho biết, bấc Uyển sinh trưởng trong phạm vi rộng khoảng 8km dài khoảng 10km, tại khu vực phía bắc suối Daan (Đại An), phía nam suối Yuanli. Theo vị trí địa lý ngày nay, điểm trung tâm nằm ở khu vực Sanjiao. Thế nhưng, sự hiểu biết của mọi người về loại bấc Uyển này chỉ dừng lại ở đây, còn vì sao bấc Uyển lại có các đặc trưng như mềm dẻo, thơm, hút ẩm thì vẫn không ai biết. Năm 2014, Hiệp hội Phát triển Cộng đồng Shanjiao đã xây dựng một khu vườn sinh thái cỏ bấc, kết hợp các học giả nghiên cứu nhằm giải thích những bí ẩn về loại bấc Uyển này.

Chất liệu mềm dẻo bền, kết hợp thời trang tăng giá trị sản phẩm

Đến Hiệp hội Phát triển Cộng đồng Shanjiao, giống như bước vào một xưởng công nghệ đan lát, hay một công xưởng tham quan mở cửa cho mọi người trải nghiệm. Mười mấy phụ nữ trung niên ngồi bệt dưới đất, hai tay chăm chú trong các lớp đan giao nhau của từng sợi cỏ, cho thấy nghệ thuật tinh tế của việc đan thủ công. Hơn bốn mươi năm trước, đan bấc từng là nghề sản xuất nổi tiếng của Yuanli, thời đó phòng khách của mỗi nhà đều là xưởng thủ công chiếu bấc, mũ bấc, phụ nữ trong nhà hầu như đều theo nghề đan.

Sau đó Đài Loan bước vào thời kỳ kinh tế phát triển, sản xuất công nghiệp trở thành nền kinh tế chính, nghề đan bấc tụt dốc, các cô gái khi đó lớn lên đều đến những công xưởng ở nơi khác làm việc, vài năm trước họ cũng vừa đến cái tuổi 50-60 đúng thời nửa nghỉ hưu. Ông Diệp Văn Huy mời họ về địa phương để truyền lại kỹ thuật đan bấc, mọi người đều rất phấn chấn, hy vọng có thể tìm ký ức cùng mẹ đan cỏ khi còn bé.

Điểm thu hút của việc đan bấc Yuanli là ở kỹ thuật đan. Ông Diệp Văn Huy nói, đan tre và đan sợi thường sợi đan chỉ có đường thẳng và đường ngang, khá đơn điệu, có thể dùng máy móc để thay thế; đan cỏ bấc Yuanli là “kiểu đan chéo hai tầng trên dưới”, đường đan khít chặt hơn, mặt đan chắc chắn hơn, khả năng chịu lực cao, nhưng cũng không mất đi sự mềm mại, sản phẩm làm ra có thể sử dụng tới vài chục năm.

Và để kỹ nghệ truyền thống tăng thêm nét hiện đại, Hiệp hội Phát triển Cộng đồng Shanjiao đã tổ chức Hội trại Nghiên cứu và Học tập Đan tay, một mặt nhằm nâng cao kỹ thuật, mặt khác cũng mời giáo viên khoa thiết kế ở các trường đại học cùng tham gia, hướng dẫn khai thác các ý tưởng thời trang và sáng tạo, thành quả đạt được rất lớn. Ví dụ, hiệp hội từng đăng ký 5 tác phẩm bấc Uyển tham gia cuộc thi thiết kế quốc tế Muji Award của Nhật Bản, trong đó có một tác phẩm nhận được huy chương đồng, khiến người Nhật và giới thiết kế có thể thấy lại giá trị của bấc Uyển.

Hiệp hội cũng từng tổ chức cuộc thi thiết kế đan cỏ bấc trong nước, các tác phẩm tham dự khiến người xem ngạc nhiên thích thú, kiểu dáng tác phẩm bao gồm váy, áo lót phụ nữ, chụp đèn, túi máy tính, túi máy ảnh, nệm ghế bảo vệ sức khỏe, nệm bảo vệ lưng …, đều rất thực dụng và thời trang. “Đường tay (thủ công nghệ tinh tế) của đan cỏ bấc Yuanli vẫn còn đây, không hề biến mất,” ông Diệp Văn Huy nhấn mạnh.

Ngoài nghề đan bấc ra, Yuanli còn một điểm sáng rất đáng thử nghiệm, đó là khu Thượng Quán thôn nông nghiệp hữu cơ lớn nhất toàn Đài Loan.

Ruộng trồng lúa nuôi vịt, giá trị mới của vùng nông thôn

Xuất phát từ khu Shanjiao, dưới bầu trời trong xanh của tháng tư, hai bên đường tỉnh lộ 140 là khu đất ruộng xanh rì mênh mông bát ngát. Thấy được cảnh đẹp làm thoải mái lòng người này, tức là ta đã tới khu Shangguan (Thượng Quán).

Khu vực có 200 hộ nông nghiệp, canh tác 300ha lúa nước, trong đó có 125ha đã có chứng nhận là lúa hữu cơ, chủ yếu trồng lúa tẻ Đài Loan số 9. Ngoài việc không xịt thuốc sâu, thuốc diệt cỏ ra, còn nuôi vịt dưới ruộng để ăn sâu hại, dùng cách cho vịt và lúa cộng sinh để canh ruộng, là nét đặc sắc “hữu cơ” rõ rệt của khu Shangguan. Cũng do nguồn nước không bị ô nhiễm, từ tháng 3 đến tháng 10, vào những đêm đẹp trời, sẽ thấy được những điểm sáng lấp lánh phát ra từ từng đàn đom đóm bay ven ruộng.

“Nông nghiệp, chính là thương hiệu của chúng tôi.” Giám đốc Hiệp hội Phát triển Cộng đồng Shangguan, ông Lý Khánh Tường nói.

Thế nhưng, dưới tình hình độ tuổi bình quân của người dân ở đây đều đã gần 65, nhiều nông dân đều đã hơn 80 tuổi, hy vọng đánh bóng thương hiệu nông nghiệp bằng việc tổ chức các hoạt động không dễ chút nào. May mắn thay có những người trẻ tuổi như đôi chị em 6X Kha Bích Trân và Kha Hùng Năng đã về quê làm nông, đồng thời đem tri thức mới, quan niệm mới về chia sẻ với những người nông dân lớn tuổi, để vùng quê cũ có được diện mạo mới.

Bắt đầu từ vài năm trước, khi xu hướng du lịch nhỏ, hưởng thụ niềm vui nhỏ xuất hiện, hiệp hội cũng bắt đầu tư duy về việc làm thế nào để du khách trải nghiệm được sức hấp dẫn của địa phương. Điều thú vị là, nơi đây không cung cấp hành trình theo lịch, việc đồng áng làm đến đâu, thành viên hiệp hội sẽ dẫn du khách xem và trải nghiệm đến đó. “Chúng tôi cắm mạ, thì các bạn sẽ xuống ruộng; chúng tôi thu hoạch, thì các bạn đi xem ruộng nước; đến đây, đương nhiên sẽ cùng nhau trải nghiệm việc đồng áng.” Kha Bích Trân nói, nếu cần đặt cơm, thì cũng là nhà nông ăn gì thì du khách ăn cái đó, bao gồm khoai môn, rau muối người Hẹ, củ cải khô…, những món mà chưa chắc thấy được trong các quán ăn thành phố.

Nếu muốn du lịch nghỉ dưỡng, thì có thể đạp xe trên con đường xi măng rộng rãi an toàn ven ruộng, đón những cơn gió từ ruộng thổi vào, và ngắm cảnh núi trọc đặc biệt của ngọn Huoyan (Hỏa Diệm).

Phơi đủ nắng, chơi đủ mệt, vô chỗ mát lại được thưởng thức “bánh cốm gạo chú vịt vàng” do hiệp hội đặc chế. Vịt nhựa vàng của nhà nghệ thuật khái niệm người Hà Lan Hoffmann tới Đài Loan, được triển lãm ở Cao Hùng, Taoyuan (Đào Viên), Keelung (Cơ Long), đã thu hút sự chú ý của mọi người. Hiệp hội cũng đi theo trào lưu, chế tạo các khuôn bánh hình vịt con bằng gỗ, cho du khách DIY tự làm “bánh cốm gạo vịt con”, một mặt hưởng ứng trào lưu vịt vàng đang thịnh hành, mặt khác cũng tượng trưng cho nét đặc sắc vịt và lúa cùng sống trên ruộng của khu Shangguan.

Đối với rất nhiều người mà nói, những lúc ngồi bên đường xem người ta làm cốm gạo khi tan học ở hồi cấp một, là một hồi ức khó quên của tuổi thơ. Đã đến với khu Shangguan, thì cũng nên thưởng thức mùi vị thơm ngon của gạo tẻ hữu cơ Đài Loan số 9. Nhân viên công tác của hiệp hội cho những hạt gạo thô và gạo trắng vào nồi áp suất nóng, hạt gạo gặp nhiệt độ cao nở ra, lúc mở nắp sẽ phát ra tiếng nổ “bùm”. Tiếp theo đó sẽ để du khách tự làm, cho gạo còn nóng mềm vào khuôn bánh hình vịt và quét lên một lớp nghệ vàng, sau khi bánh nguội thành hình thì đổ khỏi khuôn, thế là có được một chiếc bánh gạo hình vịt con.

Đối với trẻ con thành phố, du lịch nông thôn chính là chuyến du lịch thỏa niềm mơ ước, những câu chuyện về cuộc sống ở nông thôn mà các em chỉ nghe nói hoặc đọc trong sách vở trước đây, đều có thể trở thành hiện thực khi được tự trải nghiệm.

“Đến đây, ta cùng chia sẻ cuộc sống, và cũng cùng chia sẻ giá trị.” Kha Hùng Năng chia sẻ ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động du lịch nhỏ ở khu Shangguan.

Miaoli được gọi là “phố núi”, nhưng thật ra cảnh sắc tự nhiên và diện mạo nhân văn trong phố núi này có tiềm năng vô hạn, sản vật phong phú, món ăn chính gốc, văn hóa đa dạng đều vượt sức tưởng tượng của con người. Đến với Yuanli, làng quê của lúa và cỏ bấc nằm ở vùng đồng bằng này, bạn sẽ thấy được ấn tượng vô cùng khác biệt của một phố núi.