Dương thuyền ra khơi, kết nối thế giới

“Chung tay xây dựng, hướng ra biển xanh! Tôi muốn trở thành ‘Vua hải tặc’!”. Trên hai con thuyền buồm Barefoot và Armola, thầy cô và học sinh trường Tiểu học và THCS Nhạc Minh, huyện Nghi Lan đồng thanh hô vang khẩu hiệu. Mùa hè năm 2024, trường Nhạc Minh đã tập hợp thầy trò từ 36 trường học ở các đảo ngoài khơi và ven biển khắp Đài Loan, xuất phát từ cảng Tô Áo, trải qua 29 ngày, vượt hơn 1.047 hải lý (1.939 km), hoàn thành hành trình ngược chiều kim đồng hồ, vừa khám phá các đảo nhỏ xung quanh vừa vòng quanh Đài Loan.

Trên đường đi, các học sinh được tìm hiểu về rạn san hô, vùng gian triều và các hệ sinh thái biển xung quanh Đài Loan, đồng thời thu gom rác thải biển và khảo sát vi nhựa trong đại dương. Các em còn theo chân các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải dương Quốc gia thuộc Ủy ban Hải dương, học cách vận hành các thiết bị khảo sát biển chuyên dụng. Thông qua những hoạt động hàng hải thực tế, các em nhỏ được tiếp xúc với biển, cảm nhận và tìm hiểu các vấn đề về biển, từ đó nhận thức và bảo vệ “người mẹ đại dương” của Đài Loan, trở thành  “những đứa con đích thực của biển cả”.

Năm 2024, trường Nhạc Minh đã kết nối giáo viên và học sinh 36 trường, cùng điều khiển hai thuyền buồm lớn Barefoot và Armola ra khơi, hoàn thành chuyến đi vòng quanh đảo Đài Loan.

Cùng bảo vệ biển cả của chúng ta

“Wow! Thiết bị trông giống đĩa bay này là gì ạ?”, tụi trẻ trên boong tò mò hỏi. Đó là phao nổi - một trong những thiết bị nghiên cứu khoa học mà Viện Nghiên cứu Hải dương Quốc gia (gọi tắt là Viện Hải dương) mang lên tàu. Nhà nghiên cứu Lại Kiên Mậu (Lai Jian-Wu) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Công nghiệp và kỹ thuật biển (NAMR’s Marine Industry and Engineering Research Center) của viện bật cười nói, trong suốt chuyến đi, các em học sinh có cơ hội tự tay sử dụng những thiết bị đắt tiền này, ai nấy đều vừa cẩn thận vừa hồ hởi.

Do không gian trên tàu có hạn, Viện Hải dương còn chuẩn bị thêm máy đo độ dẫn điện, nhiệt độ và độ sâu (CTD), có thể đo nhiệt độ và độ mặn của nước biển ở nhiều độ sâu khác nhau, cùng máy kiểm tra vi khuẩn Vibrio Vulvificus tự động. Nhờ đó, các em sẽ được trực tiếp tìm hiểu về hiện tượng phân tầng của nước biển. Các nhà khoa học dựa vào việc đo nhiệt độ, độ mặn kết hợp với tốc độ và hướng dòng chảy để xác định khối nước biển xuất phát từ đâu. Chẳng hạn, dữ liệu đo được từ dòng hải lưu Kuroshio ở phía đông Đài Loan sẽ khác với dữ liệu thu được tại đảo Tiểu Lưu Cầu ở biển Hoa Nam. Ông Lại Kiên Mậu cho rằng, “Để các em tận mắt nhìn thấy và đo lường, biến kiến thức trong sách vở thành trải nghiệm thật, đó chính là điều quý giá nhất của hành trình này”.

Ngoài những thiết bị khoa học do Viện Hải dương cung cấp, trường Nhạc Minh còn tự chế một bộ lưới kéo để thu thập mẫu trên mặt biển, quan sát sự phân bố và loại hình rác thải đại dương, trực tiếp chứng kiến tình trạng ô nhiễm biển, từ đó khơi dậy ý thức bảo vệ biển cả trong mỗi đứa trẻ.

Trong suốt hành trình, các em được quan sát cảnh đồi mồi dứa con ở Bành Hồ dũng cảm bò xuống biển như thế nào, thấy từng đàn mòng biển đuôi đen ở đảo Đông Dẫn và bắt gặp cá heo ở eo biển Đài Loan. Những đêm đi biển, các em ngủ trên boong, được ru ngủ bởi bầu trời đầy sao và tiếng sóng biển dịu êm. Với các em, mỗi chặng hải trình đều là những bất ngờ và khám phá mới.

Lộ trình chuyến đi “Chung tay xây dựng, hướng ra biển xanh” năm 2024.

Các bạn học sinh đã dùng lưới rê thu gom rác thải biển, cảm nhận biển xanh một cách gần gũi.

Chuyên gia Viện Hải dương giải thích cho các em học sinh về tác dụng của phao nổi.

Các bạn ơi, hãy cùng tiến ra biển khơi xanh biếc

“Chúng tôi đã chuẩn bị suốt 16 năm mới có đủ năng lực để tổ chức một hoạt động giáo dục trên biển quy mô lớn như thế này”. Hiệu trưởng trường Nhạc Minh, ông Hoàng Kiến Vinh (Huang Chien-jung) chia sẻ, khi ông tiếp quản trường vào năm 2007, toàn trường chỉ có 67 học sinh và đang đứng trước nguy cơ phải đóng cửa. Tuy nhiên, ông nhận thấy, trường Nhạc Minh nằm sát khu bảo tồn chim nước và vùng đất ngập nước cấp quốc gia, sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên vô giá, nếu để lãng phí thì thật đáng tiếc. Vì vậy, ông quyết định lấy giáo dục môi trường biển bền vững làm trọng tâm phát triển nhà trường và đưa môn học thuyền buồm vào chương trình giảng dạy.

Là ngôi trường duy nhất ở Đài Loan biến môn thuyền buồm thành môn bắt buộc cho toàn thể học sinh trong trường, dưới sự dẫn dắt của ông Hoàng Kiến Vinh, trường Nhạc Minh đã từng bước thử nghiệm triển khai. Năm 2018, với kế hoạch “Hướng ra biển xanh - Chương trình đạp sóng rẽ gió của thiếu niên Đài Loan - Nhật Bản - Hong Kong”, giáo viên và học sinh của trường đã cùng điều khiển thuyền buồm rời cảng Tô Áo (Su’ao), vượt qua dòng hải lưu Kuroshio, đến đảo Ishigaki, giao lưu “đua thuyền” với thiếu niên Nhật Bản, rồi bay sang Hong Kong để tiếp tục giao lưu thuyền buồm với thiếu niên địa phương.

Năm 2020, trong dự án “Những thủy thủ lạc quan - Giấc mơ hải dương Đài Loan”, thầy trò Nhạc Minh đã thực hiện hành trình tiếp sức vòng quanh đảo Đài Loan trong 27 ngày, xuất phát từ cảng Tô Áo. Trên đường đi, họ còn giao lưu với học sinh các trường ven biển, cùng nhau dọn rác ở bãi biển và mời các bạn lên thuyền tham quan.

Ông Hoàng Kiến Vinh cho biết, vì đa số các em đã từng đọc truyện “One Piece” nên khi nhìn thấy những chiếc thuyền buồm lớn ngay trước mắt, học sinh các trường khác đều không khỏi ngưỡng mộ. Khi ấy ông đã thầm ước nguyện, “vài năm nữa, nhất định chúng tôi sẽ đưa các em cùng ra khơi!”. Và Nhạc Minh thực sự đã trở thành “Luffy” ngoài đời, năm 2024, trường dẫn theo hơn 460 thầy trò các trường khác ở khu vực ven biển, cùng nhau tiếp sức hoàn thành hành trình vòng quanh Đài Loan, biến lời hứa năm xưa thành hiện thực.

Hiệu trưởng Hoàng Kiến Vinh của trường Nhạc Minh chính là người đã đưa giáo dục biển vào trường học, hy vọng các em học sinh có thể xem cả thế giới là lớp học, để có nhiều trải nghiệm thật khác biệt trong cuộc sống. (Ảnh: Chuang Kung-ju)

Giờ học chèo thuyền của trường Nhạc Minh trên sông Đông Sơn (Nghi Lan), thuyền buồm không chỉ mang lại cho các em kỹ năng hàng hải, mà còn rèn luyện cho các em có dũng khí để đối diện với những khó khăn chông gai trong cuộc sống. (Ảnh: Chuang Kung-ju)

Những điều thuyền buồm dạy chúng ta

Để thực hiện khái niệm giáo dục biển, học sinh trường Nhạc Minh bắt đầu học bơi từ lớp 1, lớp 3 học lái thuyền buồm, lớp 4 học lướt sóng nằm, lớp 5 học lặn ống thở và chèo kayak. Hiệu trưởng Hoàng Kiến Vinh cười nói, nhìn thấy quá trình trưởng thành của lũ trẻ, người lớn cũng cảm thấy xúc động và học được nhiều điều hay, “chúng tôi đã được các em dạy cho nhiều bài học”. Ông kể về một đoạn video ngắn do phụ huynh quay lại, trong video, một bé gái 9 tuổi đã tự mình điều khiển thuyền buồm, dù thuyền bị lật, nhưng em vẫn kiên trì thử đi thử lại nhiều lần, cố gắng lèo lái điều khiển thuyền đón gió thẳng tiến, quyết không bỏ cuộc, khiến người xem vô cùng cảm phục. Ông Hoàng Kiến Vinh nói, trước mỗi buổi học, cô bé đều sợ đến phát khóc, nhưng em lại là người dũng cảm xung phong xuống nước đầu tiên. Nhìn con tự chèo thuyền rời vịnh mỗi sáng, bố mẹ em lại rơi nước mắt “vì con dũng cảm hơn chúng tôi”.

Học thuyền buồm không chỉ là rèn luyện thể thao, mà còn là sự phản ánh những bài học và triết lý trong cuộc sống.

Khi gió thổi trực diện từ phía trước, thuyền không thể chạy thẳng ngược chiều gió mà phải đi theo đường zic-zắc để tiến lên. Đời người cũng vậy, khi gặp nghịch cảnh (ngược gió), nếu cố đối đầu trực diện thường rất dễ bị tổn thương. Lúc ấy, điều cần thiết nhất chính là sự tập trung, tận dụng sức mạnh. Ông Hoàng Kiến Vinh chia sẻ thêm, dù lái thuyền hay trong cuộc đời, lúc thuận theo chiều gió mới là lúc nguy hiểm nhất. Khi chuyển hướng trong gió thuận, thuyền rất dễ bị lật, một phần vì sức gió mạnh từ phía sau đẩy đến, phần khác vì con người dễ mất cảnh giác nên càng dễ gặp sự cố.

Ngay cả khi đã chuẩn bị kỹ càng vẫn khó tránh khỏi những tình huống bất ngờ. Như trong chuyến hải trình năm ngoái, tàu Barefoot bị mắc cạn ở Chương Hóa. Mặc dù trước đó đã khảo sát địa hình rất kỹ và cũng đã mời hoa tiêu dẫn đường, nhưng do cảng bị bồi lắng, địa hình đáy biển thay đổi đột ngột khiến thuyền mắc cạn. Thế nhưng các bạn nhỏ vẫn bình tĩnh làm theo sự chỉ huy của thuyền trưởng và cuối cùng thoát hiểm an toàn. Những thử thách và khả năng ứng biến ấy chính là điều thú vị của hành trình, cuộc sống cũng vậy, đầy rẫy bất định, ẩn số và thách thức, một khi vượt qua, nó sẽ trở thành câu chuyện có thể kể cho người khác nghe sau này. Và những đứa trẻ đã trải qua hải trình ấy, chắc chắn sẽ có vô vàn câu chuyện để kể.

Để điều khiển thuyền buồm OP, các em phải học cách phán đoán hướng gió, phải dùng hết sức để đạp gió rẽ sóng tiến về phía trước.

Một chiếc máy ảnh trôi dạt được các em học sinh Nhạc Minh nhặt được khi đi dọn rác ở bãi biển, vô tình vẽ nên giai thoại Đài Loan - Nhật Bản.

Kết bạn với thế giới qua cầu nối đại dương

Trong quá khứ, do chính sách “cấm biển”, đại dương từng trở thành bức tường ngăn cách, nhưng thật ra, biển không phải rào cản, mà là con đường giúp Đài Loan kết nối với thế giới.

Năm 2018, học sinh trường Nhạc Minh nhặt được một chiếc máy ảnh khi đi dọn rác ở bãi biển. Các em đã đăng thông báo tìm chủ nhân máy ảnh lên mạng xã hội, không ngờ chủ nhân của chiếc máy lại ở tận Nhật Bản. Cô Serina Tsubakihara chính là người từng làm rơi máy ảnh khi lặn biển ở đảo Ishigaki hơn hai năm trước. Câu chuyện kỳ diệu này nhanh chóng thu hút sự chú ý của truyền thông Đài - Nhật.

Hành trình trôi dạt của chiếc máy ảnh đã nối kết các em nhỏ trường Nhạc Minh và Serina. Cô không chỉ bay sang Đài Loan để nhận lại chiếc máy ảnh và gặp gỡ các em, mà còn giữ lời hứa quay lại trường để tham dự lễ tốt nghiệp của các em vào năm sau, khiến các em học sinh vô cùng bất ngờ và xúc động. Sau đó, trường Nhạc Minh đã cho dựng lại câu chuyện này thành một vở rối, đi lưu diễn ở nhiều trường học khắp Đài Loan, và “mỗi buổi diễn là một buổi dọn rác tại bãi biển”. Họ thậm chí còn sang Nhật biểu diễn, biến câu chuyện này thành một giai thoại đẹp.

Thực ra, ngay cả trước khi chiếc máy ảnh ở Ishigaki trôi dạt đến Đài Loan, do mối quan hệ kết nghĩa giữa thị trấn Tô Áo và thành phố Ishigaki, trường Nhạc Minh đã có sự giao lưu chặt chẽ với Câu lạc bộ Thuyền buồm thanh thiếu niên của Ishigaki. Hai bên không chỉ đến thăm viếng lẫn nhau hàng năm, mà các em học sinh Đài Loan còn sang Nhật tham dự các giải thuyền buồm Optimist quốc tế. Hiệu trưởng Hoàng Kiến Vinh nói, giáo dục thuyền buồm ở Ishigaki chủ yếu do các câu lạc bộ tư nhân thúc đẩy nên họ vô cùng ngưỡng mộ Đài Loan khi có một ngôi trường có thể kết nối thuyền buồm vào chương trình học. Chính quyền thành phố Ishigaki thậm chí còn đề xuất ý tưởng trao đổi học sinh giữa hai bên.

Sau chuyến hải trình vòng quanh đảo Đài Loan năm 2024, trường Nhạc Minh nhận được thư mời từ Hiệp hội Pháp tại Đài Loan, mong thầy trò Nhạc Minh hướng dẫn học sinh Pháp đang sống ở Đài Loan học lái thuyền buồm. Tháng 5 năm 2025, trường Nhạc Minh đã đưa các em học sinh người Pháp cùng ra khơi, xuất phát từ Đạm Thủy, đi qua Tân Trúc, Đài Trung, Bành Hồ, Đài Nam và cuối cùng đến Cao Hùng để tham gia sự kiện “Lễ hội Cuộc sống Pháp tại Cao Hùng”. Thuyền buồm đã trở thành cầu nối giúp trường Nhạc Minh giao lưu quốc tế, đúng như kỳ vọng của thầy Hoàng Kiến Vinh, “thông qua đại dương kết bạn với cả thế giới, biến thế giới thành lớp học, để cuộc sống trở nên khác biệt”.

Qua giáo dục biển, những kỹ năng về biển như được khắc sâu vào tâm trí các em học sinh, trở thành một phần trong cơ thể những đứa con của biển cả này.

Chủ nhân chiếc máy ảnh, cô Serina Tsubakihara đã đặc biệt đến tham gia lễ tốt nghiệp của các em học sinh trường Nhạc Minh, khiến các em vô cùng bất ngờ và vui mừng.