Walami Ngọc Sơn

:::

2017 / Tháng 12

Sách‧Cathy Teng bằng tiếng‧Chuang Kung-ju Sách‧Hải Ly


台鐵普悠瑪號奔馳在花東縱谷,我們在花蓮玉里下車,再轉車來到台30線柏油路的盡頭,與之交界是雜著泥沙碎石的瓦拉米步道。

這片山林屬於玉山國家公園東部園區,也是昔日布農族人生活、狩獵的領域。日據時期,這山區曾經歷慘烈的原住民族抗日事件;亦是十多年來黑熊媽媽黃美秀深入大分地區、研究台灣黑熊的起點。無數的學者在此處研究生態、考究歷史,探訪玉山的千里之行也始於此。今日這區域以「保育」之名被守護著,我們也為了探訪這山林多元迷人的生態而來。


 Đoàn tàu Puyuma Express lao vút đi giữa bốn bề thung lũng Hoa Đông (Huadong Rift Valley), chúng tôi xuống tàu ở thị trấn Ngọc Lý (Yuli) thuộc huyện Hoa Liên (Hualien), rồi bắt xe bus đi đến điểm cuối cùng của con đường trải nhựa -Tỉnh lộ 30, là nơi tiếp giáp với đường mòn Walami - con đường quyện đầy bùn cát và sỏi đá. Cánh rừng này nằm ở phía Đông của Công viên Quốc gia Ngọc Sơn (Yushan National Park), cũng là nơi sinh sống, săn bắt của dân tộc thổ dân Bunun ngày trước. Thời Nhật chiếm, nơi đây từng trải qua sự kiện kháng Nhật vô cùng tàn khốc của thổ dân Đài Loan, cũng là nơi khởi điểm mà Hoàng Mỹ Tú, người được gọi là “Bà mẹ Gấu đen” nghiên cứu về loài Gấu đen Đài Loan ở khu vực Đại Phần (Dafen). Có vô số học giả đến đây nghiên cứu hệ sinh thái, khảo cổ. Hành trình khám phá dãy Ngọc Sơn bất tận cũng bắt đầu từ nơi này. Ngày nay, Walami Ngọc Sơn được gìn giữ như là một khu bảo tồn thiên nhiên, và chúng tôi cũng đến vì sức hút đầy mê hoặc từ hệ sinh thái phong phú của núi rừng hùng vĩ này…

 

 Từ đường mòn trên núi  Pattonkuan thời xưa, đến đường mòn sinh thái ngày nay

 “Walami” dịch từ âm “わらび” trong tiếng Nhật, gần với âm của từ “maravi” của tộc Bunun (tạm dịch: theo sau), hẳn là vì thế nên mới được đặt thành tên. Đường mòn Walami ngày nay vốn là một phần của con đường xuyên núi thông qua trung tâm cửa ải Pattonkuan, được khai thông vào năm 1921. Con đường xuyên núi Pattonkuan được người Nhật xây dựng lúc bấy giờ nhằm kết nối giao thông Đông – Tây của Đài Loan để quản lý người thổ dân. Đến nay trên đường vẫn có thể bắt gặp những dấu tích còn sót lại của người Bunun.

Đồng hành cùng chúng tôi trong hành trình khám phá nơi này là ông Cao Trung Nghĩa, người đã có thâm niên phục vụ hơn 28 năm trong Công viên Quốc gia Ngọc Sơn. Vốn là thợ săn của dân tộc Bunun ngày xưa, nay ông làm nhân viên tuần tra tại nơi này. Mỗi cảnh mỗi vật trên núi như ký ức trẻ thơ mà ông vô cùng trân trọng, kiến thức phong phú về cuộc sống hoang dã khiến ông giống như một cuốn từ điển bách khoa toàn thư di động. Chẳng cần phải tra cứu kiếm tìm đâu xa, chỉ cần hỏi là ông sẽ giải đáp. Tâm tính của một kẻ đi săn đã không còn, nhưng khả năng quan sát nhạy bén thì vẫn không hề thuyên giảm. Mắt ông nhanh như chim ưng, đảo qua đường mòn, rừng rậm, chỉ tay vào vách núi và nói: “Đây là dấu móng của hươu rừng đi qua ban sáng”, “Còn vết bùn này là kiệt tác để lại của lợn rừng sau khi đào bới giun đất”, và có cả dấu tích của gấu đen sau khi chúng tìm kiếm mật ong trên thân cây. Chúng tôi theo chân ông, nhìn thế giới qua đôi mắt của ông, mới thực sự cảm nhận thế nào là “trinh thám”, và vùng núi rừng này bỗng như sống dậy trong từng lời thuyết minh của ông.

Đường mòn từ cửa ải lên núi tới ngôi lều Walami chủ yếu được xây men theo đường lên vùng núi cao, với độ dài 13.6 km, cao 700m so với mực nước biển. Lúc xây đường mòn nếu gặp nước sẽ bắc cầu, đôi khi sẽ làm  thang sắt nối giữa hai bờ, khá êm và dễ đi, được thiết kế riêng cho người đi bộ, còn động vật thì không thường qua lại đường rộng như thế này. Ông Nghĩa chỉ về phía vách núi, phải rất tinh tường mới nhìn thấy con đường hẹp phía sau các khóm cây. “Đây giống như là “đường quốc lộ”, tất cả động vật đều đi qua đường này.” Còn “Đường tỉnh lộ” sẽ là đường dành cho dê núi, nai, hươu rừng. Nếu nghiêng người quan sát phát hiện ra một lối nhỏ nhô ra trên triền vách, “đây là nơi đi lại của những con vật thuộc họ mèo, ví dụ như con cầy chẳng hạn.” Ông giải thích.  “Đường tỉnh lộ” và “Đường quốc lộ” là thuật ngữ của thợ săn, ngày xưa họ đặt những cái bẫy trên những đoạn đường này, còn ngày nay tuy đã không còn săn bắt, nhưng vẫn lưu lại những cái tên hay ho ấy, để chúng tôi có thể tưởng tượng về cách mà những con vật sinh sống trong khu rừng.

 

 “Không làm phiền”: Sự đối đãi dịu dàng

Công viên Quốc gia Ngọc Sơn được thành lập vào năm 1985, khu vực Walami đổi thành khu bảo tồn sinh thái từ năm 2000. Nhưng trước đó, do sở hữu nguồn tài nguyên gồm các loại đá hoa, đá lam ngọc vô cùng phong phú nên từng được quy hoạch xây dựng thành các khu mỏ khai thác, nên xuất hiện những cỗ máy đào đất rập rình chờ khi xa lộ Trung Hoành cắt ngang miền Trung Đài Loan được thông xe giống như cá kình há miệng nuốt mồi. May mắn thay, Công viên đã lưu lại khu rừng thiên nhiên này, để ngày nay dù chúng ta phải mất nhiều giờ đi bộ mới có thể tận mắt chứng kiến sự hùng vĩ của nó, nhưng trên đời chẳng có công sức nào là vô ích, thiên nhiên đã thưởng lại cho ta biết bao cảnh đẹp.

Làn sương mù uốn lượn như dải lụa, thoắt ẩn thoắt hiện bao quanh núi. Sau những bước đi mệt nhọc, uống một ngụm nước từ dòng suối ngọt, mới thấy cuộc đời chẳng còn gì để nuối tiếc. Những thân cây bị trận bão đánh ngã, vẫn nằm phơi ngổn ngang trên dốc núi, loài dương xỉ bám vào các nhánh cây để sinh sôi, và rồi nhờ thời gian vun tưới, nó có được vẻ đẹp tự nhiên trời phú, tạo nên một cảnh tượng mà bất kỳ ai đi qua cũng phải dừng chân ngắm nhìn.

Và không chỉ là để ngắm nhìn, các loài cây cỏ ở đây đều có công dụng của riêng chúng. Ông Nghĩa chia sẻ, những tán lá khoai rừng - nơi đọng đầy những giọt sương long lanh như ngọc hóa ra cũng có thể ăn được. Hay muốn sinh tồn ở nơi thiên nhiên hoang dã, nếu nhận biết được cây cọ nước thì cũng có thể tìm thấy nguồn nước từ thân của nó.

Trí tuệ thích nghi thiên nhiên của dân tộc nguyên trú không chỉ có vậy. Ông Nghĩa cho biết, thời xưa trước khi thợ săn lên núi sẽ dùng một que củi để xác định hướng gió. Nếu gió thổi theo hướng mà chúng ta sẽ đi, vậy thì chuyến đi săn ấy coi như hủy bỏ, vì những con thú sẽ đánh hơi thấy mùi của người và tản đi hết. Trong sách của Hoàng Mỹ Tú: “Nhật ký về Gấu đen: Câu chuyện của tôi và loài Gấu đen Đài Loan” viết rằng, dân tộc thổ dân Bunun có rất nhiều cấm kỵ về săn bắt, những điều này về mặt nào đó đã khống chế hoạt động săn bắt của con người, nhằm giúp cho hệ sinh thái không bị vắt kiệt. Nói cách khác, đó như là một điều luật cùng nhau sinh tồn của người thổ dân và thiên nhiên ngày xưa. 

Ông Nghĩa khoác trên lưng chiếc giá nhôm đựng một túi gạo, tay cầm lưỡi liềm cắt cỏ tiến về phía trước, gạt những khóm dây leo và cành cây sang hai bên để đường đi trở nên thông thoáng hơn. Ông còn dùng cây chổi đã chuẩn bị từ trước quét sạch những tán lá rụng trên cầu treo.  Thỉnh thoảng gặp phải những đoạn đường sụt lún, ông sẽ di dời những chồng đá, khiến đường trở nên bằng phẳng. Giữ cho sự can thiệp ở mức thấp nhất, để thiên nhiên có thể sinh sôi nảy nở, đó là khái niệm đích thực về bảo tồn sinh thái.

Chúng tôi dừng chân ở khu lều trên núi, sáng hôm sau sẽ quay về. Qua đó một đoạn là địa phận Bão Nhai(Baoyai) thuộc khu Đại Phần (Dafen), nơi được coi là quê hương của loài Gấu đen Đài Loan; và để đi đến đó là đoạn đường có phần nguy hiểm hơn, đòi hỏi phải có những thiết bị chuyên nghiệp hơn. Có lẽ những “Tân binh” như chúng tôi nên để dành nơi ấy cho gấu đen chơi đùa, cho những sinh vật được sống yên ổn trong khu vườn xinh đẹp của riêng mình. Lộ trình hai ngày đã khiến chúng tôi nhận ra một điều: “Không làm phiền” là sự đối đãi dịu dàng nhất mà con người nên dành cho thiên nhiên…

 

Walami hữu cơ

Sau khi hoàn thành hành trình đi bộ 28km, chúng tôi nhìn thấy phía trước không xa là khu ruộng hữu cơ của bộ lạc Lamuan. Tuy không thuộc phạm vi của Công viên Quốc gia Ngọc Sơn, nhưng lại là mẫu ruộng đầu tiên được tưới từ nước của dòng suối Lakulaku. Từ trên cao nhìn xuống, khu canh tác này như hình một chiếc lá, mà mạch lá là những đường cấy ngoằn ngoèo, tách thành những mảnh ruộng có hình dạng khác nhau. Và rồi mùa đến và đi theo lúa lớn, mặt đất lại được phủ lên những dải lụa vàng xanh nhiều tầng.

Đây là khu đất trồng trọt của bộ lạc Lamuan thuộc tộc người Bunun, nhiều năm trở lại đây đã thực hiện phương pháp sử dụng hóa chất trong canh tác nông nghiệp. Vào mùa nông bận rộn, không khí sẽ tràn ngập mùi thuốc trừ sâu không mấy dễ chịu, chưa đáp ứng được tiêu chuẩn bảo tồn thân thiện với thiên nhiên của Công viên. Trước tình hình đó, Ban Quản lý Công viên Quốc gia Ngọc Sơn đã triệu tập các cơ quan như Ngân hàng E.Sun, Nông trường Yinchuan, Quỹ Xã hội Tse-Xin, Khu Cải tạo Nông nghiệp Hoa Liên vv…phối hợp hỗ trợ về kỹ thuật, hợp tác với các hộ nông dân, chứng nhận, thu mua, gia công đóng gói vv… nhằm giúp nông dân chuyển sang canh tác hữu cơ. Tên gọi “Walami Ngọc Sơn” ra đời từ đó.

Lâm Vịnh Hồng là một trong những hộ nông dân đầu tiên hưởng ứng phương thức canh tác hữu cơ. Thực tế là trước khi Ban Quản lý Công viên Quốc gia Ngọc Sơn phát động kế hoạch này, anh đã sớm tận dụng nguồn nước sạch từ dòng suối Lakulaku và sử dụng vi sinh vật hữu cơ để nuôi cua đồng.

Đứng trước câu hỏi liệu canh tác hữu cơ có phải tốn thêm càng nhiều sức lao động hay không? Anh Hồng nói: “Không hẳn.” Nếu làm không đúng phương pháp thì tất nhiên sẽ vất vả - anh giải thích - ở giai đoạn bắt đầu san đất, thực sự xới đất cho tươi xốp, phải đảm bảo đất ruộng được san phẳng, độ sâu của nước trong ruộng phải đồng đều thì cỏ dại mới không mọc lan tràn. Vì vậy, kiểm tra mực nước và bảo đảm độ sâu của nước ruộng mỗi ngày là khâu quan trọng nhất để kìm hãm sự phát triển của cỏ dại.

Ngoài ra, thứ mà ruộng lúa sợ nhất là ốc bươu vàng. Bản thân anh Hồng từng trải qua ba lần “chiến đấu” với chúng. Lúc đầu anh hận lắm, nhưng rồi một tháng sau thì chuyển sang cách “sống chung” với chúng. “Khi hàm lượng Xen-lu-lô trong lúa tăng lên, thì bọn ốc này sẽ không thích ăn lúa nữa, mà sẽ chuyển sang ăn cỏ dại (non hơn), tiện thể hỗ trợ diệt cỏ luôn.”, anh vừa cười vừa nói.

Một hộ nông khác là anh Lại Kim Đức thì nói: “Thực ra thời ông cha ta đều dùng phương thức trồng trọt truyền thống, giờ chuyển sang hữu cơ có vất vả một chút cũng không sao! Khỏe mạnh mới là quan trọng.” Anh và vợ, chị Cao Xuân Muội từng rời khỏi chăn ấm tới ngủ ngay tại ruộng giữa đêm đông giá lạnh để bảo vệ đám mạ mới trồng không bị lũ vịt quấy phá. Khi gạo hữu cơ được thu hoạch, anh Đức tự tay phơi gạo, xay gạo, rồi nấu thành cơm thơm phức, “Ngon lắm, như thể có mùi vị của ánh mặt trời vậy.” Câu nói của anh như một lời chú thích cho sự vất vả của canh tác hữu cơ. 

Khi con người thân thiện với thiên nhiên, ắt sẽ nhận được sự báo đáp dồi dào từ thiên nhiên. Ngoài việc sản lượng gạo hữu cơ tăng lên hằng năm, thì theo như phát hiện của ông Bành Nhân Quân – một chuyên gia của Đại học Đài Đông được Quỹ Tse-Xin mời đến điều tra sinh thái – phương pháp trồng trọt hữu cơ đã làm tái sinh bản năng vốn có của đất, và những loài vật phong phú trong ruộng hữu cơ đã kiến tạo ra một mạng lưới phòng vệ sinh thái, đủ để loại bỏ tất cả những nhân tố có thể gây hại cho ruộng đồng.

Anh Lâm Vịnh Hồng chỉ vào những con sâu đỏ dưới ruộng, nói rằng nó sẽ khuấy đất và cung cấp cho đất thêm sức sống hữu cơ, còn cánh cam, nhện thì sẽ ăn những con bọ làm hại cho lúa nước. Với “nguồn thực phẩm” dồi dào, trên những áng ruộng hữu cơ thường có rất nhiều cò trắng, chuồn chuồn, hạc, yến bay lượn tấp nập, náo nhiệt đến lạ thường.

Không chỉ vậy, các hộ nông ở đây còn phát hiện ra một loài cá nước ngọt (tên khoa học Aphyocypris kikuchii) quý hiếm thuộc họ cá Chép chỉ có ở Đài Loan vốn đã đưa vào danh sách có nguy cơ tuyệt chủng. Ông Hoàng Tuấn Minh - Trưởng Ban Quản lý Công viên Quốc gia Ngọc Sơn cho biết: “Ban đầu chúng tôi chỉ hy vọng giúp cho ruộng đồng ở đây phù hợp với mục tiêu bảo tồn sinh thái của Công viên, chưa từng nghĩ rằng sẽ có khám phá như vậy. Việc tái xuất hiện của loài cá này sẽ giúp cho các hộ nông dân cảm thấy canh tác hữu cơ là một việc thực sự có ý nghĩa.”

Khoảng một hai năm trở lại đây, với việc Walami Ngọc Sơn ngày càng được mọi người biết đến, bộ lạc Lamuan đã từng bước thúc đẩy du lịch sinh thái, nông dân nô nức làm hướng dẫn viên, giới thiệu những câu chuyện về trồng lúa hữu cơ, để người thành phố được trải nghiệm chân trần xuống ruộng, cảm nhận nguồn nước ấm áp từ dòng Lakulaku, bắt gặp những chú cánh cam khoác những cánh áo đỏ đen xen kẽ bay chen chúc giữa cọng rơm và khe lá. Cảm giác rung động ấy như đến từ sâu thẳm trong trái tim của mỗi chúng tôi, không thể diễn tả bằng lời. Mong rằng một ngày nào đó, bạn cũng có thể đến nơi này, để tự mình trải nghiệm và cảm nhận về Walami Ngọc Sơn…  

Bài viết liên quan

近期文章

印尼文 泰文

Jalur Pendakian Walami

Artikel‧Cathy Teng Gambar‧Chuang Kung-ju

台鐵普悠瑪號奔馳在花東縱谷,我們在花蓮玉里下車,再轉車來到台30線柏油路的盡頭,與之交界是雜著泥沙碎石的瓦拉米步道。這片山林屬於玉山國家公園東部園區,也是昔日布農族人生活、狩獵的領域。日據時期,這山區曾經歷慘烈的原住民族抗日事件;亦是十多年來黑熊媽媽黃美秀深入大分地區、研究台灣黑熊的起點。無數的學者在此處研究生態、考究歷史,探訪玉山的千里之行也始於此。今日這區域以「保育」之名被守護著,我們也為了探訪這山林多元迷人的生態而來。


Kereta ekspres Puyuma berjalan menerobos tebing daerah Hualien-Taitung. Di Yuli, Hualien, kami turun dari kereta dan melanjutkan perjalanan hingga ke ujung jalur kabupaten nomor 30, yang merupakan awal dari jalan bebatuan dan tanah liat, jalur pendakian Walami.
Area ini merupakan bagian dari Taman Nasional Yushan, yang juga merupakan kawasan aktivitas dan berburu suku Bunung. Pada jaman pendudukan Jepang, di sini merupakan lokasi perang sengit antara suku adat asli melawan tentara Jepang. Di tempat ini pula, ìIbu para beruang hitam Formosaî, Hwang Mei-hsiu memulai penelitiannya tentang beruang hitam Formosa. Tak terhitung ada berapa banyak peneliti yang mempelajari riwayat ekologi dan sejarah Yushan. Sekarang, area ini telah menjadi hutan lindung, dan kami juga datang bertamu di ekologi Yushan ini.

 

Jalur Militer Menjadi Jalur Ekologi

Kata Walami berasal dari bahasa Jepang warabi (Arti: pakis), yang mempunyai kemiripan bunyi dengan bahasa suku Bunung marawi (Arti: mengikuti), dan penelitian menyimpulkan nama tempat ini berasal dari kemiripan pengucapan kata tersebut. Jalur pendakian Walami sekarang, merupakan bagian dari jalur militer Batong-guan tahun 1921 yang dibuat untuk melintasi gunung. Jalur ini dibuat Jepang untuk menghubungkan antara Taiwan Timur dan Barat dan mengontrol area mereka dari suku adat asli, oleh karenanya, sampai saat ini masih banyak terlihat peninggalan suku Bunung.

Gao Zhongyi, seorang petugas Taman Nasional Yushan yang telah mengabdi selama kurang lebih 28 tahun, juga ikut bersama kami. Dirinya yang dulu adalah seorang pemburu dari suku Bunung, sekarang telah menjadi petugas pelindung hutan. Setiap pemandangan dan kehidupan di gunung ini, telah tercatat sejak ia kecil. Bahkan segala cara bertahan hidup di alam liar, telah menjadi kamus yang tercatat di luar kepalanya. Meski naluri berburunya telah hilang, namun kesigapannya tidak pernah berkurang. Sambil menatap tajam bagaikan elang saat melihat jalan dan pepohonan, dia menunjuk tebing dan berkata “Ini adalah jejak kijang yang lewat di pagi hari.  Tanah yang terlihat seperti habis digali, adalah bekas babi hutan mencari cacing tanah”, dan masih terlihat bekas guratan beruang hitam Formosa di pohon yang mencari madu. Mengikuti Gao dan melihat dari sudut pandangnya, baru dapat kita rasakan apa itu “Mengingtai”, dan hutan ini terlihat lebih hidup melalui penjelasannya.

Dari awal jalan hingga ke rumah hutan Walami, sepanjang jalan banyak dibangun bangunan tinggi. Total jarak tempuh sekitar 13,6 kilometer dan ketinggian 700 m di atas permukaan laut. Saat jalur dibuat, jembatan dibangun di atas sungai deras yang terkadang menggunakan tangga besi sebagai penghubung. Jalan yang nyaman dan halus, dibangun untuk mempermudah pejalan kaki, namun tidak dilewati oleh hewan-hewan liar. Gao sambil menunjuk sebuah jalur kecil di sekitar tebing yang hampir tertutup lebatnya hutan dan berkata, “Itu adalah jalan tol yang dilewati oleh hampir seluruh hewan”, jalan kabupaten adalah jalannya kambing gunung, rusa dan kijang. Kemudian jalan yang harus dilihat teliti baru terlihat, di sekitar tebing yang menonjol, “Ini adalah jalan hewan jenis musang seperti musang bulan”. Jalan tol maupun kabupaten merupakan bahasa para pemburu, menggunakan jalan-jalan ini untuk dipasang jebakan. Para pemburu jaman sekarang sudah tidak memburu, namun sebutan ini masih bertahan untuk membantu kita mengerti kebiasaan hewan-hewan ini saat di gunung maupun hutan.

 

Kenyamanan yang tak tersentuh

Taman Nasional Yushan diresmikan pada tahun 1985 dan jalur pendakian Walami dijadikan area lindung sejak tahun 2000. Namun sebelum semua itu, kawasan ini kaya akan hasil alam seperti marmer dan safir. Sejak digali menjadi kawasan tambang, dibukanya jalan ekspres sentral dengan alat-alat berat, membuat kawasan ini rusak. Sangat beruntung, pengaturan taman Nasional Yushan masih meninggalkan hutan alami. Meski harus melalui perjalanan berjam-jam untuk dapat menyaksikan keindahannya, namun perjalanan tersebut akan memberikan kita pemandangan yang sangat megah dan tak terduga.

Lereng gunung bagaikan kain yang setiap saat dapat hilang dan muncul di antara pegunungan. Melalui perjuangan berat, dengan air gunung yang alami, membuat beban itu pun hilang. Pohon-pohon yang dipatahkan oleh badai topan, rintang-rintang yang berjatuhan di tanah, berbagai tanaman parasit yang menempel di batang pohon, ditambah waktu yang panjang, membuat orang yang melihat pemandangan alam yang indah, ingin membungkus dan membawanya pulang.

Tidak hanya pemandangan yang dapat dinikmati, pohon dan taman di sini juga mempunyai fungsinya. Gao menjelaskan, kentang yang ditetes air dari salju dapat langsung dimakan. Hidup di alam liar, harus mengerti mencari sumber air, seperti air dari akar pepohonan.

Pengetahuan suku asli tentang alam tidak hanya ini saja. Gao mengatakan, para pemburu sebelum ke gunung, akan menyalakan api untuk menentukan arah angin. Jika arah angin sejalan dengan tujuan kita, maka pemburuan ini layak dibatalkan, karena hewan-hewan telah bersembunyi akibat tercium kedatangan manusia. Di dalam buku Black Bear Notebook: The Story of Me and the Formosan Black Bear, karya Hwang Mei-hsiu tertulis banyak hal tabu suku Bunung saat berburu. Larangan-larangan ini terkadang membatasi ruang gerak para pemburu agar tidak terlalu berlebihan, yang juga merupakan dasar koeksistensi suku asli dengan alam.

Sambil berjalan dan menggendong ransel, Gao menggunakan parangnya untuk membuka jalan dari pepohonan maupun ranting-ranting, memastikan jalan tetap terbuka. Dia juga membawa sapu, membersihkan dedaunan yang jatuh di jembatan gantung. Saat menemukan jalanan yang runtuh, segera menggeser dan meratakan jalan berbatu. Mengurangi gangguan hingga terendah agar alam dapat tetap hidup, adalah prinsip konservasi saat ini.

Langkah kami pun terhenti di rumah hutan Walami, merencanakan perjalanan kembali. Tebing di belakang rumah hutan adalah kampung halaman beruang hitam Formosa. Jalur yang lebih berbahaya serta membutuhkan perlatan yang lebih profesional, harus dilupakan dan membiarkan para beruang beristirahat dan bermain di sana. Perjalanan selama dua hari membuat kami merasakan, dengan tidak mengusik alam, adalah hal yang seharusnya dilakukan oleh manusia.

 

Walami organik

Usai pendakian sepanjang 28 kilometer, kami mengunjungi ladang pertanian organik di perkampungan Nanan. Meski tidak termasuk kawasan taman nasional Yushan, namun merupakan ladang pertama yang dilewati aliran air bendungan Lakulaku. Jika dilihat dari ketinggian, ladang pertanian ini menyerupai selembar daun. Jalan setapak di tengahnya menyerupai tulang daun, memecah ladang menjadi berbagai bentuk yang berbeda. Sejalan bertumbuhnya padi, memberikan warna yang berbeda di setiap musim dan lapisan lahan.

Ini merupakan lahan turun menurun dari pertanian suku Bunung. Selama bertahun-tahun mereka menggunakan cara bertani konvensional, di mana pada saat musim panen, seluruh udara penuh dengan aroma pestisida, yang sangat berbenturan dengan konsep lindung taman nasional. Terhadap hal ini, Biro Perhutanan Taman Nasional Yushan mengajak Bank E. Sun, peternakan Yinchuan berkelanjutan, yayasan pertanian Tse-Xin dan instansi penelitian dan perpanjangan pertanian daerah, membantu membimbing para petani dari segi teknis, sertifikasi, pembelian, proses dan pembungkusan, serta membuatnya menjadi lahan organik, yang sekarang dikenal dengan nama “Beras Walami Yushan.”

Lin Yonghong adalah yang pertama mendampingi para petani ini. Sebenarnya sebelum rencana tersebut di promosikan oleh Biro Perhutanan Taman Nasional Yushan, dia telah menggunakan air sungai Lakulaku dan bakteri mikroba untuk memelihara kepiting tradisional.

Terhadap tantangan yang harus dihadapi dalam ladang organik, Lin Yonhong mengatakan, “Ini tidak sama”. Jika caranya salah maka alam pun mengalami kesulitan. Dia menjelaskan, pertama saat menyiapkan lahan harus dipastikan bahwa lahan tersebut datar agar air dapat merata dan bibit tidak terbawa arus. Mengatur posisi pengairan adalah tugas yang sangat penting.

Hal yang ditakuti padi adalah siput. Lin Yonghong juga pada awalnya sangat membenci mereka, namun setelah 1 bulan, dia mulai hidup berdampingan dengannya. Sambil tertawa dia mengatakan, “Ketika selulosa padi meningkat, siput tidak akan memakan padi, beralih makan rerumputan, sekalian membersihkan rumput.”

Petani lainnya, Lai Jinde mengatakan, “Angkatan orang tua kita dulu menggunakan cara tradisional, jadi berpindah ke organik tidak begitu sulit! Kesehatan lebih penting”. Dia bersama istrinya, Gao Chun-mei, pernah di tengah malam tidur di ladang padi untuk mencegah itik-itik memakan bibit yang baru ditanam. Saat memanen, menjemur dan menggiling padinya sendiri, padi organik yang dimasak sangatlah nikmat dan memiliki aroma matahari. Inilah padi hasil kerja keras petani.

Niat baik pada tanah, memberikan hasil yang luar biasa. Selain hasil padi organik terus meningkat setiap tahunnya, dosen Universitas Taitung, Peng Jen-jun dalam penelitiannya menemukan, cara penanaman organik mengembalikan kemampuan tanah. Dalam lahan organik, secara alami telah membangun sistem perlindungannya dan cukup banyak petugas alam yang membantu mengusir hama.

Lin Yonghong sambil menunjuk larva merah (Chironomidae) mengatakan, dia dapat mengolah tanah dan membuat tanah semakin kaya. Kumbang oranye (miskrapis discolor) dan laba-laba pemburu (heteropoda venatoria) akan mencari makanannya seperti wereng, yang dapat merusak bibit. Rantai makanan ini, membuat lahan sekitar sering terlihat kuntul kecil, capung dan berbagai jenis burung yang datang dan pergi.

Para petani di ladang terkadang dapat menemukan jenis ikan air tawar yang hampir punah Aphyocypris kikuchii. Kepala Bidang Perencanaan Taman Nasional Yushan, Huang Chun-ming mengatakan, “Awalnya hanya berharap pertanian di kaki gunung Yushan dapat sesuai target perlindungan taman nasional, jadi tidak diduga dapat menjadi seperti ini. Penemuan Aphyocypris kikuchii membuat para petani yakin sistem organik sangat berarti.”

Selama dua tahun belakangan, semakin banyak orang tahu tentang Walami, perkampungan Nanan membuat perjalanan wisata ekologi, dan para petani pun ikut ambil bagian menceritakan cerita bibit organik. Pengalaman yang sangat menarik bagi masyarakat perkotaan untuk merasakan kehangatan air sungai Lakulaku, serta serangga cantik yang bertengger di dedaunan. Sebuah perasaan yang tak dapat dijelaskan dengan kata-kata, ingin menyampaikan pada Anda untuk segera ke sana merasakannya sendiri.  

at memori tentang waktu, keluarga dan cita rasa.  

เส้นท“งเด‘นชมธรรมช“ต‘ หว่าล“หม’่แห่งภูเข“หยก -จ“กอด’ตสู่ปัจจุบัน

บทความ‧เติ้งฮุ่ยฉุน รูปภาพ‧จวงคุนหรู คำแปล‧รุ่งรัตน์ แซ่หยาง

台鐵普悠瑪號奔馳在花東縱谷,我們在花蓮玉里下車,再轉車來到台30線柏油路的盡頭,與之交界是雜著泥沙碎石的瓦拉米步道。

這片山林屬於玉山國家公園東部園區,也是昔日布農族人生活、狩獵的領域。日據時期,這山區曾經歷慘烈的原住民族抗日事件;亦是十多年來黑熊媽媽黃美秀深入大分地區、研究台灣黑熊的起點。無數的學者在此處研究生態、考究歷史,探訪玉山的千里之行也始於此。今日這區域以「保育」之名被守護著,我們也為了探訪這山林多元迷人的生態而來。


ขบวนรถด่วนปูยูม่า (普悠瑪: Puyuma Express) เดินรถในเส้นทางหุบเขาฮัวตงซึ่งมีลักษณะเป็นหุบเขาแคบยาว ตั้งอยู่ระหว่างแนวเทือกเขาจงยางและชายฝั่งตะวันออกของไต้หวัน เราลงจากรถไฟที่ตำบลอวี้หลี่ (玉里) ในเมืองฮัวเหลียน ก่อนจะเปลี่ยนมาโดยสารรถยนต์เพื่อมุ่งหน้าไปยังจุดสิ้นสุดของถนนทางหลวงหมายเลขไถ 30 ซึ่งเป็นถนนลาดยางมะตอยและเชื่อมต่อกับเส้นทางธรรมชาติหว่าลาหมี่ (瓦拉米)

ป่าดิบเขาแห่งนี้ตั้งอยู่ในพื้นที่ผืนป่าด้านตะวันออกของอุทยานแห่งชาติภูเขาหยก (อวี้ซาน: 玉山) เคยเป็นที่อยู่อาศัยรวมทั้งเขตล่าสัตว์ของชนเผ่าพื้นเมืองปู้หนง (布農Bunun) ในอดีต ซึ่งในสมัยที่ญี่ปุ่นปกครองไต้หวัน เคยมีเหตุรุนแรงจากการประท้วงต่อต้านญี่ปุ่นของชนเผ่าพื้นเมืองเกิดขึ้นในพื้นที่ดังกล่าว สถานที่แห่งนี้ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับหมีดำไต้หวันในเขตสือเฟินอย่างจริงจังตลอดสิบกว่าปีที่ผ่านมาของ รศ.ดร.หวงเหม่ยซิ่ว (黃美秀) ผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์สัตว์ป่าของไต้หวัน จนได้รับการยกย่องให้เป็นมารดาของหมีดำไต้หวัน นอกจากนี้ ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษาค้นคว้าและวิจัยเกี่ยวกับนิเวศวิทยาตลอดจนประวัติศาสตร์ของนักวิชาการอีกมากมายนับไม่ถ้วนที่พากันเดินทางมายังภูเขาหยกที่อยู่ห่างไกลแห่งนี้ ปัจจุบัน พื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นที่ที่ได้รับการคุ้มครองภายใต้ชื่อของการ ìอนุรักษ์î และความหลงใหลในป่าดิบเขานี้เอง ได้นำพาให้เราตัดสินใจเดินทางมาเยือนผืนป่าที่น่าหลงใหลและเต็มไปด้วยความหลากหลายทางนิเวศวิทยาแห่งนี้

 

แกะรอยเส้นทางเดินป่าโบราณในอดีต ก่อนจะเป็นเส้นทางเดินชมธรรมชาติในปัจจุบัน

คำว่า ìหว่าลาหมี่ หรือ 瓦拉米î เป็นคำพ้องเสียงที่มีต้นกำเนิดมาจากภาษาญี่ปุ่น ซึ่งออกเสียงว่า วาราบิ (わらび) หรือตรงกับคำว่า ìเจว๋ (蕨)î ในภาษาจีน โดยมีความหมายว่า เฟิร์นชนิดหนึ่ง และยังมีเสียงที่ใกล้เคียงกับคำว่า ìmaraviî ในภาษาของชนเผ่าปู้หนงซึ่งหมายถึง ìการติดตาม (跟隨)î ด้วยเหตุนี้ จึงเชื่อกันว่าชื่อของสถานที่แห่งนี้ตั้งขึ้นจากคำต่างๆ ที่ออกเสียงใกล้เคียงกันนั่นเอง เส้นทางเดินชมธรรมชาติหว่าลาหมี่ในปัจจุบันสายนี้ นับเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางเดินป่าโบราณปาทงกวัน  (八通關越嶺道路 เป็นเส้นทางเดินป่าโบราณ จากทิศตะวันตกของเกาะเพื่อไปยังทิศตะวันออกของเกาะไต้หวัน โดยเริ่มต้นจากตำบลสุ่ยหลี่ของเมืองหนานโถว ตัดผ่านเทือกเขาจงยาง และไปสิ้นสุดที่ตำบลอวี้หลของเมืองฮัวเหลียน) ซึ่งเปิดใช้งานในปีค.ศ.1921 โดยที่เส้นทางปาทง
กวันนั้น สร้างขึ้นในสมัยที่ญี่ปุ่นปกครองไต้หวัน เพื่อใช้เป็นถนนเชื่อมต่อการเดินทางระหว่างฝั่งตะวันตกและตะวันออกของเกาะไต้หวัน และยังสามารถพบเห็นร่องรอยของชนเผ่าปู้หนงตามเส้นทางสายดังกล่าวเป็นระยะๆ  จนถึงทุกวันนี้

คุณเกาจงอี้ (高忠義) คลุกคลีกับผืนป่าในเขตอุทยานแห่งชาติภูเขาหยกมานานกว่า 28 ปี และเป็นผู้นำทางคนสำคัญของเรา เขาเป็นชาวเผ่าปู้หนงและเป็นนักล่าสัตว์ประจำเผ่ามาก่อน ปัจจุบันเป็นเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าทำหน้าที่ลาดตระเวนและคอยตรวจตราภายในเขตอุทยานแห่งชาติ จึงแทบจะกล่าวได้ว่า ทุกสิ่งทุกอย่างที่อยู่บนภูเขาเป็นสิ่งที่เขาคุ้นเคยและสามารถจดจำได้อย่างแม่นยำตั้งแต่เด็ก ความรอบรู้ที่ได้จากประสบการณ์อันโชกโชนของเขา ทำให้เขาเปรียบเสมือนดั่งหนังสือสารานุกรมเคลื่อนที่เล่มหนึ่งที่ไม่จำเป็นต้องเสียเวลาพลิกหน้าหนังสือเพื่อค้นหาข้อมูลใดๆ เพียงแค่เอ่ยปากถามก็จะได้คำตอบตามที่ต้องการ แม้ว่าอุปนิสัยความเป็นนักล่าของเขาจะสูญหายไปแล้วก็ตาม แต่ความสามารถในการสังเกตของเขายังทำให้เขารับรู้ได้รวดเร็วเช่นเดิม หลังจากที่เขาใช้สายตาที่คมดุจตาเหยี่ยวกวาดไปรอบๆ ทางเดินและผืนป่าทั่วบริเวณนั้น เขาก็ชี้ไปที่บนหน้าผาที่อยู่ตรงหน้า พร้อมกับกล่าวว่า ìนี่คือรอยเท้าของเก้งจีน (山羌) ที่เดินผ่านไปเมื่อเช้านี้ ส่วนรอยขุดคุ้ยดินโคลนที่เห็นอยู่นี้ เป็นผลงานของหมูป่าที่ต้องการหาไส้เดือนเป็นอาหารî และยังมีรอยกรงเล็บของหมีดำไต้หวันฝังอยู่บนเนื้อไม้เพื่อที่จะไปกินรังผึ้ง การเดินตามหลังคุณเกาจงอี้และมองโลกผ่านสายตาของเขา ช่วยให้เกิดความเข้าใจมากขึ้นว่าอะไรคือสิ่งที่เรียกว่า ìการสำรวจและลาดตระเวนî การอธิบายของเขาทำให้ผืนป่าแห่งนี้พลันดูมีชีวิตชีวาขึ้นมาทันที 

เส้นทางเดินจากปากทางเข้าจนถึงเขตที่พักหว่าลาหมี่เป็นเส้นทางที่ค่อยๆ สูงชันขึ้นเรื่อยๆ  มีความยาวทั้งสิ้น 13.6 กิโลเมตร และมีความสูงที่แตกต่างกันมากถึง 700 เมตรจากระดับน้ำทะเล ระหว่างทางบางครั้งต้องเดินข้ามลำธารน้ำ บางครั้งต้องอาศัยเดินบนบันไดเหล็กที่พาดระหว่างตลิ่งทั้งสองฝั่ง โดยรวมนับว่าเป็นเส้นทางที่สามารถเดินได้ค่อนข้างสบาย เส้นทางนี้เป็นเส้นทางเดินเท้าของคน มีสัตว์ป่าเพียงไม่กี่ตัวเท่านั้นที่จะมาใช้เส้นทางดังกล่าว คุณเกาจงอี้ชี้ไปที่ด้านบนของหน้าผา ซึ่งหากไม่สังเกตให้ดีแทบจะมองไม่ออกเลยว่ามีทางเดินเล็กๆ แฝงอยู่ท่ามกลางต้นไม้ที่ขึ้นปกคลุมอย่างหนาแน่นบริเวณนั้น ìเส้นทางสายนี้เปรียบได้กับถนนทางหลวงแผ่นดิน สัตว์ทุกชนิดจะใช้เส้นทางนี้ในการเดินî ขณะที่ถนนทางหลวงจังหวัดจะเป็นเส้นทางเดินของสัตว์จำพวกแพะ กวาง และเก้งจีน นอกจากนี้ ยังมีเส้นทางบางจุดที่จะมองเห็นได้ต่อเมื่อต้องยืนหันข้าง อย่างเช่น เส้นทางเดินบนสันเขาซึ่งมีลักษณะเหมือนเป็นลานแคบๆ โผล่ออกมา ìจุดนี้เป็นเส้นทางเดินของสัตว์ในวงศ์ฟิลิดี ซึ่งเป็นสัตว์ในกลุ่มเสือและแมว เช่น อีเห็นเครือ เป็นต้นî คำว่า ทางหลวงจังหวัดหรือทางหลวงแผ่นดิน จริงๆ แล้วคือคำศัพท์ที่ใช้เรียกกันเฉพาะในหมู่นักล่าสัตว์ ในอดีตพวกเขามักจะวางกับดักไว้ตามเส้นทางเหล่านี้ ปัจจุบัน นักล่าสัตว์ทั้งหลายหยุดการล่าสัตว์ไปแล้ว แต่คำเรียกหยอกล้อเหล่านี้ยังคงอยู่ และช่วยให้เราสามารถจินตนาการเห็นภาพการดำรงชีวิตของสัตว์ในป่าได้ชัดเจนขึ้น

 

ความอบอุ่นจากมนุษย์ ที่ไม่รบกวนธรรมชาติ

อุทยานแห่งชาติภูเขาหยก (玉山國家公園) จัดตั้งขึ้นในปีค.ศ.1985 โดยพื้นที่หว่าลาหมี่ได้รับการขึ้นทะเบียนให้เป็นเขตคุ้มครองทางนิเวศวิทยาในปีค.ศ.2000 แต่ช่วงเวลาก่อนหน้านั้น บริเวณนี้เป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญ โดยเฉพาะหินอ่อนและไพลิน และวางแผนพัฒนาเพื่อสร้างเหมืองแร่ขึ้นหลายแห่งภายในเวลาอันรวดเร็ว บรรดานักลงทุนเห็นผลประโยชน์มหาศาลและจ้องที่จะเข้ามาทำธุรกิจเหมืองแร่ในทันทีที่ถนนทางหลวงจงเหิงซึ่งเป็นถนนที่เชื่อมต่อระหว่างตะวันตกและตะวันออกของไต้หวันเปิดให้ใช้งาน แต่นับว่าเป็นความโชคดีที่มีการจัดตั้งอุทยานแห่งชาติภูเขาหยกขึ้น ทำให้สามารถรักษาป่าธรรมชาติดั้งเดิมแห่งนี้ไว้ได้ แม้ว่าทุกวันนี้เราอาจจะต้องใช้เวลาในการเดินเท้านานหลายชั่วโมงจึงจะมีโอกาสได้สัมผัสถึงความยิ่งใหญ่และโอ่อ่าของสถานที่แห่งนี้ก็ตาม แต่ทุกสิ่งทุกอย่างในโลกนี้ไม่มีอะไรที่ได้มาโดยง่ายๆ และธรรมชาติก็มักจะตอบแทนเราด้วยทัศนียภาพที่งดงามเกินกว่าจะบรรยายทุกครั้งไป

ภาพของเมฆหมอกลอยปกคลุมกลุ่มภูเขาต่างๆ ปรากฏให้เห็นเป็นครั้งคราว โดยหลังผ่านการเดินเท้าขึ้นเขาที่ลาดชันมาอย่างยากลำบาก และได้ลิ้มรสอันหอมหวานจากน้ำแร่บนภูเขา ทำให้รู้สึกว่าชีวิตนี้ไม่มีเรื่องที่น่าเสียใจอีกแล้ว ต้นไม้ที่หักโค่นจากลมพายุและล้มลงขวางทางอยู่บนเนินนั้น กลายเป็นขอนไม้สำหรับให้เฟิร์นชนิดต่างๆ เจริญเติบโต เมื่อวันเวลาผ่านไปสภาพดังกล่าวได้กลายเป็นธรรมชาติที่แสนงดงาม และเป็นจุดที่มีทิวทัศน์ที่สวยงามในอุทยานแห่งนี้จนแทบไม่อยากละเท้าเดินจากไป

นอกจากจะมีทิวทัศน์ที่งดงามให้ชื่นชมดื่มด่ำกันแล้ว ป่าดิบเขาแห่งนี้ยังมีต้นไม้ใบหญ้าที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อีกมากมาย คุณเกาจงอี้ยกตัวอย่างใบของต้นเผือกไต้หวันซึ่งมีคุณสมบัติในการตรึงหยดน้ำไว้ที่ด้านบนของใบว่าเป็นน้ำที่สามารถรับประทานได้ การเอาชีวิตรอดในป่า เพียงแค่สามารถแยกแยะได้ว่าเถาวัลย์น้ำ (เครือเขาน้ำ) มีลักษณะอย่างไร ก็สามารถอาศัยเถากลมอวบน้ำนั้นเป็นแหล่งน้ำประทังความกระหายได้  

สติปัญญาและความเฉลียวฉลาดของชนเผ่าพื้นเมืองในการปรับตัวเข้ากับธรรมชาติไม่ได้มีเพียงเท่านี้ คุณเกาจงอี้เล่าถึงวิธีการเตรียมตัวก่อนขึ้นเขาเพื่อล่าสัตว์ให้ฟัง ในอดีต นักล่าสัตว์จะทำการจุดไม้ขีดไฟเพื่อดูทิศทางลม หากลมพัดไปยังทิศที่ต้องการจะไป การล่าสัตว์ครั้งนั้นก็เป็นอันต้องยกเลิก เพราะบรรดาสัตว์เหล่านั้นจะได้กลิ่นมนุษย์จากระยะไกลและหลบหนีไปก่อนที่เราจะไปถึง หนังสือชื่อ บันทึกหมีดำ เรื่องราวระหว่างฉันและหมีดำไต้หวัน (Black Bear Notebook: The Story of Me and the Formosan Black Bear) ของรศ.ดร.หวงเหม่ยซิ่ว (黃美秀) เขียนถึงเรื่องราวเกี่ยวกับข้อห้ามในการล่าสัตว์ของชนเผ่าปู้หนงไว้มากมาย ซึ่งข้อห้ามบางข้อได้กลายเป็นข้อบังคับในการล่าสัตว์ของนักล่าสัตว์ไปโดยปริยาย และเพื่อหลีกเลี่ยงการทำลายระบบนิเวศอันเกิดจากการใช้ทรัพยากรอย่างไม่จำกัดโดยไม่จำเป็น ข้อห้ามเช่นนี้จึงถือเป็นกฎระเบียบของการอยู่ร่วมกันระหว่างชนเผ่าพื้นเมืองกับธรรมชาติ  

คุณเกาจงอี้จะสะพายโครงเหล็กที่มัดกระสอบข้าวสารไว้ที่หลัง ในมือถือมีดตัดหญ้า เดินนำหน้าไปตลอดทาง  ระหว่างทาง เมื่อใดที่พบว่ามีเถาวัลย์ขวางทางเดิน เขาจะใช้มีดฟันเถาวัลย์เพื่อเปิดทางให้สามารถเดินได้อย่างสะดวก บางครั้งเขาจะหยิบไม้กวาดที่วางอยู่ข้างทางมากวาดเศษใบไม้ร่วงที่ตกอยู่บนสะพานแขวนให้สะอาด และหากไปเจอกับเศษหินร่วงตกอยู่บนเส้นทางเดิน เขาจะเก็บก้อนหินที่ขวางอยู่ออกเสียเพื่อให้ทางเดินนั้นเรียบไม่ขรุขระ การรักษาเส้นทางให้อยู่ในสภาพที่มีอุปสรรคและรบกวนธรรมชาติน้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ คือแนวคิดของการอนุรักษ์ในปัจจุบัน

เราหยุดพักการเดินทางที่เขตบ้านพักหว่าลาหมี่ก่อนที่จะเดินทางกลับในเช้าวันรุ่งขึ้น จากเขตบ้านพักนี้หากเดินต่อไปก็จะเข้าสู่เขตเป้าอ๋ายและต้าเฟิน ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของหมีดำไต้หวัน สภาพเส้นทางค่อนข้างอันตรายพอสมควร และจำเป็นที่จะต้องเตรียมอุปกรณ์เดินป่าที่ค่อนข้างสมบูรณ์ครบถ้วน มือใหม่อย่างเราจึงต้องปล่อยให้ป่าดิบเขาแห่งนี้เป็นที่วิ่งเล่นของเหล่าหมีดำและสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในสวนสนุกแห่งนี้ไปพลางๆ ก่อน การเดินทางตลอดสองวันที่ผ่านมาทำให้เราสัมผัสได้ว่า การไม่รบกวนก็คือการที่มนุษย์มอบความอบอุ่นให้กับธรรมชาตินั่นเอง   

 

ข้าวอินทรีย์ ในแบบฉบับของหว่าลาหมี่

ภารกิจการเดินเท้าทั้งไปและกลับด้วยระยะทางราว 28 กิโลเมตรได้เสร็จสิ้นลง แต่ในละแวกใกล้เคียงกันนั้นยังมีนาข้าวอินทรีย์ของชุมชนหนานอันตั้งอยู่ แม้ว่าพื้นที่ดังกล่าวจะไม่อยู่ในขอบเขตของอุทยานแห่งชาติภูเขาหยก แต่นาข้าวที่นี่เป็นผืนนาผืนแรกที่ได้รับน้ำในการทำนาจากแม่น้ำลาคู่ลาคู่ ภาพที่มองเห็นจากมุมสูงหรือมุมนกมอง ทำให้เห็นอย่างชัดเจนว่าพื้นที่เพาะปลูกดังกล่าวมีลักษณะคล้ายกับใบไม้หนึ่งใบ ทางเดินระหว่างทุ่งนาเปรียบเสมือนกับเส้นใบที่แตกแขนง และมีคันนาเป็นตัวบ่งชี้ขอบเขตและรูปร่างของท้องนาแต่ละผืนที่มีลักษณะไม่เหมือนกัน ต้นข้าวเขียวขจีก่อนจะออกรวงสีทองอร่ามช่วยแต่งแต้มบรรยากาศให้กับท้องทุ่งในแต่ละฤดูกาลที่แตกต่างกัน ซึ่งผันเปลี่ยนไปพร้อมๆ กับการเจริญเติบโตของต้นข้าวในแต่ละช่วงเวลา    

สถานที่แห่งนี้เป็นพื้นที่การเกษตรของชนเผ่าปู้หนงในชุมชนหนานอันมาช้านาน ผลจากการทำเกษตรแบบดั้งเดิมตลอดระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา ทำให้ในช่วงฤดูการทำนามักจะมีกลิ่นแสบจมูกของสารเคมีกำจัดศัตรูพืชโชยมาตามลม ต่างกับแนวคิดการอนุรักษ์สภาพแวดล้อมที่เป็นมิตรของอุทยานแห่งชาติอย่างสิ้นเชิง ด้วยเหตุนี้ สำนักบริหารอุทยานแห่งชาติภูเขาหยกจึงประสานไปยังหน่วยงานต่างๆ อาทิ ธนาคารอวี้ซัน ฟาร์มเกษตรยั่งยืนอิ๋นชวน (Organic-Rice) มูลนิธิเกษตรอินทรีย์ฉือซิน (Tse-Xin Organic Agricultural Foundation) และสถานีวิจัยและส่งเสริมการเกษตรพื้นที่ฮัวเหลียน (Hualien District Agricultural Research and Extension Station) ให้ร่วมกันช่วยเหลือเกษตรกรในการทำการเกษตรแบบอินทรีย์ โดยให้คำแนะนำและส่งเสริมในด้านต่างๆ เช่น การส่งเสริมเทคโนโลยีการผลิต การมีส่วนร่วมกับชาวนา การขอรับรองมาตรฐาน การจัดซื้อ ตลอดจนการแปรรูปและการทำบรรจุภัณฑ์ เป็นต้น พร้อมกับผลักดันสินค้าข้าวอินทรีย์ออกสู่ตลาด ภายใต้ชื่อของ ìข้าวหว่าลาหมี่ อวี้ซันî

หลินหย่งหง (林泳浤) เป็นหนึ่งในเกษตรกรที่ตอบรับแนวคิดเรื่องของการทำเกษตรอินทรีย์เป็นคนแรกๆ ซึ่งในความเป็นจริงแล้วนั้น เขาเองได้มีการเพาะเลี้ยงปูขนโดยอาศัยแหล่งน้ำคุณภาพดีจากแม่น้ำลาคู่ลาคู่ที่มีจุลินทรีย์และแบคทีเรียอยู่ตามธรรมชาติในการเพาะเลี้ยงแบบอินทรีย์ ก่อนที่ทางสำนักบริหารอุทยานแห่งชาติภูเขาหยกจะหันมาผลักดันโครงการดังกล่าว

หลินหย่งหงพูดถึงการทำเกษตรอินทรีย์ที่หลายคนสงสัยว่าต้องอาศัยแรงงานคนจำนวนมากจึงจะทำได้ เขากล่าวว่า ìไม่มีความจำเป็นเลยî แต่ถ้าไม่มีวิธีการที่ถูกต้อง รับรองว่าต้องลำบากแน่ เริ่มจากการเตรียมดินหรือเตรียมพื้นที่ในขั้นตอนแรกที่จะต้องปรับพื้นนาให้ได้ระดับเป็นที่ราบเสมอกัน เพราะจะทำให้ระดับความลึกของน้ำในแปลงนาเท่ากันหรือใกล้เคียงกัน วัชพืชจะไม่สามารถเจริญเติบโตได้ ดังนั้น จะต้องเดินสำรวจแปลงนาทุกวัน การควบคุมระดับน้ำจึงเป็นงานสำคัญที่สุดของการควบคุมวัชพืช

หอยเชอรี่ถือเป็นศัตรูตัวฉกาจในแปลงนาข้าวของเกษตรกร ซึ่งคุณหลินหย่งหงเองเคยประสบกับปัญหาหอยเชอรี่ระบาดถึงสามครั้งใหญ่ๆ ในตอนแรกเขารู้สึกเกลียดหอยเชอรี่จนเข้ากระดูก แต่หลังจากนั้นเพียงหนึ่งเดือน เขาเริ่มเปลี่ยนความคิดและหันมาเป็นมิตรกับพวกมัน เขาพูดด้วยหน้าตายิ้มแย้มแจ่มใสว่า ìหอยเชอรี่ไม่ชอบกัดกินต้นข้าวที่มีปริมาณเซลลูโลสสะสมอยู่ในระดับสูง พวกมันจะหันไปกัดกินวัชพืชแทน (เพราะว่านิ่มกว่า) จึงช่วยจำกัดวัชพืชไปด้วยî

ขณะที่คุณไล่จินเต๋อ (賴金德) เกษตรกรอีกท่านหนึ่งกลับกล่าวว่า ìจริงๆ แล้วในรุ่นพ่อแม่ของเราต่างก็ทำนาด้วยวิธีการแบบดั้งเดิมทั้งนั้น การเปลี่ยนมาทำเกษตรอินทรีย์ก็ไม่ได้ลำบากอะไรนัก สุขภาพเป็นเรื่องที่สำคัญกว่าî เขาและคุณเกาชุนเม่ย (高春妹) ผู้เป็นภรรยา เคยตื่นขึ้นมากลางดึกในช่วงฤดูหนาวและพากันไปนอนบนคันนาเพื่อเฝ้าไม่ให้ฝูงนกเป็ดน้ำมากินต้นกล้าข้าวที่ปักดำอยู่ในนาข้าว คุณไล่จินเต๋อจะมีวิธีการจัดการข้าวอินทรีย์เหล่านี้หลังการเก็บเกี่ยวด้วยตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นการตากข้าว สีข้าว กระทั่งการนำข้าวสารมาหุงเป็นข้าวสวยหอมกรุ่น ìรสชาติอร่อยเป็นพิเศษ แถมยังมีกลิ่นของแสงแดดอีกด้วยî และนี่ก็น่าจะเป็นคำอธิบายให้เห็นถึงความลำบากของการทำเกษตรได้อย่างดี

เจตจำนงที่ต้องการเป็นมิตรกับโลกใบนี้ ส่งผลให้ได้รับผลตอบแทนกลับคืนจากธรรมชาติอย่างมากมาย โดยนอกจากผลผลิตข้าวอินทรีย์จะมีปริมาณเพิ่มขึ้นทุกๆ ปีแล้ว มูลนิธิฉือซินได้เชิญคุณเผิงเหรินจวิน (彭仁君) ผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยไถตงทำการสำรวจระบบนิเวศวิทยา และค้นพบศักยภาพในการฟื้นฟูผืนดินจากการทำเกษตรอินทรีย์ สิ่งมีชีวิตต่างๆ ที่อยู่ในนาข้าวอินทรีย์ได้ช่วยกันสร้างโครงข่ายป้องกันระบบนิเวศขึ้น อีกทั้งยังมีแมลงศัตรูธรรมชาติที่มากพอและสามารถช่วยควบคุมปริมาณของแมลงศัตรูพืชในนาข้าวให้อยู่ในสภาพสมดุล

คุณหลินหย่งหงชี้ไปที่หนอนแดง (ริ้นน้ำแดง) ที่อยู่ในนาข้าว พร้อมกับกล่าวว่า หนอนแดงจะทำหน้าที่พลิกกลับดิน ช่วยบำรุงให้เป็นดินอินทรีย์ ส่วนเต่าทองสีส้มและแมงมุมขายาวจะช่วยกินแมลงต่างๆ ที่เป็นอันตรายต่อต้นข้าว อย่างเช่น เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล การกินต่อกันเป็นทอดๆ ของสิ่งมีชีวิตในห่วงโซ่อาหาร ทำให้นาข้าวอินทรีย์มักจะปรากฏเหล่านกกระยางขาว แมลงปอ นกอีก๋อย และนกนางแอ่น ที่มักจะชักชวนกันมาสร้างความคึกคักให้เห็นอยู่ในแปลงนาบ่อยๆ  

กลุ่มเกษตรกรยังพบปลาไนซึ่งเป็นปลาน้ำจืดพันธุ์หายากและใกล้สูญพันธ์ของไต้หวันในแปลงนาของพวกเขาอีกด้วย คุณหวงจวิ้นหมิง (黃俊銘) หัวหน้าฝ่ายวางแผนโครงการ สำนักบริหารอุทยานแห่งชาติภูเขาหยก กล่าวว่า ìในครั้งแรกคาดหวังเพียงแค่ต้องการให้ไร่นาที่อยู่บริเวณเชิงเขาของภูเขาหยกมีการจัดการที่สอดคล้องกับเป้าหมายในการอนุรักษ์ของอุทยานแห่งชาติ และไม่คาดคิดว่าจะเกิดผลลัพธ์เช่นนี้ การค้นพบปลาไนพันธุ์หายากอีกครั้ง ทำให้เกษตรกรต่างรู้สึกว่าการทำเกษตรอินทรีย์เป็นสิ่งที่มีความหมายยิ่งนักî 

ช่วงหนึ่งถึงสองปีที่ผ่านมา ข้าวหว่าลาหมี่ของอวี้ซันเริ่มเป็นที่รู้จักในกลุ่มผู้บริโภคมากขึ้น ขณะที่ชุมชนหนานอันได้มีการส่งเสริมและผลักดันการท่องเที่ยวเชิงเกษตร โดยมีเกษตรกรในพื้นที่เข้ามามีส่วนร่วมและทำหน้าที่เป็นมัคคุเทศก์ คอยแนะนำเรื่องราวต่างๆ ของการเพาะปลูกข้าวอินทรีย์ คนเมืองเองก็มีโอกาสได้สัมผัสการทำนาด้วยตัวเอง ได้ลงไปเหยียบผืนนา สัมผัสกับอุณหภูมิของน้ำจากแม่น้ำลาคู่ลาคู่ ได้เห็นเต่าทองสีส้มที่มักจะแฝงตัวอยู่ตามช่องว่างระหว่างใบและลำต้นของต้นข้าว ความรู้สึกตื่นเต้นที่เกิดขึ้นในใจเหล่านี้ เชื่อได้ว่าคุณก็สามารถจะหาโอกาสมาสัมผัสสิ่งเหล่านี้ได้ด้วยตนเองเช่นกัน    

X 使用【台灣光華雜誌】APP!
更快速更方便!