Tre xanh mãi xanh

Trong công xưởng thủ công mỹ nghệ Brilliant Bamboo Craft, từng cây tre dài lần lượt được tiến hành gia công sơ bộ như khử sáp, hấp, xử lý giữ lại màu xanh, sấy khô, cắt khúc…, rồi chế biến thành các loại vật dụng khác nhau theo nhu cầu của khách hàng, thị trường.

Đi vào xưởng làm việc của Brilliant Bamboo Craft tựa như lạc vào “Đại Quan Viên”, hằng hà vô số các sản phẩm được làm từ tay người sáng lập là ông Lâm Quần Hàm (Lin Chun-han). Từ cùng một chất liệu, ông có thể biến hóa ra thành muôn hình vạn trạng, tất cả đều bắt nguồn từ sự am hiểu sâu sắc về vật liệu. Ông rất tự tin về điều này: “Không có chất liệu nào có tính dẻo cao hơn tre”.

Chiếc xẻng xúc trà bằng tre được chế tác bằng kỹ thuật giữ màu xanh tự nhiên. Trong đó, xẻng trà hình ve sầu được làm bằng trúc vuông (trái), từng đoạt giải Sản phẩm thủ công mỹ nghệ xuất sắc của Giải thưởng Thủ công mỹ nghệ Đài Loan.

Người phát ngôn của tre trúc

Câu nói này là hoàn toàn có căn cứ.

Sinh ra tại Nghi Lan, từ những ngày học tại Trường Công Nông Nghi Lan (Yilan Institute of Agriculture and Technology), Trường Cao đẳng Nông nghiệp Gia Nghĩa (Chiayi Institute of Agriculture), cho đến bậc học sau đại học tại khoa Lâm nghiệp của Đại học Trung Hưng (Department of Forestry at National Chung Hsing University), suốt chặng đường học tập của ông đều gắn liền với ngành lâm nghiệp. Chính nền tảng đó đã giúp ông tích lũy được sự am hiểu và chuyên môn vững chắc về vật liệu tre trúc.

Ông Lâm Quần Hàm cho biết, ứng dụng của tre trúc có thể đơn giản chia thành hai hướng lớn. Hướng thứ nhất là lấy lớp vỏ bên ngoài có mật độ sợi cao nhất để đan lát thành các loại vật dụng. Hướng thứ hai là cắt thân tre, trúc nguyên cây thành các thanh dài có độ rộng và độ dày cố định, rồi dùng keo và ép nhiệt để tạo thành ván ghép nhiều lớp.

Do điều kiện khí hậu hải đảo, tre ở Đài Loan phải trải qua những biến đổi thời tiết khắc nghiệt, vì vậy xét về độ cứng, độ bền và khả năng chịu uốn cong đều vượt trội, trở thành vùng sản xuất tre có lợi thế trời phú. Đây cũng chính là lý do kiếm tre dùng trong kiếm đạo Nhật Bản luôn kiên quyết chỉ định chọn tre Đài Loan.

Không chỉ có độ đàn hồi cao, tre trúc còn sinh trưởng nhanh, chỉ cần bốn năm là có thể khai thác, là vật liệu carbon thấp và thân thiện với môi trường. Hiểu rõ những ưu điểm này của tre trúc, sau khi tốt nghiệp, ông Lâm Quần Hàm đã chọn Caotun (Nam Đầu), nơi nổi tiếng về sản xuất tre trúc để dừng chân lập nghiệp.

Hộp đựng con dấu làm từ tre được áp dụng kỹ thuật “Giữ màu xanh”, sắc xanh tươi tắn giống như núi rừng Đài Loan.

“Tiến sĩ tre” Lâm Quần Hàm.

Giữ lại sắc xanh nguyên bản của tre

Năm xưa, ngay từ lúc làm luận văn thạc sĩ, ông Hàm đã không chọn vật liệu gỗ phổ biến, mà quyết định chọn tre trúc, một chủ đề ít người theo đuổi, để làm chủ đề nghiên cứu. Ông lấy cảm hứng từ các mẫu tiêu bản lưu trữ lâu dài trong phòng thí nghiệm, từ đó phát triển công nghệ độc quyền “kỹ thuật giữ lại màu xanh của tre Mạnh Tông (trúc sào, hay còn gọi là tre Moso)”.

Ông giải thích, sau khi chặt xuống, chất diệp lục trên bề mặt vỏ tre sẽ nhanh chóng phân hủy, cộng thêm tác động của ánh nắng sẽ khiến màu sắc của tre nhanh chóng chuyển từ xanh sang vàng. Đây cũng là lý do phần lớn các sản phẩm tre hiện nay đều có màu vàng.

Tuy nhiên, bằng phương pháp “phản ứng thay thế”, ông cho tre ba năm tuổi chưa qua xử lý vào dung dịch hóa học và nung nóng, để “magie” trong diệp lục được trao đổi với “đồng” trong dung dịch hóa học. Sau khi quá trình làm nóng hoàn tất, đồng sẽ quay trở lại dung dịch. Nhờ đó, tre đã qua xử lý sẽ được làm chậm đáng kể quá trình phân hủy của diệp lục, đồng thời không để lại tồn dư trong vật liệu và đã đạt tiêu chuẩn kiểm nghiệm SGS.

Sắc xanh thu hút ấy tiếp tục được hóa thân thành những sản phẩm hiếm thấy trên thị trường như bộ dụng cụ ăn uống, dụng cụ trà đạo màu xanh tươi. So với các sản phẩm thủ công tre mang vẻ mộc mạc truyền thống, những tác phẩm tre được xử lý để bảo lưu màu xanh lại toát lên nét sinh động và thần thái tự nhiên của tre nguyên bản.

Không có hậu thuẫn từ truyền thống gia đình làm nghề thủ công, chỉ dựa vào kiến thức chuyên môn và niềm đam mê với vật liệu, khi nói về những biến hóa trong thủ công mỹ nghệ tre trúc, trong đầu ông như có vô vàn ý tưởng không ngừng tuôn chảy. Dẫu vậy, người dành trọn tình yêu cho tre trúc này đôi lúc cũng không khỏi thở dài, tre trúc không giống gỗ, không có vân đẹp nổi bật hay hương tinh dầu phong phú nên khó được chú ý. Nhưng với danh xưng “Tiến sĩ tre trúc” (Dr. Bamboo), ông đã dùng chuyên môn của mình để thể hiện trọn vẹn những đặc tính của vật liệu tre trúc, chẳng phải như vậy đã khiến ông trở thành người phát ngôn xuất sắc nhất cho tre trúc hay sao?

Đĩa đựng trái cây hình hoa cúc làm từ tre được xử lý giữ lại màu xanh, cùng với năm tháng, màu xanh lục tươi xanh dần chuyển thành màu vàng xanh.

Bình trà bằng tre với lớp ngoài được trang trí bằng đất bùn trộn với axit sulfuric, khi hợp chất này ăn mòn vào vỏ tre, sẽ tạo thành hoa văn như vân rùa với màu sắc loang lổ độc đáo.