Giai thoại “võ lâm” của một cây cầu

Chưa bắc nhịp cầu, đáp thuyền qua sông Trạc Thủy

“Chiếc cầu dài ghê!”, “Đi qua 31 nhịp cầu là tới (Tây Loa) rồi!”, cầu Tây Loa (hay còn gọi là cầu Tây Loa cũ) là cây cầu đường bộ đầu tiên bắc qua sông Trạc Thủy, con sông dài nhất Đài Loan. Những năm gần đây, cảnh ấn tượng nhất trên cầu là hình ảnh hàng vạn tín đồ theo sau kiệu Thiên Hậu Thánh Mẫu, tạo nên khung cảnh tín ngưỡng vô cùng hoành tráng.

“Trước khi cầu Tây Loa được xây dựng, Thiên Hậu Thánh Mẫu đều phải đi đò qua sông Trạc Thủy”, ông Trần Xuân Phát (Chen Chun-fa), Tổng điều hành Đền Củng Thiên kể lại câu chuyện hành hương ngày xưa. Ông cho biết, lúc bấy giờ kinh tế còn khó khăn, mỗi đoàn hành hương đi theo kiệu bà Thiên Hậu chỉ có vài chục đến vài trăm người, tiền thuê đò chỉ đủ để đi lại hai lượt. Có lần, các bác lái đò liên kết nhau đòi tăng giá khiến đoàn hành hương một phen khốn đốn, đau đầu không biết lượt về phải tính sao?

Ông Trần Xuân Phát kể tiếp, kết quả là chiếc kiệu bất ngờ lao thẳng xuống dòng sông, Thiên Hậu Thánh Mẫu “dậm nước qua sông”, khiến các bác lái đò kinh ngạc trước “phép màu diệu kỳ” ấy. Kể từ đó, giá đò không còn tăng nữa, vấn đề di chuyển cho các tín đồ đã được giải quyết ổn thỏa, và câu chuyện ấy cũng trở thành một giai thoại được truyền lại qua bao thế hệ.

Kể từ khi cầu Tây Loa được thông xe, kiệu bà Thiên Hậu đôi khi vẫn không qua sông bằng cầu. Năm 1978 và 2001, Thiên Hậu Thánh Mẫu lại “dậm nước qua sông”, lộ trình hành hương hiếm thấy này không ngờ lại trở thành trải nghiệm đặc biệt được các tín đồ hiện đại háo hức mong đợi.

Đền Phúc Hưng tổ chức cuộc đua “Marathon cầu phúc Thiên Hậu Thánh Mẫu Tây Loa Thái Bình” với hành trình đường chạy băng qua cầu Tây Loa. (Ảnh: Đền Phúc Hưng Tây Loa)

Cầu Tây Loa được Mỹ viện trợ xây dựng, phần vòm thép vẫn lưu giữ biểu tượng kỷ niệm.

Cầu Tây Loa, nơi bắt đầu hành trình chạm đến ước mơ

Sông Trạc Thủy là dải sông quan trọng ở khu vực Trung Tây Đài Loan, đóng vai trò như ranh giới tự nhiên phân chia các vùng đất. Dọc hạ lưu, con sông hình thành ranh giới giữa các huyện Chương Hóa (Zhanghua) và Vân Lâm (Yunlin), nhưng đồng thời cũng cắt ngang, cản trở việc đi lại giữa hướng Bắc và hướng Nam của vùng phía Tây. Người địa phương thường gọi hai bên bờ sông là “đỉnh cảng” và “hạ cảng”, ngụ ý rằng sông Trạc Thủy như một vạch phân cách thiên nhiên.

Bà Hà Mỹ Tuệ (Louise Ho), Giám đốc điều hành thường trực Quỹ Văn hóa Giáo dục Louyoung (The Louyoung Cultural and Educational Foundation LCEF) chia sẻ, ngày xưa người Tây Loa khi đi học hay đi làm thường chọn đi về hướng Nam, còn hướng Bắc thì phải qua đò hoặc lội sông, con đường Bắc tiến khá gian nan cho nên ít người chọn đi lên phía Bắc để phát triển. Từ đó, việc “băng qua sông Trạc Thủy về phía Bắc” trở thành biểu tượng của tinh thần cầu tiến, dám thử thách mạo hiểm. Sau khi cầu Tây Loa thông xe, mỗi lần ngồi xe qua cầu, những vòm thép vụt qua ô cửa sổ, hệt như những vạch xuất phát trên con đường đi đến ước mơ, đem lại niềm hy vọng cho mọi người.

Giám đốc Văn phòng phụ trách sông ngòi số 4 thuộc Sở Thủy lợi, ông Lý Hữu Bằng (Lee Youe-ping) thiết kế không gian thân thiện với nước trên bãi cao sông Trạc Thủy, dưới chân cầu Tây Loa. (Ảnh: Mei Kuo)

Văn phòng phụ trách sông ngòi số 4 thuộc Sở Thủy lợi triển khai công trình làm đẹp cảnh quan xanh tại vùng bãi cao sông Trạc Thủy, dưới chân cầu Tây Loa. (Ảnh: Văn phòng phụ trách sông ngòi số 4 thuộc Sở Thủy lợi)

Lịch sử xây cầu “vạn sự khởi đầu nan”

Cầu Tây Loa được thông xe vào năm 1953 nhưng quá trình xây dựng đã phải trải qua không ít gian truân. Ông Hứa Phong Nguyên (Hsu Feng-yuan), nghiên cứu viên Tổ Dịch vụ Ứng dụng Cục Quản lý Hồ sơ thuộc Ủy ban Phát triển Quốc gia cho biết, tuyến đường sắt nối liền hai đầu Nam Bắc của Đài Loan thông xe từ năm 1908, từng là mạch giao thông quan trọng thời kỳ Nhật trị, trong khi hệ thống đường bộ lại bị đứt đoạn tại hạ lưu sông Trạc Thủy. Lúc bấy giờ, những thương nhân, hành khách muốn qua sông chỉ còn cách chuyển sang ngồi tàu hỏa hoặc đi thuyền tre, khiến việc đi lại trở nên khá bất tiện.

Nhưng vào thời ấy, việc xây dựng một cây cầu đường bộ dài 2 km là điều không hề dễ dàng, từ khâu kỹ thuật thi công, kinh phí cho đến nguồn cung vật liệu, tất cả đều là thử thách. Vào năm 1937, chính quyền thuộc địa của Nhật tại Đài Loan quyết định khởi công “Cầu Nhân đạo sông Trạc Thủy”. Đến năm 1941, khi công đoạn trụ cầu bê tông vừa hoàn thành, Nhật Bản lại phát động chiến tranh Thái Bình Dương. Sau chiến tranh, vì thiếu thép, cùng với ảnh hưởng từ cuộc nội chiến giữa Quốc Dân đảng và đảng Cộng sản tại Trung Quốc, thêm vào đó là tác động từ sự kiện khủng bố Trắng, khiến hành trình xây dựng cây cầu lâm vào tình cảnh bế tắc đầy trắc trở.

Năm 1950, chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, Mỹ nhận ra tầm quan trọng chiến lược của Đài Loan tại châu Á, Chủ tịch thị trấn Tây Loa lúc bấy giờ là ông Lý Ứng Thang (Li Ying-tang) không ngại vất vả, tích cực liên lạc với các cơ quan chính quyền, nhờ sự nỗ lực đó mà nguồn viện trợ của Mỹ cuối cùng cũng được thông qua. Nhờ đó, công trình cầu Tây Loa được tiếp tục xây dựng và chính thức thông xe vào năm 1953. Cây cầu dài 1.939 mét, rộng 7,32 mét, sử dụng kết cấu giàn Warren, trụ bê tông kiên cố và khung thép vững chãi, gồm 31 nhịp nối tiếp như những phác thảo mỹ thuật bắc qua dòng sông Trạc Thủy. Vào thời điểm hoàn thành công trình, đây là cây cầu dài thứ hai thế giới, chỉ xếp sau cầu Golden Gate của San Francisco và được mệnh danh là cây cầu lớn nhất vùng Viễn Đông.

Hai đầu Nam - Bắc của cây cầu nối liền thị trấn Tây Loa thuộc huyện Vân Lâm với xã Khê Châu (Xizhou) của huyện Chương Hoá, tại nhịp vòm thép thứ 16 chính là ranh giới giữa hai địa phận. Biểu tượng “Hợp tác Trung - Mỹ” trên đầu cầu, cùng những lá cờ Đài Loan, Mỹ và Nhật Bản dựng thẳng tung bay trong gió, chứng kiến hành trình xây cầu đầy trắc trở, đúng như câu “vạn sự khởi đầu nan”.

“Ngày cầu Tây Loa thông xe là sự kiện trọng đại của cả Đài Loan”, bà Hà Mỹ Tuệ chia sẻ. Lễ khánh thành khi ấy rộn ràng suốt ba ngày ba đêm, đón hơn 30.000 quan khách từ khắp nơi đến dự. Trên cầu, xe tải và cả những đoàn tàu hỏa mini (tàu chạy trên đường ray nhỏ) cùng lăn bánh, là một sự kiện hoành tráng hiếm thấy. Thời đó, đi bộ qua cầu Tây Loa được xem là một trong những chuyến dã ngoại ao ước của các em học sinh tiểu học.

Quỹ Văn hóa Giáo dục Louyoung tổ chức triển lãm điêu khắc nghệ thuật trên cầu Tây Loa. (Ảnh: Quỹ Văn hóa Giáo dục Louyoung)

Bà Hà Mỹ Tuệ (Louise Ho), Giám đốc điều hành thường trực Quỹ Văn hóa Giáo dục Louyoung cho biết, trong bức ảnh kỷ niệm Lễ khánh thành cầu Tây Loa có hơn 400 vị khách quý tham dự. (Ảnh: Mei Kuo)

Trọng trách giao thông, kinh tế, kiêm vai trò pháo đài quốc phòng

Cầu Tây Loa không chỉ mang chức năng nối liền trục giao thông dọc phía Tây Đài Loan, mà còn giữ vị thế chiến lược đặc biệt. Ông Hứa Phong Nguyên cho biết, vào thời đó, tuyến giao thông huyết mạch phía Tây là đường sắt trục Nam - Bắc và cây cầu kiêm luôn vai trò đảm bảo an ninh quốc phòng, trở thành tuyến dự bị song song hai chiều Nam - Bắc. Thân cầu được bảo vệ bởi lớp sơn màu hài hòa với môi trường xung quanh, từ sắc xám bụi lúc mới xây, dần chuyển sang màu xanh dưa hấu, sau khi được dỡ bỏ nhiệm vụ an ninh quốc phòng thì chiếc cầu mới khoác lên mình màu đỏ tươi rực rỡ. Từng mang sứ mệnh đa dạng và quan trọng, vì vậy chiếc cầu Tây Loa còn được vinh danh xuất hiện trên tem bưu chính, tem thuế, vé xổ số ái quốc và cả trên tiền giấy Tân Đài tệ.

Năm 1978, khi đường cao tốc Trung Sơn (Zhongshan) thông xe toàn tuyến, cùng với việc các cây cầu như cầu Khê Châu (còn gọi là cầu Tân Tây Loa) hoàn công đưa vào sử dụng, dần thay cho vị thế giao thông trước kia của cầu Tây Loa. Mặc dù chính quyền trung ương có ý định phá bỏ cầu cũ, nhưng nhờ sự kiên trì của người dân địa phương cùng với phong trào bảo tồn cầu được phát động bởi Quỹ Văn hóa Giáo dục Louyoung, cầu Tây Loa mới được bảo tồn gìn giữ. Đến năm 2012, cây cầu còn được cộng đồng yêu thích đường bộ bình chọn là công trình nổi bật nhất trong tám cảnh quan đường bộ, trở thành điểm du lịch nổi tiếng bậc nhất ở Tây Loa. Vì lý do an toàn kết cấu, hai huyện đã ra thông cáo cấm các loại xe tải lớn đi qua cầu, chỉ cho phép xe con và xe phân khối nhỏ lưu thông.

Biểu tượng quê hương của người Tây Loa

“Đối với người Tây Loa, cầu Tây Loa chính là biểu tượng của quê hương, chúng tôi mong muốn gìn giữ ý nghĩa thời đại của cây cầu, kết nối văn hóa địa phương, để di sản ấy mãi trường tồn”, bà Hà Mỹ Tuệ chia sẻ.

Năm 2001 và 2005, hai huyện Vân Lâm và Chương Hóa lần lượt ghi nhận cầu Tây Loa vào danh mục công trình lịch sử, đến năm 2014, chiếc cầu được đại trùng tu. Quỹ Văn hóa Giáo dục Louyoung đã biến khung thép cũ bị loại bỏ thành tác phẩm nghệ thuật công cộng, dựng trên bãi đất trống cạnh đầu cầu, những chiếc đinh tán nhuộm màu thời gian cũng hóa thân thành đồ lưu niệm văn hóa sáng tạo, ghi dấu những năm tháng huy hoàng đã qua của cây cầu.

Ngày nay, nhờ sự hợp tác của chính quyền huyện Vân Lâm và Quỹ Louyoung, cầu Tây Loa hóa thân thành sân khấu và phòng triển lãm nghệ thuật ngoài trời. Điển hình như huyện Vân Lâm từng nhiều lần tổ chức Lễ hội Văn hóa cầu Tây Loa, là nơi trình diễn của các đoàn nghệ thuật truyền thống. Quỹ Louyoung thì tổ chức triển lãm điêu khắc nghệ thuật, quang cảnh ấn tượng khi phía dưới cầu là con sông Trạc Thủy, dòng sông dài nhất Đài Loan, còn những vòm thép trên cầu như tấm khung nâng đỡ các tác phẩm điêu khắc, phản chiếu ánh hoàng hôn phía xa đường chân trời, tạo nên một bức tranh phong cảnh nên thơ.

Trên phố cổ Diên Bình có nhiều ngôi nhà phố được xây từ thời nhà Thanh và thời Nhật trị, kể lại câu chuyện lịch sử kiến trúc của Tây Loa.

Cầu Tây Loa cùng con phố cổ, triển vọng du lịch địa phương

Trưởng phòng Kinh tế Nông nghiệp thuộc Văn phòng thị trấn Tây Loa, bà Trần Thục Yến (Chen Shu-yen) cho biết, Tây Loa là địa phương có số lượng đền Thiên Hậu Thánh Mẫu nhiều thứ hai trong huyện Vân Lâm, chỉ sau thị trấn Bắc Cảng (Beigang). Đối với những tín đồ hành hương theo chân kiệu bà Thiên Hậu, đi qua cầu Tây Loa đồng nghĩa với việc hành trình đến chốn linh thiêng đã chẳng còn xa,  “cây cầu ấy như một cột mốc quan trọng trên con đường chiêm bái Thiên Hậu Thánh Mẫu”. Những năm gần đây, đền Phúc Hưng tổ chức sự kiện “Marathon cầu phúc Thiên Hậu Thánh Mẫu Tây Loa Thái Bình”, mời gọi mọi người cùng nhau sải bước trên cầu Tây Loa. Chiếc cầu cũng nằm trên tuyến xe đạp vòng quanh đảo số 1, khi đạp xe qua cầu, tượng trưng đã đi được nửa vòng Đài Loan. “Đến với cầu Tây Loa, người ta như bước vào một hành trình mở ra những cột mốc thành tựu trong đời, hàm chứa nhiều tầng ý nghĩa”.

Nhờ cây cầu Tây Loa được thông xe, thị trấn Tây Loa đã sớm trở thành một trung tâm thương mại quan trọng trong lịch sử phát triển của huyện Vân Lâm. Cách chân cầu khoảng 200 mét, khu phố cổ Diên Bình vẫn lưu giữ nhiều công trình mang nét hoài cổ, cùng những điểm tham quan quen thuộc như Nhà văn hóa Phố cổ Tây Loa, chợ Đông, nhà máy tham quan nước tương Hoàn Trang, các tiệm mochi và mạch nha lâu đời...Vào những ngày thường, khi dạo bước trên phố cổ Tây Loa, du khách càng cảm nhận trọn vẹn vẻ yên bình và thanh nhã của thị trấn nhỏ này.

Cạnh đầu cầu phía Khê Châu, tấm bảng gỗ khắc những áng thơ trong bài “Gặp gỡ, trên chiếc cầu lớn” do nhà thơ Ngô Thịnh sáng tác nhân dịp 60 năm cầu Tây Loa thông xe: “Nắm tay nhau lắng nghe nguồn nước (sông Trạc Thủy)… cùng nhau gìn giữ”, nói lên sự gắn bó thủy chung giữa cây cầu và dòng sông.

Tìm lại dấu ấn một thời huy hoàng nơi nhịp cầu và dòng sông

Cây cầu Tây Loa bắc qua dòng Trạc Thủy, thuở xưa mỗi độ mùa khô hạn, chỉ cần gặp phải những trận gió mùa Đông Bắc hay gió Tây Nam mạnh, những cồn cát lộ ra giữa lòng sông lập tức trở thành nơi bụi cát cuộn lên mịt mù. Những năm gần đây, Văn phòng phụ trách sông ngòi số 4 thuộc Sở Thủy lợi đã triển khai các biện pháp khống chế tình trạng bụi cát trên sông Trạc Thủy, để người dân không còn cảnh “ăn cơm trộn cát” như trước.

Hiện nay, Văn phòng thị trấn Tây Loa và Văn phòng xã Khê Châu nhận quản lý các phần đất bãi cao ở hai đầu Nam Bắc của cây cầu. Phía Khê Châu phát triển nông nghiệp, tạo điều kiện cho nông dân canh tác lúa và trồng hoa. Phía Tây Loa thì dựng những guồng nước mang dáng vẻ xưa cũ dưới chân cầu, tái hiện cảnh sắc canh nông đặc trưng của một huyện nông nghiệp, đồng thời xây dựng công viên bướm trên khu vực bãi cao trung tâm, kết hợp các tác phẩm nghệ thuật sắp đặt,  một mảng xanh rộng lớn gần đó cũng trở thành bãi thả diều đông đúc.

Một cây cầu bắc ngang dòng sông không chỉ nối liền những viễn cảnh tươi đẹp, mà còn giữ lại được biết bao ký ức thuở xa xưa. Cầu Tây Loa, nơi hội tụ bề dày lịch sử và chiều sâu văn hóa, dù hôm nay không còn cảnh xe cộ tấp nập, nhưng vẫn có thể đến gần, lắng nghe, lật từng trang sử gắn kết giữa con sông và cây cầu, cũng có thể kết nối dòng sông với phố cổ và thị trấn nhỏ, để tìm lại dấu ấn của một thời huy hoàng qua những nhịp cầu và dòng sông.

Chợ Đông Tây Loa, nơi dễ dàng tìm thấy từ các cửa hàng kẹo truyền thống đầy hoài niệm đến những sản phẩm thủ công sáng tạo, là địa điểm lý tưởng để “săn” kho báu.

Nước tương sản xuất tại Tây Loa nổi tiếng khắp nơi. (Ảnh: Zhuang Kunru )

Hoàng hôn ráng chiều soi bóng dòng Trạc Thủy và cầu Tây Loa, cây cầu hòa cùng dòng sông tạo nên cảnh sắc tuyệt đẹp.
(Ảnh: Wei Jinfu/Quỹ Văn hóa Giáo dục Louyoung cung cấp)