Midi Z (Triệu Đức Dận) Hình ảnh tái hiện quê hương, dệt nên giấc mơ điện ảnh

:::

2017 / Tháng 2

Bài viết‧Li Xiang Ting Ảnh‧Công ty Seashore Image và Flash Forward Entertainment cung cấp Biên dịch‧Tường Vy


曾以電影《冰毒》代表台灣角逐2015年奧斯卡最佳外語片入圍資格,而今再以新片《再見瓦城》入圍2016年威尼斯影展正式競賽獲頒大獎。屢次登上國際舞台,領獎時趙德胤總是說,是台灣自由的創作氛圍,給了他拍電影的養分。


Cm ơn s đào to ca Đài Loan! Thi đim đó đối vi mt người Miến Đin (người Myanmar) như tôi mà nói, "được đến Đài Loan là do vn mnh sp đặt, ging như trúng vé s vy." Đó chính là li cm ơn dành cho Đài Loan ca đạo din Midi Z khi tác phm đin nh ca anh "The Road to Mandalay" va nhn được gii thưởng phim đin nh xut sc nht FEDEORA Award ti liên hoan phim Venice.

B phim "Ice Poison" ca đạo din Midi Z tng đại din Đài Loan dành chiếc vé lt vào danh sách đủ tư cách đ c gii Oscar vào năm 2015, thì b phim mi "The Road to Mandalay" đã chính thc được đ c tham d Liên hoan phim Venice và giành thng li ln. Ln đầu tiên bước lên sân khu quc tế, trong lúc nhn gii Midi Z nhc đi nhc li rng, bi do bu không khí sáng tác t do ca Đài Loan, điu đó đã bi thêm dưỡng cht cho anh làm đin nh, cho dù rng anh vn không xut thân t trường lp đin nh.

 

Đa phần đạo diễn đưa đề tài nỗi khổ của người Hoa ở Miến Điện (Myanmar) vào tác phẩm của mình, từ đó sự hiện diện của Midi Z trở thành nhãn mark riêng đặc biệt trong giới điện ảnh Đài Loan.

Bắt đầu từ tác phẩm tốt nghiệp, phim ngắn "Paloma Blanca" hồi 8 năm về trước, rồi từ đó Midi Z đạo diễn Đài Loan xông pha giành nhiều giải thưởng Liên hoan phim quốc tế, đạt được nhiều sự chú ý. Năm đó Midi Z theo học khoa thiết kế Trường quốc lập Đại học Khoa học Kỹ thuật Đài Loan (National Taiwan University of Science and Technology), tuy không học khoa điện ảnh, thế nhưng giáo sư trong trường nhìn thấy tài năng của anh, đồng ý cho anh dùng phương thức quay phim để làm báo cáo tác phẩm tốt nghiệp, từ đó cứ mỗi năm cho ra đời ít nhất 2 phim ngắn, phim ký sự, hoặc tác phẩm phim truyện, Midi Z làm việc không ngừng nghỉ, anh tôi luyện bản thân theo một kế hoạch dầy đặc.

T hc đin nh, nuôi sng bn thân

"Tôi từng dùng phương pháp thô sơ để thử làm điện ảnh", Midi Z hồi tưởng lại thời kỳ đầu mới quay phim, thực ra mục đích chỉ là để kiếm tiền.

Trong thời gian còn học đại học anh đã tự mình nhận làm dịch vụ, như quay phim đám cưới, quay lễ tốt nghiệp, cắt ghép hậu kỳ, hòa âm phối khí, v,v... đều do anh tự mày mò làm. Cho đến đại học năm thứ tư, do lo sợ tác phẩm tốt nghiệp bị trượt, thì sẽ có nguy cơ bị về Miến Điện, nên anh đến Thư viện Trung Ương  và Thư viện Quốc gia tìm kiếm tài liệu, mượn tất cả sách vở có liên quan đến điện ảnh và đạo diễn về nghiên cứu. Thời gian học thạc sĩ anh dường như sống trong phòng nghiên cứu, mướn vô số DVD về, tắt đèn ngồi xem, thậm chí phần phía sau hậu trường anh cũng không bỏ sót. Vì tiết kiệm nên anh không đi chơi với bạn bè, việc cặm cụi nghiên cứu điện ảnh đã chiếm hết phần lớn thời gian của anh. Lúc đó anh không biết những nỗ lực như vậy là quan trọng đến nhường nào, bây giờ nhìn lại anh mới phát hiện nó đem lại sự hỗ trợ không nhỏ cho việc sáng tạo của mình.

Điều quan trọng là trong quá trình tôi luyện khổ cực đó, chàng sinh viên Hoa kiều Miến Điện vốn không mấy tự tin đã phải lòng với điện ảnh, giáo sư của anh cũng đã phát hiện ra năng khiếu đó.

Midi Z chia sẻ: "tôi không dám nhắc đến hai chữ năng khiếu, nhưng nếu quay những hình ảnh giống như những người khác thì tôi có thể tốt hơn người ta một chút, và cũng nhanh hơn, dễ nhàng hơn, tất nhiên cảm giác thành công sẽ nhiều hơn". Midi Z lúc nào cũng nói năng khiêm tốn, đem theo một chút giọng người Miến Điện, khi nói đến bản thân thì tỏ ra mắc cỡ, phong thái này khác hẳn so với cái thật được biểu hiện qua ống kính điện ảnh của anh.

Phim ngắn " Paloma Blanca " tác phẩm tốt nghiệp khiến mọi người kinh ngạc, liên tiếp giành được sự khẳng định của hàng loạt Liên hoan phim điện ảnh quốc tế như Busan, Liên hoan phim Copenhagen, Liên hoan phim Australian và Liên hoan phim Lyon. Từ đó Midi Z được công ty quảng cáo tuyển mộ, visa công việc trở thành cơ hội ở lại Đài Loan đối với anh. Trong vòng 1 năm ngày đêm nhận hợp đồng làm quảng cáo, cuối cùng thì anh đã kiếm đủ tiền để xây nhà lầu ở quê anh, và cũng để tiếp tục được ở lại Đài Loan, một môi trường sáng tạo tự do nên anh thi vào thạc sỹ, đồng thời cũng bắt đầu suy nghĩ xem sau này phải quay phim với đề tài như thế nào.

Ly hình nh viết v quê hương

"Tôi có lẽ đã xem ít nhất một nghìn bộ phim điện ảnh, cho nên từ từ tôi hiểu ra một số phương pháp, trong đó làm tôi cảm động nhất thường có liên quan đến câu chuyện bối cảnh nơi tôi sinh ra và lớn lên, chính bởi sự xúc động này làm cho tôi muốn quay câu chuyện của riêng mình để lay động con tim của người khác."

Midi Z chia sẻ, phim điện ảnh của anh không phải muốn quay câu chuyện quê hương Miến Điện, mà hy vọng đem câu chuyện của bản thân kể cho những nhóm người khác nghe.

Bởi những gì liên quan đến câu chuyện của Midi Z đều khác rất nhiều so với những ai sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Đài Loan.

Tổ tiên thuộc gốc Giang Tô Nam Kinh, anh sinh ra ở thành phố Lashio vùng Đông Bắc Miến Điện, nơi giáp với biên giới Trung Quốc. Trước 16 tuổi Midi Z sinh sống trong môi trường nghèo khó thiếu thốn vật chất, nơi quyền lực và giàu sang quyết định tầng cấp con người. Với sự đen tối của hoàn cảnh thực tế khiến anh nảy ra ý muốn chạy trốn khỏi nơi đó.

Năm 1988, với số tiền sinh hoạt cả tháng của gia đình mới đổi lấy được phí báo danh thi xin du học Đài Loan. Từ 6000 thí sinh đăng ký dự thi, Midi Z nằm trong số 50 thí sinh thi đậu môn tiếng Trung, anh đem theo 200 đô la Mỹ và một bộ đồ Vest mới mua, cũng là số tiền gia đình dành dụm nửa năm bay sang Đài Loan du học.

Để chi trả tiền sinh hoạt và học phí rồi còn phải gửi tiền về cho gia đình, cuộc sống vừa học vừa làm bắt đầu ngay chỉ sau hai ngày anh đến Đài Loan.

Khc ghi trong tim s dn dt ca người đi trước

Trong thời gian 10 năm ở Đài Loan, Midi Z chưa một lần về nước, đến năm 2008 sự hối thúc của ý định muốn viết câu chuyện quê hương, anh một mình với chiếc camera về Miến Điện quay phim. Một năm sau đó anh được đề cử giải Kim Mã (Taipei Golden Horse Film Festival) hạng mục học viên sáng tạo học viện điện ảnh, dưới sự giám chế của đạo diễn Hầu Hiếu Hiền(Hou Hsiao-hsien) anh quay bộ phim ngắn Huasin Incident, từ đó anh trở thành học trò của đạo diễn Hầu Hiếu Hiền.

"Đạo diễn Hầu Hiếu Hiền lúc đó nói với tôi rằng, không có kinh phí cũng quay phim được, hồi xưa đạo diễn cũng như vậy, ông dạy tôi rất nhiều điều, ông khuyến khích tôi, cho tôi lòng dũng cảm một mình cũng có thể làm phim ",  Midi Z nói trong sự cảm ơn, những bậc tiền bối trong ngành điện ảnh Đài Loan đều trải lòng dẫn dắt người đi sau.

Năm 2014, bất chấp cái rét của cơn mưa mùa Đông, đạo diễn Lý An đã đến New York tham gia buổi lễ trình chiếu ra mắt bộ phim "Ice Poison", bộ phim hoa ngữ duy nhất lọt vào Festival điện ảnh Tribeca. Sau buổi trình chiếu đạo diễn Lý An đã khen ngợi Midi Z bởi chỉ với trang bị quay hình nghèo nàn và kinh phí thiếu thốn ấy vậy mà anh lại làm nên bộ phim có đề tài đặc biệt, kết cấu hoàn chỉnh và biểu đạt rõ ràng như thế. Ông dùng kinh nghiệm bản thân của mình nói với Midi Z rằng, 1 người làm phim và 200 người làm phim sẽ gặp phải những khó khăn khác nhau. Lúc đó Midi Z nghe trợ lý của đạo diễn Lý An kể rằng, đạo diễn đêm trước đó thức trắng đêm để họp, vậy mà vẫn kiên quyết đến nơi cổ vũ và xem phim, thậm chí sớm dành thời gian hy vọng cùng dùng bữa với Midi Z, để trực tiếp khuyến khích động viên anh, sự cảm động của năm đó vẫn đọng lại trong tim anh cho đến ngày hôm nay.

Năm 2010 anh mua 3 vé máy bay, đem theo 1 chiếc camera, 1 người sản xuất phim và 1 nhân viên thu âm và hoàn thành phim truyện đầu tiên mang tên "Return to Burma". Bộ phim thể hiện cuộc sống con người Miến Điện một cách chân thật, phim được đề cử Tiger Award tại Liên hoan phim Busan và Festival phim quốc tế Rotterdam, trước khi đến với Rotterdam anh đã chính thức nhận được thẻ chứng minh nhân dân trở thành công dân của Trung Hoa Dân Quốc.

Năm 2012 bộ phim thứ hai ra đời mang tên "Poor Folk" nhận được kinh phí nằm trong kế hoạch hỗ trợ của Quỹ điện ảnh HBF Festival phim quốc tế Rotterdam. Đến cuối năm 2013 Midi Z dẫn theo 7 thành viên đoàn phim thâm nhập vùng biên giới Miến Điện, với 10 ngày quay tại đây anh đã hoàn thành đoạn 3 của phim truyện " Ice Poison ", đoạt giải phim điện ảnh toàn cảnh Panorama Liên hoan phim Berlin, giải phim điện ảnh xuất sắc nhất Liên hoan phim Quốc tế Edinburgh, giải đạo diễn xuất sắc nhất Liên hoan phim Thụy Điển và Taipei. Đến năm 2015 Midi Z đại diện Đài Loan tham gia hạng mục giải Academy Award hạng mục phim điện ảnh ngoại ngữ xuất sắc nhất lần thứ 87, cuối cùng tuy không đoạt giải nhưng thực lực của anh được đánh giá khá cao.

Là một biên kịch, đạo diễn, quay phim, người sản xuất, chỉ cần 1000 đô la Mỹ là đủ để quay một bộ phim truyện, trong thời gian đó còn hoàn thành hai bộ phim ký sự là " Jade Miners " và " City of Jade ", ghi lại câu chuyện hình ảnh người anh trai cả đi đào quặng khoáng xa cách nhau 20 năm. Midi Z nói, những bộ phim trước đều có tình tiết về người thân bạn bè, nhưng cái tình cảm thân thuộc nhất thì không thể không tái hiện câu chuyện thành phim. "Đối với tôi mà nói không quay những thứ này trước thì không quay được những thứ khác, thực ra bộ phim The Road to Mandalay là câu chuyện của người chị gái, chị lớn hơn tôi 12 tuổi, nội dung thuật lại câu chuyện con người thế hệ chị và tái hiện ước mơ Đài Loan của người Hoa kiều Đông Nam Á thời nay."

Kéo dài si dây chiến đấu, giăng rng th trường

Phim của Midi Z có sức mạnh lớn, nhìn thẳng vào số phận thách thức của những con người bé nhỏ, cố bắt cơ hội thoát ra khỏi cái nghèo để thực hiện  mơ ước làm giàu. Cứ thế sự tuyệt vọng bi thương của những người thân, những số phận con người, của sự việc bị sát hại bị làm nhục, dần dần hình thành nên thứ ngôn ngữ đặc thù cho phim của Midi Z, thu hút sự chú ý của giới bình luận điện ảnh toàn cầu.

Trong mắt của Midi Z, điện ảnh là thứ sáng tạo thuần khiết, đối với anh mà nói không có sự hiện diện của bất cứ gánh nặng xã hội hay mục đích chính trị. Anh nói anh không có nghĩa vụ để lên tiếng vì người yếu thế Miến Điện, cũng không vì những gì anh kể lại mà làm thay đổi điều gì, phim điện ảnh của anh đến từ sự quan sát và biểu đạt quan điểm cá nhân. Anh chia sẻ: "tôi không có gánh nặng sáng tác, cũng không bị hạn chế về kinh phí, càng không đặt ra mục tiêu khán giả, tôi chỉ muốn kể những câu chuyện trên trong sự  thoải mái, đây mới đúng là khái niệm sáng tạo giải tỏa xoa dịu của một nhà nghệ thuật. "

Còn khi chúng ta nhìn từ sự phản chiếu của một góc độ khác, thì cũng bởi những bộ phim như thế này, khán giải mới làm quen với Midi Z.

Bộ phim " The Road to Mandalay " với kinh phí gần 40 triệu Đài tệ do các nhà đầu tư từ Pháp, Đức, Miến Điện v.v, thì câu chuyện dính líu đến vấn đề dân tị nạn kinh tế mà thế giới đang quan tâm, khiến cho các nhà phát hành phim và buôn bán quốc tế có hứng thú đầu tư. Đội ngũ làm phim lần này lên đến gần 200 người, đây cũng chính lần đầu tiên anh thử thách với bộ phim truyện điện ảnh quy mô nhất trước đến nay. So sánh với thị trường phim trong nước thời gian gần đây, nhiều đạo diễn gặp khó khăn trong việc kiếm kinh phí, kế hoạch làm phim cũng bị chậm trễ, khiến cho Midi Z vốn dĩ không bao giờ nhìn kinh phí để hạn chế quy cách, đã chuyển hướng sang thị trường đầu tư kinh phí làm phim quốc tế, từng bước vững vàng mở rộng thị trường.

5 năm về trước anh đã bắt đầu viết kịch bản cho bộ phim "The Road to Mandalay" nhưng do không xuất thân từ trường lớp kịch bản điện ảnh nên không đủ tự tin. Một Midi Z khiêm tốn không bao giờ khuất phục thử thách, anh cho ra kế hoạch lấy kịch bản gửi đến các cuộc thi tuyển chọn kịch bản quan trọng trên thế giới, một mặt là hy vọng kiếm chút tiền thưởng để làm phim, lý do khác là nhờ vào con mắt tinh tường của những nhà giám khảo phim toàn thế giới xem câu chuyện của anh có được hiểu và đồng cảm không.

Chỉ riêng kịch bản của "The Road to Mandalay" đã phải soạn thảo lại đến 12 lần, Midi Z nhớ lại quá trình soạn thảo giúp anh làm quen với nhiều giám khảo, cũng đã nắm bắt cơ hội đầu tư sáng tạo quốc tế. Anh tự nhận mình là một tay săn tìm kinh phí trên thị trường quốc tế, anh là nhà sản xuất phim rồi học thêm mảng phát hành phim, khi đối diện với việc đầu tư sáng tạo anh còn phải nghĩ cách làm sao cho tác phẩm của mình bán chạy. Dựa vào tinh thần dũng cảm và sự phân tích vô cùng lý trí, anh tìm cách cho tác phẩm của mình sẽ có ngày trở thành hiện thực. Đến nay tác phẩm của anh tiếp tục đoạt giải, anh nói trong cảm động: "sự cổ vũ này giúp tôi có thêm tự tin, khích lệ tôi tiếp tục bước đi trên con đường điện ảnh phía trước".

Đin nh không phi là gic mơ mà là hin thc

Năm nay Midi Z 33 tuổi, vì điện ảnh anh rong ruổi hơn bốn mươi quốc gia trên thế giới, tham gia trên một trăm liên hoan phim. Nhiều quốc gia còn tưởng chắc đây là triển lãm tác phẩm do đạo diễn trẻ này tổ chức, nhưng anh chưa bao giờ lấy làm tự hào, cuộc sống riêng tư của anh cũng như bao người bình thường khác. Anh không có những bộ trang phục hàng hiệu hay xe hơi đời mới, không quay phim thì anh ở nhà tự nấu cơm ăn, sinh hoạt mỗi ngày là xem dự án kế hoạch và xem kịch bản. Sau ngày phỏng vấn, anh bay sang Venice tham gia buổi trình chiếu ra mắt toàn thế giới bộ phim "The Road to Mandalay", anh lo lắng vốn tiếng Anh không giỏi, nên đã tự nhắc mình không được bỏ quên máy phiên dịch điện tử. Anh cho rằng điện ảnh chính là cuộc sống thường nhật, chứ không phải là một giấc mơ to lớn.

Midi Z nói: "Tôi ít khi nào nói điện ảnh là giấc mơ, cái này không thật tí nào, đối với tôi thì điện ảnh là hiện thực, có rất nhiều câu chuyện và kế hoạch từng bước từng bước hiện thực nó, càng làm thì càng hoàn thiện hơn." Anh nói anh lúc nào cũng chuẩn bị sẵn sàng, trở về với kiểu quay phim một mình, sự tự do của Đài Loan đem lại cho anh linh cảm sáng tác vô tận, cũng do chàng đạo diễn xa quê này mà ngành điện ảnh Đài Loan thêm phần mở rộng. Midi Z luôn tin rằng, sự hy sinh và thành ý dành cho điện ảnh, sẽ không chịu hạn chế bởi quy cách làm phim, chỉ cần hình ảnh mang tính chất chân thật và tình cảm thì cuối cùng cũng sẽ được nhìn thấy. 

Bài viết liên quan

近期文章

印尼文 泰文

Midi Z -Taiwan Membuai Impian Filmku

Artikel‧Lee Xiang-ting Gambar‧Seashore Image Productions

曾以電影《冰毒》代表台灣角逐2015年奧斯卡最佳外語片入圍資格,而今再以新片《再見瓦城》入圍2016年威尼斯影展正式競賽獲頒大獎。屢次登上國際舞台,領獎時趙德胤總是說,是台灣自由的創作氛圍,給了他拍電影的養分。


“Terima kasih Taiwan! Bagiku dapat datang ke Taiwan bagaikan menang
undian!”Demikian pesan yang ditulis dalam sosial media oleh sutradara Midi Z,
keturunan Taiwan yang dilahirkan di Myanmar, usai film terbarunya “The Road to
Mandalay” berhasil meraih memenangkan Penghargaan FEDEORA untuk kategori
Film Terbaik dalam ajang Festival Film Internasional Venesia.


Film berjudul “Ice Poison” yang sebelumnya sempat mewakili Taiwan untuk beradu
dalam ajang Penghargaan Oscar tahun 2015, kali ini Midi Z dengan film terbarunya
“The Road to Mandalay” mampu meraih prestasi gemilang dalam kancah film
internasional. Walau tidak berlatar belakang perfilman, saat berada di atas panggung
menerima hadiah, Midi Z tidak lupa mengucapkan terima kasih atas kebebasan untuk
berkarya yang diberikan oleh Taiwan, sehingga kreativitas dalam perfilman dapat
terus berkembang dan matang.

 

Banyak karya filmnya mengambil kisah tragedi kehidupan masyarakat Myanmar, dimana ini menjadi ikon khusus bagi dirinya.

Walau bukan jurusan perfilman, namun melihat bakatnya yang terpendam, dosen memberikan kesempatan bagi Midi Z untuk menggunakan film sebagai karya kelulusan. Berawal dari film “Paloma Blanca” yang diselesaikan 8 tahun silam, kini Midi Z tidak pernah berhenti mewakili Taiwan dalam ajang festival film internasional. Dan setiap tahunnya minimal 2 buah film pendek, film dokumenter dan 1 film berdurasi panjang. Semua ini dilakukan Midi Z guna terus melatih kemampuannya dalam membuat film.

Membuat Film Demi Hidup

“Awalnya saya mengikuti cara paling dasar dalam proses pembuatan film”, tutur Midi Z yang mengaku bahwa dirinya membuat film untuk mendapatkan pemasukan biaya hidup.

Saat masih kuliah, Midi Z telah mulai mengambil kerja paruh waktu dengan menerima proyek pembuatan film dokumenter pernikahan, kelulusan sekolah, yang ke semua proses pembuatan dikerjakannya sendiri. Saat memasuki semester 8, khawatir jika tidak dapat lulus kuliah maka akan dikembalikan ke kampung halamannya di Myanmar, Midi Z segera meminjam semua materi terkait pembuatan film di Perpustakaan Nasional dan sekolah untuk dipelajari. Saat kuliah di pasca sarjana, Midi Z lebih giat lagi dalam melakukan riset dan pembelajaran mengenai pembuatan film. Hampir semua waktu yang dimilikinya dihabiskan dalam studi film. Kala itu Midi Z masih belum menyadari betapa pentingnya proses pembelajaran, yang kini menjadi pondasi yang kokoh baginya dalam membuat film.

Dalam proses pembelajaran yang begitu sulit, dosen melihat adanya bakat yang tersimpan dalam diri Midi Z yang selalu tampak malu dan tidak percaya diri di hadapan umum.

“Saya tidak berani mengatakan jika itu adalah talenta. Jika berbicara mengenai membuat film yang sama, maka boleh saya bilang bahwa saya mampu lebih cepat, lebih leluasa dan lebih memiliki perasaan dalam film yang saya buat”, sebut Midi Z dengan logat Mandarin yang masih memiliki aksen Myanmar.

Karyanya “Paloma Blanca” ternyata mampu merebut perhatian di berbagai festival film kelas dunia, seperti di Korea Selatan, Australia, Denmark dan Perancis. Midi Z segera dilirik oleh banyak perusahaan periklanan dan mendapatkan ijin kerja agar dapat tetap tinggal di Taiwan. Kerja kerasnya selama satu tahun, mampu memberikan kesempatan bagi dirinya untuk membangun sebuah rumah bagi keluarganya di Myanmar. Untuk tetap dapat tinggal di Taiwan, ia melanjutkan kuliah ke jenjang berikutnya dan baru mulai serius memikirkan film yang akan dibuat selanjutnya.

Film Biaskan Kampung Halamannya

“Film yang sempat saya lihat berjumlah ribuan, dan saya belajar banyak mengenai teknik pembuatan film. Film yang selalu membuat saya terpana biasanya berhubungan dengan latar belakang kehidupan saya sendiri, sehingga hal ini juga membuat saya merasa tergerak untuk menggunakan cerita pribadi agar dapat menyentuh hati khalayak umum.”

Midi Z menjelaskan bahwa film yang ingin dibuat bukan tentang Myanmar, namun menggunakan kisahnya untuk bercerita kepada para penonton.

Karena kisah yang dimiliki oleh Midi Z tentang kehidupan di Taiwan tentu tidak akan sama seperti yang lainnya.

Midi Z adalah keturunan suku Nanjing, dilahirkan dan dibesarkan di Kota Lashio, sebelah Timur Laut Myanmar yang berbatasan dengan Daratan Tiongkok. Selama usia mudanya hingga 16 tahun, ia hidup dalam lingkungan keluarga yang miskin dan terbelakang. Kuasa dan kekayaan menentukan status kehidupan dirinya, sehingga selalu terbersit untuk dapat melarikan diri dari situasi demikian.

Pada tahun 1998, keluarganya menggunakan jatah biaya hidup satu bulan hanya untuk dapat membeli formulir pendaftaran sekolah di Taiwan. Dari 6.000 peserta, Midi Z berhasil lolos seleksi masuk ke dalam 50 besar calon pelajar ke Taiwan. Keluarganya memberikan uang saku US$ 200 dan sepotong jas untuk berangkat melanjutkan pendidikan di Taiwan.

Demi mendapatkan biaya hidup sekaligus mengirimkan uang untuk keluarga di kampung, Midi Z memulai kehidupan sebagai pelajar sembari magang bekerja di hari ke 2 setelah tiba di Taiwan.

Dukungan Senior Kuatkan Imannya

Selama 10 tahun merantau di Taiwan, Midi Z tidak pernah pulang ke Myanmar. Hal ini juga membuatnya tergerak untuk dapat menceritakan keadaan kampung halamannya saat memiliki kesempatan kembali ke rumah pada tahun 2008. Dengan bermodalkan kamera, ia merekam semua kondisi masa kecilnya di Myanmar, dan karyanya berhasil mendapatkan penganugrahan dari Golden Horse Film Academy. Sutradara kawakan, Hou Hsiao-shien memberikan bantuan selaku produser filmnya yang berjudul “Huashin Incident”, dan merekrut Midi Z sebagai anak didiknya.

“Hou Hsiao-hsien sempat memberitahukan bahwa tanpa dana juga dapat membuat sebuah film. Ia juga memiliki pengalaman serupa, selain membimbing ia juga menyemangati saya agar berani untuk membuat film sendiri”, kenang Midi Z, yang mengutarakan bahwa banyak senior di Taiwan yang senantiasa memberikan dukungan kepada para juniornya.

Midi Z mengambil contoh sutradara ternama Ang Lee yang rela menghadiri pemutaran film “Ice Poison”, satu-satunya film berbahasa Mandarin, dalam Tribeca Film Festival yang digelar di saat musim dingin menyelimuti kota New York. Ang Lee bahkan memberikan pujian kepada Midi Z yang mampu menyelesaikan sebuah film yang penuh dengan emosi dan alur cerita yang dinamis, walau dengan kondisi peralatan dan sumber daya yang tidak mendukung. Ang Lee berbagi cerita tentang perbedaan melakukan syuting film sendirian atau dengan bermodalkan kru sebanyak 200 orang. Midi Z mengingat pesan staf ahli Ang Lee tentang keinginannya untuk tetap hadir dalam acara pemutaran film tersebut, sekalipun Ang Lee saat itu dipenuhi dengan berbagai jadwal kegiatan. Hal ini semakin membuat Midi Z merasa terharu dan semakin bersemangat dalam karir perfilmannya.

Pada tahun 2010, Midi Z dengan bermodalkan 3 lembar tiket dan 2 kru film, terbang ke Myanmar untuk mengambil syuting film “Return to Burma”, yang bercerita tentang kehidupan masyarakat setempat. Film tersebut berhasil masuk dalam nominasi sutradara baru terbaik di Busan International Film Festival dan berhasil meraih Penghargaan Tiger Award dalam International Film Festival Rotterdam. Midi Z juga turut diberkahi dengan mendapatkan kewarganegaraan Republik Tiongkok (ROC) tepat sebelum ia menghadiri kegiatan festival tersebut.

Filmnya yang ke dua berjudul “Poor Folk”, bahkan sempat mendapatkan bantuan dana pembuatan film dari  International Film Festival Rotterdam’s Hubert Bals Fund pada tahun 2012. Selanjutnya Midi Z mengajak 7 kru film terbang ke daerah perbatasan Myanmar dan Daratan Tiongkok selama 10 hari, guna mengambil syuting untuk film “Ice Poison”, dimana film ini berhasil diputar dalam Berlin International Film Festival, mendapatkan penghargaan sebagai film terbaik dalam Edinburgh International Film Festival dan sutradara terbaik untuk Edinburgh International Film Festival di Swedia dan Taipei Film Festival di Taiwan. Film tersebut juga mendapat kesempatan untuk ikut serta bersanding dalam perebutan film berbahasa asing terbaik dalam Piala Oscar ke 87 pada tahun 2015. Walau tidak berhasil memenangkan piala tersebut, namun nama Midi Z juga telah mampu masuk dalam panggung film internasional.

Dengan hanya bermodalkan 10.000 dolar Amerika Serikat, Midi Z turun langsung merangkap peran sebagai penulis, sutradara, cameramen dan produser untuk film “Ice Poison”, sekaligus menyelesaikan 2 buah film dokumenter berjudul “Jane Miners” dan “City of Jade”. Film dokumenter tersebut bercerita tentang pekerja tambang yang meninggalkan keluarganya selama 20 tahun demi masa depan. Midi Z menceritakan bahwa semua film yang dibuat sebelumnya selalu bercerita tentang kondisi kehidupannya, keluarganya dan kerabatnya, yang sangat bermakna baginya. “Menurut saya, tanpa membuat film tersebut terlebih dahulu, tampaknya saya tidak mampu membuat yang lainnya. Bahkan untuk film ‘The Road to Mandalay’ adalah film tentang kakak saya yang berusia 12 tahun lebih tua. Semua alur cerita tentang dirinya dan impian masyarakat Asia Tenggara tentang Taiwan”, jelas Midi Z.

Membuat Karya Film yang Lebih Besar

Gaya film yang dibuat oleh Midi Z memiliki ketertarikan tersendiri, dimana menyorot sikap hidup sebagian manusia yang mencoba berontak melepaskan diri dari kemiskinan, keinginan untuk menjadi kaya, keputus-asaan keluarga dan realitas kehidupan manusia, berhasil merebut perhatian masyarakat dunia.

Baginya film adalah sebuah kreativitas yang tidak disertai dengan pesan politik maupun kritik sosial. Menurutnya ia tidak berhak untuk bersuara tentang kemiskinan yang dihadapi oleh Myanmar, dan kondisi juga tidak akan segera berubah sekalipun telah ia ceritakan. Semua filmnya hanya merupakan sebagian pandangan subjektifnya tentang realita kehidupan. Midi Z mengatakan, “Saya tidak memiliki perasaan untuk membalas dendam dalam pembuatan film, tidak memiliki batasan dalam hal sumber daya, tidak ada target penonton, hanya saja saya merasa nyaman dengan apa yang saya lakukan, dimana ini juga merupakan bagian dari sikap seorang seniman dalam menyalurkan aspirasi seninya.”

Dari sudut pandang yang berbeda, melalui film inilah kita dapat mengenal siapa Midi Z.

Film “The Road to Mandalay” merupakan hasil kolaborasi pendanaan berjumlah 40 juta dolar Taiwan yang dihimpun dari Perancis, Jerman dan Myanmar, karena film tersebut menceritakan tentang isu kehidupan para pengungsi ekonomi. Film ini memiliki kru kerja sebanyak 200 orang, yang merupakan film pertama Midi Z berskala besar. Sikap Midi Z yang tidak pernah mengkhawatirkan masalah pendanaan, terlebih di saat kondisi perfilman dalam negeri berada dalam situasi keterpurukan, sehingga menyulitkan para insan film untuk mendapatkan bantuan dana. Namun Midi Z berhasil merubah cara pendanaan nasional menjadi internasional, sehingga semakin menguatkan langkahnya dalam gelanggang dunia.

Saat Midi Z mulai menulis naskah film “The Road to Mandalay” 5 tahun silam, ia yang bukan berlatar belakang perfilman, kurang percaya diri, namun dengan sepenuh kerendahan hati ia menjalani proses pembuatan film. Semua proposal program pembuatan film diusung ke dunia, selain untuk mendapatkan dukungan dana, juga sekaligus menguji cara pandang dunia terhadap rencana pembuatan filmnya.

Skenario film “The Road to Mandalay” diusung sebanyak 12 kali di berbagai kesempatan di dunia, dan berhasil mempertemukan dirinya dengan para dewan juri serta berkesempatan untuk mengajukannya ke perindustrian film kreatif internasional. Midi Z juga kembali merangkap peran sebagai produser film untuk mencari dana pembuatan. Ia belajar untuk “Menjual Dirinya” saat mempromosikan rencan film tersebut. Dengan penuh harapan dan percaya diri bahwa selama menjalankannya dengan niat besar dan rasional, maka suatu saat pasti akan berhasil. Dengan penghargaan yang telah diraihnya, dirinya semakin percaya untuk terus meniti jalur hidupnya dalam dunia perfilman.

Film Bukan Mimpi Namun Realitas

Midi Z yang kini berusia 33 tahun, sempat berkunjung ke 40 negara di dunia, mengikuti ratusan festival film, bahkan ada beberapa negara yang mensponsori khusus baginya untuk menggelar pameran karya filmnya. Walau demikian, Midi Z tidak berlaku congkak, dimana ia tetap menjalani kehidupan layaknya manusia biasa tanpa harus berpakaian mewah. Dalam kehidupan kesehariannya, Midi Z kerap masak sendiri, membuat proposal program dan membaca naskah. Usai wawancara untuk Taiwan Panorama, keesokan harinya Midi Z dijadwalkan untuk terbang menuju Venesia untuk mengikuti pemutaran perdana film “The Road to Mandalay” di sana. Sekalipun tidak terlampau fasih berbahasa Inggris, namun Midi Z tidak lupa untuk selalu membawa alat penerjemah, ini juga menjadi cerminan bahwa film bagi dirinya bukanlah sebuah mimpi, namun kebiasaan sehari-hari manusia.

“Saya jarang menyebut film sebagai sebuah mimpi, karena itu bukan kenyataan. Bagi saya film adalah sebuah realitas dengan dipenuhi oleh beragam program rencana, mewujudkannya secara perlahan dan harus semakin baik lagi”, tutur Midi Z yang selalu mengingatkan diri sendiri untuk siap sedia jika suatu ketika harus kembali membuat film sendirian. Lingkungan bebas yang diberikan oleh Taiwan baginya merupakan sebuah sumber inspirasi. Sementara industri perfilman Taiwan juga semakin beragam dengan masuknya Midi Z ke dalamnya. Ia percaya bahwa selama konsisten dalam membuat film, maka tidak akan ada batasan yang dapat menghalanginya. Dengan kesungguhan hati dalam proses pembuatan, pasti akan memberikan hasil yang gemilang.

ศ‘ลปะบนแผ่นฟ‘ล์ม·จ้าวเต๋ออ‘้ง ใช้ภ“พบอกเล่าเรื่องร“วของบ้านเก‘ด ส“นฝันสู่คว“มส”เร็จในวงก“รภ“พยนตร์

บทความ‧หลี่เซียงถิง รูปภาพ‧Seashore Image คำแปล‧ธีระ หยาง

曾以電影《冰毒》代表台灣角逐2015年奧斯卡最佳外語片入圍資格,而今再以新片《再見瓦城》入圍2016年威尼斯影展正式競賽獲頒大獎。屢次登上國際舞台,領獎時趙德胤總是說,是台灣自由的創作氛圍,給了他拍電影的養分。


"ขอบคุณการอบรมสั่งสอนของไต้หวัน สำหรับผมซึ่งตอนนั้นยังอยู่ในพม่า การมีโอกาสได้มาไต้หวันก็เหมือนกับชะตาชีวิตที่ถูกลิขิตให้ถูกลอตเตอรี่เลยทีเดียว" นี่คือความรู้สึกขอบคุณที่มีต่อไต้หวันของจ้าวเต๋ออิ้ง (Midi Z) ผู้กำกับภาพยนตร์เรื่อง The Road to Mandalay ซึ่งเพิ่งจะคว้ารางวัลภาพยนตร์ยอดเยี่ยม FEDEORA Award ในเทศกาลภาพยนตร์เวนิสประจำปี 2016 ที่ผ่านมา

ก่อนหน้านี้ภาพยนตร์เรื่อง Ice Poison ของผู้กำกับจ้าวเต๋ออิ้ง  ได้รับการคัดเลือกให้เป็นตัวแทนของไต้หวันเพื่อเข้าร่วมการประกวดชิงรางวัลออสการ์ในปี 2015 ในสาขาภาพยนตร์ภาษาต่างประเทศยอดเยี่ยม ก่อนที่ในปีนี้ The Road to Mandalay ภาพยนตร์เรื่องใหม่ของเจ้าตัวจะได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลใหญ่ในเทศกาลภาพยนตร์ที่เวนิสอีกครั้ง ทำให้ผู้กำกับจ้าวได้โอกาสปรากฏตัวในเวทีนานาชาติบ่อยครั้ง ซึ่งในพิธีรับรางวัล ผู้กำกับจ้าวมักจะพูดเสมอว่า การที่ตัวเขามีโอกาสทำงานซึ่งใช้ความคิดสร้างสรรค์ได้อย่างอิสระเสรี ถือเป็นปุ๋ยบำรุงเลี้ยงที่สำคัญที่ช่วยให้เขาเติบโตขึ้นมาในวงการภาพยนตร์ได้เป็นอย่างดี แม้ว่าโดยส่วนตัวแล้วจะไม่ได้เรียนมาทางด้านนี้โดยตรงเลยก็ตาม

 

โศกนาฏกรรมต่างๆ ของชาวพม่าที่ถูกนำมาตีแผ่ให้โลกรับรู้ผ่านทางผลงานหลายๆ เรื่อง แทบจะกลายเป็นเอกลักษณ์ประจำตัวของผู้กำกับจ้าวเต๋ออิ้งในแวดวงภาพยนตร์ไต้หวันไปแล้ว

โดยทั้งหมดนี้ มีจุดเริ่มต้นมาจากภาพยนตร์สั้นเรื่อง Paloma Blanca หรือในชื่อภาษาจีนว่า《白鴿 ñ ไป๋เกอ》ซึ่งหมายถึงพิราบขาว อันเป็นผลงานที่เป็นปริญญานิพนธ์ของผู้กำกับจ้าวเมื่อ 8 ปีก่อน และส่งผลให้เขามีโอกาสได้ไปปรากฏตัวตามเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติในฐานะผู้กำกับภาพยนตร์จากไต้หวัน จนกลายเป็นจุดสนใจของทุกคน โดยในตอนแรกนั้น จ้าวเต๋ออิ้งศึกษาอยู่ในคณะวิชาออกแบบอุตสาหกรรมที่ National Taiwan University of Science and Technology (NTUST) ของไต้หวัน ซึ่งแม้จะไม่ใช่ภาควิชาที่เกี่ยวข้องกับภาพยนตร์โดยตรง หากแต่อาจารย์ที่ปรึกษาได้เห็นถึงความสามารถทางด้านนี้ของเจ้าตัว จึงยอมให้จ้าวเต๋ออิ้งใช้ภาพยนตร์สั้นที่เขาถ่ายทำขึ้น มาเป็นปริญญานิพนธ์เพื่อจบการศึกษา และหลังจากนั้น เขาก็มีผลงานออกมาทุกๆ ปี ทั้งที่เป็นภาพยนตร์สั้น สารคดี และภาพยนตร์เรื่องยาว จ้าวเต๋ออิ้งไม่เคยหยุดที่จะถ่ายทำภาพยนตร์ เขาจะวางแผนอย่างเป็นขั้นเป็นตอนในการฝึกฝนและพัฒนาตัวเองให้ดียิ่งขึ้นอยู่เสมอ

หัดถ่ายทำภาพยนตร์ด้วยตัวเองเพื่อเลี้ยงปากท้อง

"ผมเคยใช้วิธีการลองผิดลองถูกเองไปเรื่อยๆ ในการทดลองถ่ายทำภาพยนตร์" คุณจ้าวเต๋ออิ้งเล่าให้เราฟังถึงความทรงจำในสมัยที่เริ่มถ่ายทำภาพยนตร์ใหม่ๆ ซึ่งในตอนแรก เขามีจุดหมายเพียงเพื่อต้องการเลี้ยงปากท้องของตัวเองเท่านั้น

ในขณะที่เรียนอยู่ในมหาวิทยาลัย เขาเริ่มรับงานด้วยตัวเอง ทั้งถ่ายภาพงานวิวาห์ พิธีรับปริญญา ฝึกฝนและทำทุกอย่างเองทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นการตัดต่อ หรือการใส่ดนตรีประกอบ และขณะที่เรียนอยู่ระดับปริญญาตรีชั้นปีที่ 4 ด้วยความกลัวที่ว่าผลงานซึ่งจะเป็นปริญญานิพนธ์ของเขาอาจไม่ผ่านการพิจารณาของอาจารย์จนไม่สามารถจบการศึกษาและอาจถูกส่งกลับพม่า ทำให้เขาไปที่หอสมุดแห่งชาติและหอสมุดกลางเพื่อยืมหนังสือที่เกี่ยวกับภาพยนตร์และการเป็นผู้กำกับภาพยนตร์มาอ่านให้มากที่สุด และในช่วงที่เรียนปริญญาโทอยู่นั้น เขาก็ใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ในห้องวิจัย ปลดหลอดไฟในห้องออกแล้วนั่งดู DVD ที่เช่ามาทุกวัน เพื่อศึกษาภาพยนตร์ต่างๆ ด้วยตัวเอง และแม้แต่ในช่วงเบื้องหลังการถ่ายทำของภาพยนตร์แต่ละเรื่อง เขาก็ไม่พลาดที่จะรับชม การที่เขาต้องพยายามประหยัดเงินจนไม่ค่อยกล้าออกไปเที่ยวหรือไปไหนมาไหนกับเพื่อนฝูง ทำให้เขาใช้เวลานอกเวลาเรียนเกือบทั้งหมดไปกับการศึกษาภาพยนตร์อย่างจริงจัง โดยในตอนนั้นก็ไม่ได้รู้สึกอะไรหรอกว่าความพยายามของตัวเองเป็นเรื่องสำคัญมากน้อยเพียงใด แต่มาถึงตอนนี้ เมื่อมองย้อนกลับไปก็รู้สึกได้เลยว่ามีส่วนช่วยในการสร้างสรรค์งานในตอนนี้ได้ไม่น้อยเลยทีเดียว

ที่สำคัญคือ ในช่วงเวลาแห่งความลำบากที่เขาพยายามฝึกฝนตัวเองอยู่นั้น นักศึกษาจากพม่าที่ไม่ค่อยมีความเชื่อมั่นในตัวเองผู้นี้ ได้เกิดความชอบในภาพยนตร์เข้าอย่างจริงจัง ซึ่งแม้แต่อาจารย์ที่ปรึกษาก็ยังเห็นในพรสวรรค์ของเจ้าตัว

"ผมคงไม่กล้าเรียกว่าเป็นพรสวรรค์หรอก แต่หากว่าต้องถ่ายทำอะไรเหมือนๆ กันกับคนอื่นแล้วล่ะก็ ผมมักจะทำได้ดีกว่าเล็กน้อย แถมยังเร็วกว่าด้วย และเมื่อทำไปแล้วตัวเองก็รู้สึกดี รวมทั้งยังมีความภูมิใจในผลงานของตัวเองมากกว่าด้วย" จ้าวเต๋ออิ้งมักจะพูดอย่างถ่อมตนด้วยสำเนียงแบบพม่าที่ยังมีอยู่เล็กน้อย และเมื่อต้องพูดถึงตัวเอง เขาก็จะมีท่าทีขวยเขินออกมาให้เห็น ซึ่งเป็นอะไรที่แตกต่างกันมาก กับความรู้สึกในยามที่เราได้ชมภาพที่เขาถ่ายทอดออกมาผ่านทางภาพยนตร์

ภาพยนตร์สั้นเรื่อง Paloma Blanca ซึ่งผลงานที่เป็นปริญญานิพนธ์ของจ้าวเต๋ออิ้ง ถือเป็นงานที่สร้างชื่อให้กับเขาไม่น้อย เพราะได้รับการยอมรับจากหลายเวทีทั่วโลกจนได้ไปออกฉายในเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติหลายแห่ง ทั้งที่ปูซาน โคเปนเฮเกน ออสเตรเลีย และลียง จนมีโอกาสในการทำงานกับบริษัทโฆษณาในไต้หวัน ซึ่งการได้รับวีซ่าทำงานทำให้เขามีโอกาสได้อาศัยอยู่ในไต้หวันต่อไป และภายในช่วง 1 ปีของการทำงาน เขารับงานแบบหามรุ่งหามค่ำเพื่อเก็บหอมรอมริบอย่างขันแข็ง จนในที่สุดก็สามารถช่วยพ่อแม่สร้างบ้านที่พม่าได้สำเร็จ และเพื่อให้มีโอกาสใช้ชีวิตอยู่ในไต้หวันท่ามกลางบรรยากาศแห่งอิสระเสรีในการปลดปล่อยความคิดสร้างสรรค์ ทำให้เขาตัดสินใจสอบเข้าเรียนต่อในระดับปริญญาโท พร้อมกับคิดต่อไปเรื่อยๆ ว่าจะเอาเรื่องราวอะไรมาใช้ในการถ่ายทำภาพยนตร์เรื่องต่อไปดี

ใช้ภาพในการถ่ายทอดเรื่องราวของบ้านเกิด

"ผมคิดว่าตัวเองดูหนังมาแล้วนับพันเรื่อง เพราะฉะนั้นจึงค่อยๆ ได้เรียนรู้เทคนิคบางอย่างมาบ้าง และเรื่องที่ทำให้รู้สึกซาบซึ้งมาก ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องราวที่คล้ายๆ กับเรื่องของตัวเอง ก็ด้วยความซาบซึ้งนี่เอง ที่ทำให้ผมรู้สึกอยากถ่ายทอดเรื่องราวของตัวเอง เพื่อสร้างความซาบซึ้งให้กับผู้อื่นบ้าง"

คุณจ้าวเต๋ออิ้งบอกว่า ภาพยนตร์ของเขาไม่ได้ต้องการจะถ่ายทอดเรื่องราวที่พม่า ซึ่งเป็นบ้านเกิด หากแต่เขาต้องการจะเล่าเรื่องของตัวเองให้กับคนอีกกลุ่มหนึ่งฟัง เพราะว่าเรื่องราวของจ้าวเต๋ออิ้ง ไม่เหมือนกับเรื่องของเราๆ ท่านๆ ที่เติบโตมาในไต้หวัน แม้ภูมิลำเนาเดิมจะมาจากนานกิงในมณฑลเจียงซู หากแต่จ้าวเต๋ออิ้งเกิดและโตที่เมืองล่าเสี้ยวในรัฐฉาน ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของพม่าใกล้กับจีนแผ่นดินใหญ่ วัยเด็กก่อน 16 ปี จ้าวเต๋ออิ้งต้องใช้ชีวิตอย่างดิ้นรนท่ามกลางสภาพแวดล้อมอันแร้นแค้น โดยมีความร่ำรวยและอำนาจเป็นเครื่องตัดสินสถานะของผู้คนในสังคม ทำให้เขาตัดสินใจที่จะพยายามหนีจากความเป็นจริงอันเลวร้ายที่อยู่รอบตัวนี้ให้ได้

ในปี 1998 ครอบครัวของเขาซื้อใบสมัครสอบเข้ามหาวิทยาลัยในไต้หวันมาให้ โดยใช้เงินในจำนวนที่แทบจะเท่ากับค่าใช้จ่ายของคนทั้งบ้านเป็นเวลา 1 เดือน ซึ่งจ้าวเต๋ออิ้งสามารถทำคะแนนสอบจนได้อยู่ใน 50 อันดับแรก จากจำนวนผู้สมัครกว่า 6,000 คน หลังจากนั้นทางบ้านใช้เวลาอีกถึงครึ่งปีในการเก็บอดออม จนสามารถซื้อสูทให้เขาได้ 1 ชุด พร้อมให้เงินติดตัวอีก 200 เหรียญสหรัฐ ก่อนที่จะเดินทางมาศึกษาต่อในไต้หวัน และเพื่อหาเงินมาใช้ประทังชีวิตและใช้จ่ายค่าเล่าเรียน รวมทั้งสามารถส่งเงินกลับบ้านได้บ้าง เขาใช้ชีวิตแบบเรียนไปด้วยทำงานไปด้วยตั้งแต่วันที่ 2 ที่เขาเดินทางมาถึงไต้หวันเลยทีเดียว

ซาบซึ้งใจรุ่นพี่สนับสนุน

ในช่วง 10 ปีที่จ้าวเต๋ออิ้งมาอยู่ในไต้หวัน เขาไม่เคยได้กลับบ้านเกิดเลย ก่อนที่ในปี 2008 จะเกิดความรู้สึกอยากบันทึกเรื่องราวของบ้านเกิดตัวเองขึ้นมา และกลายเป็นแรงผลักดันให้เขาเอากล้องติดตัว แล้วเดินทางกลับพม่าไปเพียงลำพัง จากนั้นในปีถัดมา เขาก็ได้รับการคัดเลือกให้เป็นนักเรียนรุ่นแรกในโครงการ Golden Horse Film Academy ซึ่งจัดโดยเทศกาลภาพยนตร์ชื่อดังในแวดวงภาพยนตร์จีนอย่าง Golden Horse หรือม้าทองคำ และภายใต้การดูแลชี้แนะอย่างใกล้ชิดจากผู้กำกับภาพยนตร์ชื่อดังของไต้หวันคือโหวเสี้ยวเสียน (เจ้าของรางวัลผู้กำกับภาพยนตร์ยอดเยี่ยมจากเทศกาลภาพยนตร์ที่เมืองคานส์ในปี 2015) ทำให้จ้าวเต๋ออิ้งมีโอกาสถ่ายทำภาพยนตร์สั้นเรื่อง Huashin Incident จนสำเร็จ ก่อนที่เขาจะกลายมาเป็นลูกศิษย์ก้นกุฏิของผู้กำกับโหวในเวลาต่อมา

"ในตอนนั้น ผู้กำกับโหวบอกกับผมว่า แม้ขาดแคลนทรัพยากรก็สามารถถ่ายทำภาพยนตร์ได้ ตัวท่านเองตอนเริ่มทำงานใหม่ๆ ก็เป็นแบบนั้นเหมือนกัน ท่านได้สอนอะไรให้ผมหลายอย่าง ซึ่งความสนับสนุนและกำลังใจจากท่าน ทำให้ผมมีความกล้าที่จะถ่ายทำภาพยนตร์ด้วยตัวคนเดียว" จ้าวเต๋ออิ้งกล่าวด้วยความรำลึกถึงบุญคุณของผู้ใหญ่ในวงการภาพยนตร์ของไต้หวันที่มักให้การสนับสนุนคนรุ่นหลังอย่างเต็มที่

แม้แต่อังลี ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไต้หวันที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลกก็เคยยอมฝ่าลมฝนอันหนาวเหน็บในช่วงฤดูหนาวของนครนิวยอร์กในปี 2014 เพื่อมาร่วมงานรอบปฐมทัศน์ของภาพยนตร์เรื่อง Ice Poison ของเขา ซึ่งเป็นภาพยนตร์พูดภาษาจีนเพียงเรื่องเดียวที่ได้เข้าร่วมเทศกาลภาพยนตร์ Tribeca Film Festival ในปีนั้น เมื่อภาพยนตร์ฉายจบลง อังลียังได้กล่าวชมจ้าวเต๋ออิ้งที่แม้จะประสบปัญหาขาดแคลนทั้งทุนและเครื่องไม้เครื่องมือในการถ่ายทำ แต่ก็ยังสามารถถ่ายทำภาพยนตร์ที่มีโครงสร้างครบสมบูรณ์ มีเรื่องราวที่พิเศษ และถ่ายทอดอารมณ์ของหนังออกมาได้อย่างดีเยี่ยม พร้อมกันนี้ยังได้แบ่งปันประสบการณ์ในการถ่ายทำภาพยนตร์ของตัวเองให้จ้าวเต๋ออิ้งได้ฟังถึงความแตกต่างของปัญหาในการถ่ายทำเพียงคนเดียวลำพังกับการมีทีมงาน 200 กว่าคน ว่ามีอะไรที่ไม่เหมือนกันบ้าง และจ้าวเต๋ออิ้งก็ยังคงจำได้ดีว่าผู้ช่วยของอังลีได้บอกกับเขาว่า คืนก่อนหน้านี้ ผู้กำกับอังลีมีประชุมทั้งคืนและยังไม่ได้พักผ่อนเลย แต่ก็ยืนยันที่จะมาร่วมงานนี้ให้ได้ พร้อมทั้งยังได้เจียดเวลามารับประทานอาหารร่วมกับเขา เพื่อให้กำลังใจเขาด้วยตัวเอง ทำให้จนทุกวันนี้ ในใจของจ้าวเต๋ออิ้งก็ยังคงจดจำความประทับใจต่างๆ เหล่านี้ไว้อย่างมิรู้ลืม

ในปี 2010 จ้าวเต๋ออิ้งซื้อตั๋วเครื่องบิน 3 ใบ เพื่อเดินทางไปพม่าพร้อมกับโปรดิวเซอร์ ช่างบันทึกเสียง และนำกล้องไป 1 ตัว ก่อนจะถ่ายทำภาพยนตร์เรื่องยาวเรื่องแรกจนสำเร็จ คือเรื่อง Return to Burma ซึ่งได้ถ่ายทอดเรื่องราวที่สะท้อนให้เห็นถึงสภาพชีวิตความเป็นอยู่ที่แท้จริงของชาวพม่า ก่อนที่ภาพยนตร์เรื่องนี้จะได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัล Current Award ในเทศกาลภาพยนตร์ที่ปูซาน และได้รับรางวัลเสือทองคำจากเทศกาลภาพยนตร์ที่รอตเตอร์ดัมด้วย โดยก่อนที่เขาจะออกเดินทางไปรอตเตอร์ดัมนั้น จ้าวเต๋ออิ้งก็ได้รับสัญชาติสาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) อย่างเป็นทางการด้วย

จากนั้นในปี 2012 ภาพยนตร์เรื่องยาวเรื่องที่ 2 คือ Poor Folk ได้รับทุนสนับสนุนจาก International Film Festival Rotterdamís Hubert Bals Fund และในปี 2013 จ้าวเต๋ออิ้งพร้อมทีมงานเพียง 7 คน ก็ได้ออกเดินทางไปพม่าอีกครั้งเพื่อถ่ายทำภาพยนตร์เรื่องที่ 3 ของเขาคือ Ice Poison ใช้เวลาในการถ่ายทำเพียง 10 วัน โดย Ice Poison ได้รับการคัดเลือกให้ฉายใน Panorama Section ของเทศกาลภาพยนตร์ที่เบอร์ลินในปี 2014 และได้รับรางวัลภาพยนตร์ยอดเยี่ยมจากเทศกาลภาพยนตร์ที่เอดินบะระ พร้อมทั้งส่งให้เขาคว้ารางวัลผู้กำกับภาพยนตร์ยอดเยี่ยมจากทั้งเทศกาลภาพยนตร์  Peace & Love ของสวีเดน และเทศกาลภาพยนตร์ไทเปด้วย นอกจากนี้ ภาพยนตร์เรื่องนี้ยังได้รับการคัดเลือกให้เป็นตัวแทนของไต้หวันไปเข้าร่วมการประกวดเพื่อชิงรางวัลออสการ์ในปี 2015 ในสาขาภาพยนตร์ภาษาต่างประเทศยอดเยี่ยมด้วย ถึงแม้ว่าจะไม่ได้เข้ารอบสุดท้าย หากแต่ก็แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของเขาที่ได้รับการยอมรับเป็นอย่างมากแล้ว

แม้จะต้องรับบทหนักในการถ่ายทำด้วยการเป็นทั้งคนเขียนบท ผู้กำกับ ช่างภาพ และโปรดิวเซอร์ หากแต่จ้าวเต๋ออิ้งก็

สามารถถ่ายทำภาพยนตร์เรื่องยาวจนสำเร็จได้ โดยใช้งบประมาณเพียง 10,000 เหรียญสหรัฐเท่านั้น แถมในช่วงระหว่างนั้น เขายังสามารถถ่ายทำภาพยนตร์สารคดีได้อีก 2 เรื่องคือ Jade Miners และ City of Jade ซึ่งถ่ายทอดเรื่องราวชีวิตคนงานเหมืองของพี่ชายที่ไม่ได้เจอหน้ากันนานถึง 20 ปี โดยจ้าวเต๋ออิ้งบอกว่า ภาพยนตร์เรื่องแรกๆ ของเขา จะเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับครอบครัวและเพื่อน ซึ่งเป็นความรู้สึกที่เขาคุ้นเคย และเป็นเรื่องที่ยังไงก็ต้องหยิบยกขึ้นมาบอกเล่าให้ได้ ìสำหรับผมแล้ว หากไม่ได้ถ่ายทำเรื่องพวกนี้ก่อน ก็จะไม่สามารถถ่ายทำอย่างอื่นได้เลย หรือแม้แต่ The Road to Mandalay ก็เป็นเรื่องราวของพี่สาวของผมเอง พี่สาวอายุมากกว่าผม 12 ปี ภาพยนตร์เรื่องนี้จึงเป็นเรื่องราวของคนในรุ่นนั้น กับความใฝ่ฝันที่จะมาไต้หวันของคนเชื้อสายจีนที่อาศัยอยู่ในประเทศอาเซียนî

ขยายตลาดให้กว้างขึ้น

ภาพยนตร์ของจ้าวเต๋ออิ้งมีความสมดุลของอารมณ์ที่ลงตัวเป็นอย่างมาก และมักจะเป็นเรื่องราวของชีวิตคนธรรมดาสามัญที่ต้องต่อสู้กับโชคชะตาเพื่อไขว่คว้าโอกาสในการพาตัวเองให้พ้นจากความยากจนไปสู่ความร่ำรวย การถ่ายทำแบบ Long Take สามารถถ่ายทอดภาพแห่งความสิ้นหวังอันโศกเศร้าของคนในครอบครัว รวมไปจนถึงชะตาชีวิตของคนที่ถูกเอาเปรียบและย่ำยีโดยไม่สามารถตอบโต้อะไรได้เลยนั้น ได้กลายมาเป็นภาษาภาพยนตร์ในรูปแบบใหม่ที่กลายเป็นจุดสนใจซึ่งดึงดูดเหล่านักวิจารณ์ภาพยนตร์ทั่วโลกได้เป็นอย่างดี

ในสายตาของจ้าวเต๋ออิ้งแล้ว ภาพยนตร์คือสิ่งที่เกิดจากความคิดสร้างสรรค์ล้วนๆ โดยไม่มีเจตนาทางการเมืองและไม่มีแนวคิดทางสังคมใดๆ แอบแฝงอยู่เลย เขาเห็นว่าตัวเขาเองไม่จำเป็นต้องเป็นปากเสียงให้กลุ่มผู้ด้อยโอกาสในพม่า และเชื่อว่าไม่ว่าเขาจะถ่ายทอดอะไรออกมาก็ไม่สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงใดๆ ได้ ภาพยนตร์ของเขาจึงมีการแสดงออกและมีมุมมองที่เป็นส่วนตัวมากๆ "ผมไม่มีภาระหรือความรับผิดชอบอะไรในการสร้างสรรค์งาน และไม่มีข้อจำกัดด้านทรัพยากร รวมทั้งยังไม่มีกลุ่มคนดูเป้าหมายด้วย ผมคิดเพียงแค่ว่าหากบอกเล่าเรื่องราวเหล่านี้ออกมาแล้ว มันทำให้รู้สึกสบายใจ ซึ่งก็คงเป็นเหมือนการปลดปล่อยความคิดสร้างสรรค์ออกมาในอีกรูปแบบหนึ่งของศิลปิน"

หากเรามองย้อนจากอีกมุมหนึ่งจะพบว่า การที่คนดูรู้จักจ้าวเต๋ออิ้งก็เนื่องมาจากภาพยนตร์เหล่านี้ The Road to Mandalay ใช้งบประมาณในการสร้างเกือบ 40 ล้านเหรียญไต้หวัน โดยเป็นการลงทุนร่วมกันระหว่างฝรั่งเศส เยอรมนี และพม่า เนื้อเรื่องได้หยิบยกประเด็นที่เกี่ยวกับผู้ลี้ภัยทางเศรษฐกิจ ซึ่งก็คือปัญหาแรงงานจากประเทศยากจนที่เดินทางไปทำงานในประเทศที่ร่ำรวยกว่า อันเป็นประเด็นที่กำลังได้รับความสนใจจากทั่วโลก จนทำให้ได้รับทุนสนับสนุนจากบริษัทผู้จัดจำหน่ายต่างชาติไม่น้อย และในครั้งนี้ทีมงานในกองถ่ายมีมากถึง 200 คน จึงถือเป็นครั้งแรกที่จ้าวเต๋ออิ้งมีโอกาสทำงานกำกับภาพยนตร์เรื่องยาวด้วยงบประมาณสูง ซึ่งเมื่อเทียบกับสภาพตลาดหนังของไต้หวันในปัจจุบันที่อยู่ในภาวะค่อนข้างซบเซา จนทำให้ผู้กำกับภาพยนตร์หลายคนต้องเลื่อนการถ่ายทำออกไป จ้าวเต๋ออิ้งซึ่งไม่เคยเป็นกังวลในเรื่องทุนและทรัพยากรในการถ่ายทำ กลับสามารถรวบรวมทุนจากต่างประเทศได้ จนทำให้ตลาดหนังของเขาสามารถขยายตัวได้ในวงกว้างมากขึ้น

บทภาพยนตร์ของ The Road to Mandalay ถูกเขียนขึ้นตั้งแต่เมื่อ 5 ปีก่อน ด้วยความที่เขาไม่ได้ร่ำเรียนมาทางภาพยนตร์โดยตรง จึงไม่ค่อยมีความมั่นใจในตัวเอง แต่ถึงกระนั้น จ้าวเต๋ออิ้งก็ไม่เคยกลัวที่จะต้องเผชิญหน้ากับการแข่งขัน เขาจึงใช้วิธีส่งบทที่เขียนขึ้นนี้ไปร่วมการประกวดบทภาพยนตร์ในการประกวดที่สำคัญๆ ทั่วโลก ในทางหนึ่งก็หวังว่าจะสามารถนำเงินรางวัลมาใช้เป็นทุนในการถ่ายทำ อีกทางหนึ่งก็ต้องการจะพิสูจน์ว่าเรื่องราวของเขาได้รับการยอมรับจากเหล่าคณะกรรมการของกองประกวดทั่วโลกมากน้อยเพียงใด

"บทภาพยนตร์ของ The Road to Mandalay ถูกแก้ไขถึง 12 ครั้ง" จ้าวเต๋ออิ้งย้อนรำลึกถึงช่วงเวลาที่ต้องคอยมานั่งแก้บท แต่ด้วยเหตุนี้จึงทำให้เขาได้มีโอกาสทำความรู้จักกับกรรมการที่ตัดสินตามงานประกวดหลายคน และยังได้รับโอกาสในการส่งบทภาพยนตร์ไปประกวดในต่างประเทศด้วย นอกจากนี้ เขายังต้องเดินทางไปต่างประเทศเพื่อหาเงินทุน การที่ต้องทำหน้าที่เป็นโปรดิวเซอร์เองด้วย จึงต้องเรียนรู้การจัดจำหน่ายของภาพยนตร์ และทำให้รู้ว่าในการพบปะกับเหล่านักลงทุน จะต้องรู้จัก "ขาย" ผลงานของตัวเองให้เป็น และด้วยความพยายามอย่างไม่ย่อท้อประกอบกับการวิเคราะห์อย่างสมเหตุผล จะต้องพยายามหาหนทางให้ผลงานของตัวเองมีโอกาสถ่ายทำออกมาเป็นภาพยนตร์ให้ได้ และในวันนี้ที่ผลงานของเขาได้รับรางวัลอีกครั้ง ทำให้จ้าวเต๋ออิ้งถึงกับพูดด้วยความซาบซึ้งว่า "การได้รับกำลังใจเช่นนี้ ทำให้ผมมีความมั่นใจมากขึ้น และช่วยกระตุ้นให้สามารถเดินต่อไปบนเส้นทางของภาพยนตร์ได้อย่างไม่ย่อท้อ"

ภาพยนตร์ไม่ใช่ความฝัน แต่เป็นเรื่องของการลงมือทำ

ปีนี้จ้าวเต๋ออิ้งซึ่งอายุ 33 ปีแล้ว เขาได้ตระเวนไปกว่า 40 ประเทศทั่วโลกเพื่อเข้าร่วมงานในเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติกว่า 100 ครั้ง และมีหลายประเทศที่จัดนิทรรศการขึ้นเพื่อแสดงผลงานของเขาโดยเฉพาะ แต่ผู้กำกับจ้าวไม่เคยเห็นว่าตัวเองเป็นคนเก่งเลิศเลออะไรเลย ชีวิตประจำวันของเขาก็ยังคงเหมือนกับคนธรรมดาทั่วไป ไม่มีรถยนต์หรูๆ ไม่สวมใส่เสื้อผ้าราคาแพง หากไม่ถ่ายทำภาพยนตร์ก็จะทำกับข้าวรับประทานเอง และใช้เวลาไปกับการนั่งอ่านบทภาพยนตร์หรือดูรายละเอียดของโครงการที่เสนอมา ซึ่งในวันรุ่งขึ้นหลังจากที่ให้สัมภาษณ์กับเรา ผู้กำกับจ้าวจะต้องเดินทางไปยังนครเวนิสเพื่อร่วมงานออกฉายรอบปฐมทัศน์ของภาพยนตร์เรื่อง The Road to Mandalay ซึ่งเป็นรอบแรกของโลก โดยที่เจ้าตัวก็เป็นกังวลไม่น้อย กลัวว่าภาษาอังกฤษของตัวเองจะไม่ดีพอ จึงต้องคอยเตือนตัวเองว่า อย่าลืมพกเครื่องแปลภาษาติดตัวไปด้วย เห็นได้ชัดว่าภาพยนตร์ไม่ใช่เรื่องของความฝันอันยิ่งใหญ่อะไร หากแต่ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของผู้กำกับจ้าวไปแล้ว

"ผมไม่ค่อยพูดว่าภาพยนตร์เป็นเรื่องของความฝัน เพราะจริงๆ แล้วมันไม่ใช่อะไรแบบนั้น สำหรับผมแล้ว ภาพยนตร์คือเรื่องของการลงมือทำ  มีเรื่องราวมีโครงการมากมายรอให้เราค่อยๆ ลงมือทำทีละขั้น ยิ่งทำมากเท่าไหร่ ก็จะทำได้ดีมากขึ้นเท่านั้น" คุณจ้าวเต๋ออิ้งบอกว่า เขาเตรียมตัวเองให้พร้อมอยู่ตลอดเวลา หากวันใดวันหนึ่งจะต้องย้อนกลับไปสู่การถ่ายทำภาพยนตร์แบบทำงานคนเดียวอีกครั้ง ความมีอิสระเสรีของไต้หวันได้มอบแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์งานให้เขาอย่างไม่มีที่สิ้นสุด ในขณะเดียวกันวงการภาพยนตร์ของไต้หวันก็ได้อาศัยผู้กำกับภาพยนตร์ที่มาจากต่างแดนผู้นี้ ในการเปิดประตูสู่สิ่งใหม่ๆ มากขึ้นเช่นกัน และจ้าวเต๋ออิ้งก็เชื่อมั่นเสมอว่า ความเชื่อมั่นและตั้งใจที่เขาอุทิศให้กับภาพยนตร์จะไม่ถูกจำกัดด้วยทุนหรืองบประมาณในการสร้าง ขอเพียงเป็นภาพที่ถ่ายทอดความรู้สึกที่แท้จริงออกมา ไม่ว่าจะอย่างไร ท้ายที่สุดแล้วก็จะถูกมองเห็นได้อยู่ดี

X 使用【台灣光華雜誌】APP!
更快速更方便!