Khoảng cách giữa chúng ta và các vì sao

Liên minh bảo tồn bầu trời sao
:::

2020 / Tháng 8

Bài viết‧Cathy teng Ảnh‧Chuang Kung-ju Biên dịch‧Tố Kim


靠著想像,我們早已在科幻電影中遊走各星際間,甚至接納外星人在地球定居的可能。但對太空的追尋、對天文的認識,源出自每位天文愛好者,無數個徹夜不眠的觀察,一個星點、一個星點地勾勒出天體的位置,一點一滴解開星空的奧秘。


Nhờ vào trí tưởng tượng, loài người đã sớm du hành đến các vì sao trong vũ trụ qua những bộ phim khoa học viễn tưởng, thậm chí còn có thể tiếp nhận những người ngoài hành tinh đến định cư tại Trái Đất. Nhưng đối với người đam mê thiên văn thì quá trình tìm kiếm khám phá vũ trụ và nhận biết thiên văn của họ phải trải qua vô số đêm thức trắng để quan sát, dựa trên từng điểm sao sáng li ti để phác thảo nên vị trí của thiên thể, từng chút từng chút một giải mã bức màn bí ẩn của vũ trụ.

 

Đài thiên văn Lộc Lâm ( Lulin) tọa lạc trên ngọn núi Lộc Lâm Tiền (Front Lulin), cao 2.862m so với mặt nước biển, nằm gần công viên quốc gia Ngọc Sơn. Đài thiên văn này thuộc về trường Đại học quốc lập Trung Ương, kính thiên văn tại đây là kính viễn vọng lớn nhất Đài Loan với đường kính 1m. Đài thiên văn này không chỉ là nơi quan sát, nghiên cứu thiên văn quan trọng của Đài Loan mà còn tham gia nhiều kế hoạch thiên văn quốc tế khác.

Xuất phát từ Đài Bắc, phải mất 6 tiếng đồng hồ ngồi xe mới đến nơi. Dỡ trang thiết bị xuống, rồi còn phải lội bộ khoảng 600m mới đến được đài thiên văn màu trắng. Đây cũng là một trong số ít đài thiên văn trên thế giới mà xe không thể chạy vào đến tận nơi.

 

 Ngày ngày ngắm bầu trời sao lung linh

Đi chung suốt chặng đường với chúng tôi là ông Lâm Hoằng Khâm (Lin Hung-chin), giám đốc đài thiên văn. Ông biết rất rõ khu vực này, nơi đây không chỉ là nơi làm việc của ông, vào năm 1990, khi còn là nghiên cứu sinh, ông Lâm Hoằng Khâm đã cùng giáo sư Thái Văn Tường (Tsay Wean-shun) tham gia công tác chọn địa điểm xây dựng đài thiên văn. “Phía bắc Đài Loan dễ bị ảnh hưởng bởi gió mùa đông bắc, vùng nam bộ thì có dòng khí tây nam, do đó chọn miền trung Đài Loan là thích hợp nhất. Ngoài ra, thường thì đài thiên văn được xây dựng trên núi cao để tránh sự nhiễu loạn của những đám mây ở độ cao 1.000m-2.000m”, ông Lâm Hoằng Khâm giải thích.

Cuộc sống ở đài thiên văn rất quy luật và đơn giản, ngoài giám đốc Lâm Hoằng Khâm, còn có 2 nhân viên quan sát thiên văn là anh Lâm Khởi Sinh (Lin Chi-sheng) và anh Tiêu Tường Diệu (Hsiao Hsiang-yao) cùng 4 trợ lý người dân tộc nguyên trú phụ trách vận hành đài thiên văn, đảm bảo 1 năm 365 ngày, chỉ cần thời tiết tốt là có thể quan sát bầu trời.

Thời gian quan sát bầu trời vào ban đêm rất là quí giá, thời gian biểu sử dụng kính viễn vọng của đài thiên văn dành cho các kế hoạch quan sát nghiên cứu thiên văn trong và ngoài nước, sau khi bình chọn, đài sẽ phân phối thời gian sử dụng cho mọi người. Nhưng thời tiết là do trời định, đôi khi ngày giờ đã sắp xếp đâu vào đó nhưng vì thời tiết xấu nên không thể quan sát. Chúng tôi hay đùa rằng nghề này đích thực là nghề “Ăn cơm nhờ trời”.

Giám đốc Lâm Hoằng Khâm giải thích, nhìn chung thì địa điểm quan sát thiên văn của Đài Loan cũng khá tốt, trung bình phân nửa số ngày trong năm có thể tiến hành quan sát thiên văn. Vả lại nơi đây nằm ở vĩ độ thấp, có thể quan sát đại bộ phận khu vực bầu trời phía nam, có lợi thế hơn các quốc gia nằm ở vĩ độ cao hơn. Ngoài ra, đài thiên văn của chúng ta nằm tại trạm quan sát đầu tiên ở phía tây Thái Bình Dương, nếu như đài thiên văn của Mỹ, Hawaii phát hiện mục tiêu đặc biệt nào đó thì đài thiên văn Lộc Lâm lập tức có thể xác định và quan sát ngay thời điểm đầu tiên.

 

Khởi động nhiệm vụ quan sát những vì sao.

Nói đến sự phát triển về lĩnh lực thiên văn của Đài Loan, ta có thể truy ngược về thời kỳ Nhật Bản thống trị hòn đảo này, nhưng cho đến khi Viện Nghiên cứu thiên văn của Đại học Trung Ương lắp đặt kính viễn vọng có đường kính 1m trên núi Lộc Lâm Tiền thì việc quan sát thiên văn của Đài Loan mới tạo nên bước đột phá lớn, từ đó cũng mang lại nhiều cơ hội cho Đài Loan tham gia các kế hoạch hợp tác quốc tế. Chẳng hạn như Kế hoạch Taiwan–America Occultation Survey (TAOS); kế hoạch hợp tác của Viện Nghiên cứu Thiên văn, Đại học Hawaii (Mỹ) với không quân Mỹ(Pan-STARRS); kế hoạch Khảo sát sao siêu mới; mạng quan sát gamma ray bursts Đông Á (East Asian Gamma Ray Burst Follow-up Network, EAFoN).

Trong nhiều năm qua, một trong những điểm nóng của nghiên cứu thiên văn là quan sát và phát hiện tiểu hành tinh. Đa số các tiểu hành tinh được phân bố trong vành đai tiểu hành tinh của Sao Mộc và Sao Hỏa. Ông Lâm Hoằng Khâm đưa ra ví dụ: tiểu hành tinh là những mảnh vụn được sản sinh trong quá trình hình thành hệ mặt trời, cũng giống như bột mì còn sót lại khi ta làm bánh mì vậy. Năm 1994, xảy ra sự kiện Sao chổi Shoemaker-Levy 9 va vào Sao Mộc. Điều này khiến cho các nhà thiên văn nhận ra rằng việc thiên thể đâm vào Trái Đất là chuyện có thể xảy ra.

Đài thiên văn Lộc Lâm bắt đầu gia nhập vào đội ngũ khảo sát bầu trời từ năm 2002 cho đến nay đã phát hiện hơn 800 tiểu hành tinh, lưu lại không ít những cái tên thuộc về Đài Loan trong bầu trời sao bao la rộng lớn như: “Chenshuchu” (Tiểu hành tinh số 278986), “Wudayou” (số 256892), “Dengyushian” (số 255989), “Chiayi” (số 147918), “Tsou” (số175586) và “Hehuanshan” (số 207661).

Ngoài việc đặt tên, việc tìm kiếm các tiểu hành tinh còn mang ý nghĩa quan trọng hơn, đó là chuẩn bị cho công tác đề phòng thiên thể va chạm Trái Đất. Nhiệm vụ sắp tới của đài thiên văn là sẽ tập trung quan sát các tiểu hành tinh có kích thước ước tính vài trăm mét trở lên. Tiểu hành tinh có kích thước lớn nhỏ ở khoảng này tuy không thể làm cho loài người và vạn vật tuyệt chủng nhưng nó có thể hủy diệt thành phố. Các nhà khoa học đang thu thập sáng kiến, tìm cách giải quyết vấn đề này. Anh Tiêu Tường Diệu cười nói: Cho nên bạn cũng có thể gọi chúng tôi là “Đội bảo vệ Trái Đất”.

 

Sự liên kết giữa con người và những vì sao

Cũng có thú vui ngắm nhìn cùng một khoảng trời và bị mê hoặc bởi bầu trời sao bao la vô tận, phải nhắc đến một nhóm bạn đam mê thiên văn nghiệp dư dưới đây.

Anh Lưu Chí An (Liu Chih-an) là một thành viên trong nhóm bạn này. Anh là chủ tịch thường trực Hiệp hội Thiên văn thành phố Đài Bắc, là người sáng lập và điều hành group Facebook “Liên minh Bảo tồn bầu trời sao Đài Loan”. Từ tấm bé anh đã thích ngắm nhìn những vì sao trên trời, sự hiểu biết về bầu trời sao mà anh có được là do anh tự đến thư viện tìm sách học hỏi. Để được ngắm sao, anh đến làm việc cho công ty quang học và học được rất nhiều kiến thức cũng như kỹ thuật về kính viễn vọng và quang học. Có hơn 30 năm kinh nghiệm trong việc quan sát các vì sao, anh là người thứ 2 ở châu Á hoàn thành quan sát 110 thiên thể trong Cuộc thi Messier Marathon. Bạn bè gọi anh là “Người GOTO” (GOTO là lập trình tự động định vị kính viễn vọng), bản đồ các ngôi sao đều nằm trong đầu anh. Anh Lưu Chí An nói: “Hễ có ngôi sao xuất hiện là tôi tìm thấy nó ngay”.

“Con người vốn say mê thiên văn từ khi vừa mới chào đời”, anh Lưu Chí An nói.  Nhìn anh lắp kính viễn vọng mà không cần bất cứ dụng cụ hỗ trợ nào cả, chỉ với một cú quay hướng nhìn của ống kính là tìm thấy ngay thiên thể hình cầu tuyệt đẹp hay thiên thể lưa thưa rải rác. Qua kính thiên văn, ta có thể thấy những ngôi sao cách Trái Đất hàng vạn năm ánh sáng, còn có thể nhìn thấy những vết lồi lõm trên Mặt trăng, đường sọc ngang của Sao Mộc, vành đai của Sao Thổ, thật là một trải nghiệm thần kỳ khiến người ta phải thốt lên kinh ngạc.

 

Liên minh bảo tồn bầu trời sao

Bầu trời sao là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của anh Lưu Chí An, nhưng trong quá trình quan sát các vì sao anh tình cờ chuyển sang con đường phòng chống ô nhiễm ánh sáng và đây là một hướng đi khác trong cuộc đời của anh.

Năm 2013, chính quyền huyện Nam Đầu đặt biển kỷ niệm gắn đèn LED trên đỉnh Yuanfeng, núi Hợp Hoan (Hehuan Mountain). Sự việc này đã khiến cho những người yêu thích các vì sao liên kết với nhau thực hiện sứ mệnh cứu lấy môi trường quan sát bầu trời sao đang bị phá hoại nghiêm trọng.

Anh Lưu Chí An đơn cử trường hợp thị trấn LakeTekapo ở New Zealand – một thị trấn nhỏ chỉ có 300- 400 cư dân đã thành công trong việc biến nơi đây trở thành khu bảo vệ bầu trời sao đầu tiên trên thế giới thông qua cơ chế phòng chống ô nhiễm ánh sáng.

Mô phỏng ý tưởng của thị trấn LakeTekapo, anh Lưu Chí An cùng bạn bè bắt tay vào công tác phòng chống ô nhiễm ánh sáng từ mảng du lịch, tuyên truyền quan niệm phòng chống ô nhiễm ánh sáng cho những người kinh doanh nhà trọ khu vực Thanh Cảnh (Qingjing); đồng thời triệu tập những người có cùng sở thích quan sát thiên văn lên núi tổ chức khóa huấn luyện giới thiệu bầu trời sao miễn phí, hy vọng có thể phát triển kiến thức về du lịch quan sát thiên văn tại địa phương.

Anh Lưu Chí An đưa chúng tôi đến tham quan khu nghỉ dưỡng Florence Resort và Starry House ở khu vực Thanh Cảnh. Hai khu nghỉ dưỡng này dùng các thiết bị đèn khác nhau, tuy nhiên mỗi nơi đều có sáng kiến riêng chẳng hạn như: lót giấy bạc vào trong đèn, giảm công suất của đèn, thay đổi sử dụng đèn kính mờ để tránh ánh sáng chiếu rọi lên cao gây ô nhiễm bầu trời. Các doanh nghiệp khu Thanh Cảnh cùng hẹn nhau tắt tất cả các ngọn đèn lớn ngoài trời sau 9 giờ tối, nhường lại màn đêm cho bầu trời đầy sao sáng.

Dư luận xã hội thường cho rằng có ánh sáng mới an toàn, nhưng anh Lưu Chí An chứng minh cho thấy, đèn quá sáng sẽ gây chói lòa và tạo điểm mù. Họ̣ không bắt mọi người phải tắt tất cả các ngọn đèn mà chủ yếu là “Chiếu sáng sao cho phù hợp”.

Chính quyền thấy được lòng quyết tâm của nhóm người yêu thích ngắm sao này nên cũng đưa ra các qui định liên quan đến công ước chiếu sáng ngoài trời. Tháng 7 năm 2018, chính quyền huyện Nam Đầu đã hợp tác với Hiệp hội Du lịch Thanh Cảnh cùng các đoàn thể thiên văn đệ đơn lên Hiệp hội Bầu trời đêm Quốc tế (International Dark-Night Association, gọi tắt là IDA) xin chứng nhận núi Hợp Hoan (Hehuan Mountain) là “Công viên Bầu trời đêm quốc tế”.

Và đến tháng 7 năm 2019, đơn đăng ký này đã được phê chuẩn. Vậy là núi Hợp Hoan cuối cùng đã trở thành “Công viên Bầu trời đêm quốc tế” thứ 3 tại châu Á sau Khu Bảo tồn đom đóm Yeongyang ở Hàn Quốc và Công viên quốc gia Iriomote-Ishigaki của Nhật Bản.

Ngước nhìn bầu trời bao la đầy sao cách xa chúng ta xa vời vợi được tính theo năm ánh sáng, vẻ đẹp của chúng là những câu chuyện thần thoại ly kỳ đối với nền văn minh của loài người; sự hiếu kỳ vô hạn của con người đối với thiên văn đã mở ra chuyến du hành vũ trụ của chúng ta. Thực hiện một chuyến quan sát thiên văn, ta sẽ phát hiện thấy, khoảng cách giữa chúng ta và những vì sao không xa như ta tưởng.

Bài viết liên quan

近期文章

IN ไทย

Jarak antara Kita dan Bintang

Aliansi Pelestarian Langit Gelap Taiwan

Artikel‧Cathy Teng Gambar‧Chuang Kung-ju Terjemahan‧Maidin Hindrawan

靠著想像,我們早已在科幻電影中遊走各星際間,甚至接納外星人在地球定居的可能。但對太空的追尋、對天文的認識,源出自每位天文愛好者,無數個徹夜不眠的觀察,一個星點、一個星點地勾勒出天體的位置,一點一滴解開星空的奧秘。


Melalui imajinasi dalam film-film fiksi ilmiah, kita sejak dulu telah menjelajahi bintang-bintang dan bahkan menerima kemungkinan alien yang menetap di Bumi. Tetapi eksplorasi antariksa dan pemahaman astronomi sebenarnya berawal dari setiap penggemar astronomi, yang menghabiskan begitu banyak malam tanpa tidur untuk mengamati alam semesta. Bintang demi bintang, mereka menyatukan posisi benda-benda langit tersebut, dan sedikit demi sedikit mereka mengungkap misteri ruang angkasa.

 

Terletak di ketinggian 2.862 meter di Gunung Lulin Depan dan berdekatan dengan Taman Nasional Yushan, Observatorium Lulin yang dioperasikan oleh National Central University memiliki teleskop optik berdiameter terbesar (satu meter) di Taiwan. Selain menjadi benteng pengamatan astronomi di Taiwan, ia juga terlibat dalam banyak program astronomi internasional.

Dibutuhkan enam jam perjalanan dengan mobil dari Taipei untuk menuju observatorium. Setelah menurunkan perlengkapan, kami masih harus berjalan kaki sekitar 600 meter sebelum tiba di gedung observatorium putih, yang merupakan salah satu dari hanya beberapa observatorium di dunia yang tidak dapat dijangkau oleh kendaraan bermotor.

 

Hari-Hari Pengamatan Angkasa

Direktur observatorium Lin Hung-chin menemani kami di sepanjang jalan. Ia sangat familiar dengan tempat ini, selain karena ini adalah tempat kerjanya, juga karena pada tahun 1990, ketika masih mahasiswa pascasarjana, Lin bekerja dengan penasihat fakultasnya, Profesor Tsay Wean-shun, dalam pencarian situs observatorium. “Taiwan utara sangat dipengaruhi oleh angin monsun timur laut, sedangkan di Taiwan selatan ada gelombang udara barat daya, jadi kami memutuskan bahwa lokasi yang lebih cocok adalah di Taiwan tengah,” jelas Lin. “Selain itu, observatorium biasanya dibangun di pegunungan tinggi, untuk menghindari gangguan dari awan pada ketinggian 1.000 hingga 2.000 meter.”

Kehidupan di observatorium sangat sederhana dan teratur. Selain Direktur Lin Hung-chin, masih ada dua pengamat yakni Lin Chi-sheng dan Hsiao Hsiang-yao, serta empat asisten penduduk asli yang menangani pengoperasian observatorium, untuk memastikan bahwa asalkan cuaca baik, pengamatan dapat dilakukan selama 365 malam dalam setahun.

Waktu pengamatan di malam hari sangat berharga. Penggunaan teleskop di observatorium terbuka untuk peneliti dari dalam dan luar Taiwan, yang mendapatkan alokasi waktu setelah rencana observasinya dievaluasi. Namun tidak ada orang yang bisa memprakirakan perubahan cuaca, pernah pada suatu saat di hari yang dijadwalkan kami tidak dapat melakukan pengamatan karena cuaca yang buruk. Kami hanya bisa tertawa dan menyebutkan ini adalah “mata pencaharian yang bergantung pada perubahan cuaca”.

Lin Hung-chin menjelaskan, secara keseluruhan kondisi Taiwan untuk pengamatan astronomi tidak termasuk buruk, di mana pengamatan rata-rata bisa dilakukan sekitar separuh dari satu tahun. Selain itu, karena observatorium terletak di lintang rendah, area langit yang terlihat meliputi sebagian besar belahan bumi selatan, yang merupakan sebuah keunggulan jika dibandingkan dengan negara-negara lintang tinggi. Lagipula, Lulin terletak di garis pengamatan pertama di sepanjang tepi barat Samudra Pasifik, jadi jika observatorium-observatorium besar di Amerika dan Hawaii mendeteksi beberapa target khusus, Observatorium Lulin dapat mengonfirmasi dan mengamatinya dalam kurun waktu cepat.

 

Peluncuran Misi Pengamatan Astronomi

Perkembangan astronomi di Taiwan bisa ditelusuri hingga zaman kolonialisme Jepang, tapi hanya setelah dibangunnya teleskop berdiameter satu meter di Gunung Lulin Depan oleh Institut Astronomi di National Central University, dobrakan besar baru dicapai dalam pengamatan astronomi di Taiwan. Dengan ini juga bertambahlah kesempatan untuk berpartisipasi dengan program kerja sama internasional, seperti Survei Okultasi Taiwan-Amerika (TAOS), program Pan-STARRS hasil kolaborasi Institut Astronomi di University of Hawaii dan Angkatan Udara Amerika Serikat, Survei Supernova Taiwan, dan Jaringan Pengamatan Semburan Sinar Gama (GRB) Asia Timur (EAFoN).

Selama bertahun-tahun, pengamatan dan penemuan asteroid adalah salah satu fokus penelitian astronomi. Asteroid terutama terdistribusi di sabuk antara Jupiter dan Mars. Lin Hung-chin menjelaskan bahwa asteroid adalah fragmen yang tertinggal dari pembentukan tata surya, membandingkannya dengan tepung yang tersisa setelah memanggang sepotong roti. Tertabraknya Jupiter oleh sebuah komet pada tahun 1994 mengingatkan para astronom bahwa ditabraknya Bumi oleh sesuatu dari luar angkasa bukanlah hal yang tidak mungkin.

Sejak menjadi salah satu observatorium pengamat antariksa pada 2002, Observatorium Lulin telah menemukan lebih dari 800 asteroid, menstempelkan banyak nama yang berhubungan dengan Taiwan di luar angkasa, antara lain “Chenshuchu” (Asteroid No. 278986), “Wudayou” (No. 256892), “Dengyushian” (No. 255989), “Chiayi” (No. 147918), “Tsou” (No. 175586) dan “Hehuanshan” (No. 207661).

Selain memberikan nama, alasan yang lebih penting untuk menemukan asteroid adalah untuk mengambil langkah-langkah pencegahan agar Bumi tidak tertabrak oleh objek dari luar angkasa. Di masa depan, fokus utama akan ditempatkan pada asteroid dengan diameter ratusan meter, yang meski tidak akan mengakibatkan kepunahan kehidupan manusia, tetapi mungkin dapat menyebabkan kehancuran sebuah kota. Para ilmuwan sedang berusaha keras mencurahkan kreativitas untuk mencari cara menangani kemungkinan itu. Hsiao Hsiang-yao berkata sambil tertawa, “Inilah sebabnya Anda juga dapat memanggil kami ‘penjaga Bumi.”

 

Hubungan antara Manusia dan Bintang

Ada juga sekelompok astronom amatir yang mengobservasi langit yang sama dan sama-sama terpesona oleh tak terbatasnya ruang antarbintang.

Salah satu peminat ini adalah Liu Chih-an, presiden Asosiasi Astronom Amatir Taipei dan juga pendiri dan webmaster dari grup Facebook “Aliansi Pelestarian Luar Angkasa Taiwan” Ia tertarik pada astronomi sejak kecil, dan belajar sendiri tentang angkasa di malam hari dengan pergi ke perpustakaan untuk membaca tentang astronomi. Demi melihat bintang-bintang, ia bekerja di sebuah perusahaan optik, dan di sana ia belajar banyak tentang optik dan teleskop. Pengalaman pengamatan luar angkasa lebih dari 30 tahun, menjadikannya sebagai pengamat kedua di Asia yang menyelesaikan “Marathon Messier”, yakni menemukan 110 benda langit dalam satu malam. Rekan-rekannya menyebutnya sebagai “manusia GoTo”
(GoTo adalah sebuah program navigasi otomatis untuk teleskop), seakan mempunyai peta bintang-bintang di otaknya. “Asalkan bintang itu muncul, aku bisa menemukannya.” kata Liu Chih-an.

“Ketertarikan manusia terhadap langit berbintang adalah bawaan lahir,” tutur Liu sambil menyetel teleskop tanpa alat bantu, dan dalam sekejap saja telah menemukan gugus bintang yang indah, baik itu gugus bola maupun gugus terbuka yang terpencar. Melalui teleskop, benda langit berjarak puluhan ribu tahun cahaya, kawah di bulan, sabuk atmosfer di Jupiter dan cincin Saturnus, semuanya terlihat jelas, membuat kita terpesona akan keindahan yang luar biasa.

 

Melindungi Kegelapan Langit

Angkasa berbintang telah menjadi peta yang tak terpisahkan dalam kehidupan Liu Chih-an, tapi perkembangan dari mengamati bintang-bintang sampai memerangi polusi cahaya, adalah sebuah jalan lain di peta ini.

Pemerintah Kabupaten Nantou menempatkan tanda peringatan LED di Puncak Yuanfeng di Gunung Hehuan pada tahun 2013. Inilah yang mempererat ikatan kebersamaan sekelompok pecinta astronomi untuk menyelamatkan lingkungan pengamatan bintang dari ancaman polusi cahaya.

Liu Chih-an mengemukakan contoh Kota Danau Tekapo di Selandia Baru. Kota kecil dengan 300-400 penduduk ini menjadi “cagar langit gelap” pertama di dunia setelah memberlakukan langkah-langkah pencegahan polusi cahaya. Setelah mendapatkan sertifikasi, pengamat bintang dari berbagai pelosok dunia berbondong-bondong ke sana dan ini telah mendorong pariwisata astronomi di Danau Tekapo.

Terinspirasi oleh ide-ide dari Danau Tekapo dan untuk mempromosikan pariwisata, Liu Chih-an dan rekan-rekannya mulai mendidik warga lokal di daerah Qingjing tentang pencegahan polusi cahaya, dan meminta para pengamat bintang untuk  secara sukarela naik ke gunung mengadakan pelatihan dan pembinaan pemandu pengamatan bintang, dengan harapan pengetahuan tentang pariwisata astronomi bisa berkembang secara mandiri di sana.

Liu Chih-an membawa kami ke Florance Resort Villa dan Starry House, dua homestay yang menggunakan peralatan pencahayaan yang berbeda namun mengembangkan kreativitas masing-masing untuk mengurangi polusi cahaya, misalnya menambahkan alumunium foil di dalam lampu, mengurangi watt lampu, mengganti bola lampu dengan yang berkaca matte dan lainnya. Pengusaha homestay di Qingjing juga sepakat untuk menutup lampu luar ruangan yang berukuran besar setelah pukul 9 malam, dengan tujuan untuk mengembalikan panggung malam hari kepada bintang di angkasa.

Masyarakat pada umumnya beranggapan bahwa suatu tempat itu aman jika penerangannya baik, tetapi Liu Chih-an berpendapat bahwa pencahayaan yang berlebihan dapat menyebabkan silau dan titik buta. Yang mereka inginkan bukan mematikan semua lampu, melainkan “pencahayaan yang sesuai”.

Melihat tekad kelompok pengamat bintang ini, Pemerintah Kabupaten Nantou juga berkomitmen untuk mematuhi norma-norma yang ditetapkan oleh konvensi pencahayaan luar ruangan yang relevan. Juli 2018, bekerja sama dengan Asosiasi Pariwisata Qingjing dan kelompok-kelompok astronomi, Kabupaten Nantou mereka mengajukan permohonan pada Internasional Dark-Sky Association (IDA) untuk sertifikasi bagi Taman Langit Gelap Gunung Hehuan. Sertifikasi disetujui pada Juli 2019, membuatnya sebagai taman langit gelap ketiga di Asia selain Taman Ekologi Kunang-kunang Yeongyang di Korea Selatan dan Taman Nasional Iriomote-Ishigaki di Jepang.

Menatap langit luas yang dipenuhi bintang-bintang yang berjarak bertahun-tahun cahaya dari kita, bentuk-bentuknya yang indah menjadi fokus dalam mitos yang memikat tentang asal usul peradaban manusia, sedangkan rasa ingin tahu manusia yang tak terbatas  membuat kita memulai perjalanan alam semesta. Dalam perjalanan pengamatan bintang, kita mendapati bahwa jarak antara kita dan bintang-bintang tidak sejauh yang dibayangkan.

ระยะห่างระหว่างเรากับดวงดาว

พันธมิตรพิทักษ์กลุ่มดาวบนท้องฟ้า

บทความ‧เติ้งฮุ่ยฉุน รูปภาพ‧จวงคุนหรู คำแปล‧กาญจนญาณ์ กฤษณ์ชญาคมน์

靠著想像,我們早已在科幻電影中遊走各星際間,甚至接納外星人在地球定居的可能。但對太空的追尋、對天文的認識,源出自每位天文愛好者,無數個徹夜不眠的觀察,一個星點、一個星點地勾勒出天體的位置,一點一滴解開星空的奧秘。


ด้วยพลังแห่งจินตนาการ เราคงเคยผ่านการเดินทางท่องไปตามดวงดาวต่างๆ หรือแม้กระทั่งสามารถติดต่อกับมนุษย์ต่างดาวได้ผ่านภาพยนตร์ไซไฟมาแล้ว แต่สำหรับการเสาะแสวงหาเรื่องราวเกี่ยวกับอวกาศและความรู้ความเข้าใจต่อดาราศาสตร์นั้น มีจุดเริ่มต้นมาจากการที่นักดาราศาสตร์มือสมัครเล่นแต่ละคนเฝ้าสังเกตดวงดาวบนท้องฟ้าโดยไม่หลับไม่นอนตลอดทั้งคืนเป็นเวลายาวนาน ดวงดาวแต่ละดวงเรียงรายอยู่บนแผ่นฟ้า ค่อยๆ เผยความลับอันน่าพิศวงของหมู่ดาวบนท้องฟ้าทีละนิด

 

สถานีดาราศาสตร์ลู่หลิน อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของมหาวิทยาลัยแห่งชาติจงยาง (National Central University) ตั้งอยู่บนภูเขาลู่หลินส่วนหน้า ใกล้กับอุทยานแห่งชาติอวี้ซัน บนความสูง 2,862 เมตรจากระดับน้ำทะเล มีกล้องโทรทรรศน์แบบสะท้อนแสงที่มีเส้นผ่านศูนย์ขนาดใหญ่ที่สุดของไต้หวัน (1 เมตร) นอกจากเป็นสถานที่สำคัญในการวิจัยและสำรวจทางดาราศาสตร์ของไต้หวันแล้ว ยังมีส่วนร่วมในโครงการดาราศาสตร์นานาชาติต่างๆ อีกมากมาย

ทีมงานขับรถจากไทเปใช้เวลาเดินทาง 6 ชั่วโมง หลังนำอุปกรณ์ลงจากรถแล้ว ยังต้องเดินเท้าต่อไปอีกประมาณ 600 เมตร จึงจะไปถึงสถานีดาราศาสตร์ลู่หลินซึ่งเป็นอาคารสีขาว ถือเป็นสถานีดาราศาสตร์เพียงไม่กี่แห่งในโลกที่ไม่สามารถเดินทางไปถึงด้วยยานพาหนะ

 

แต่ละวันที่ดูดาว

ผู้ที่เดินกับเราไปตลอดทางนี้คือคุณหลินหงชิน (林宏欽) ผอ.สถานีดาราศาสตร์ เขาคุ้นเคยกับเส้นทางเป็นอย่างดี เพราะนอกจากจะเป็นสถานที่ทำงานของเขาแล้ว ย้อนไปเมื่อปีค.ศ.1990 ซึ่งในขณะนั้นเขายังเป็นนักศึกษาปริญญาโท หลินหงชินกับ ศ.ไช่เหวินเสียง (蔡文祥) อาจารย์ที่ปรึกษา ได้มีส่วนร่วมในการเลือกที่ตั้งของสถานีดาราศาสตร์อีกด้วย “ภาคเหนือของไต้หวันได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือได้ง่าย ส่วนภาคใต้ก็มีกระแสลมตะวันตกเฉียงใต้ ดังนั้นภาคกลางของไต้หวันจึงเป็นสถานที่ที่เหมาะสมที่สุด นอกจากนี้ โดยปกติแล้ว สถานีดาราศาสตร์มักสร้างอยู่บนภูเขาสูงเพื่อหลีกเลี่ยงการรบกวนจากชั้นเมฆที่ลอยอยู่ในระดับ 1,000-2,000 เมตร”

ชีวิตในสถานีดาราศาสตร์นั้นค่อนข้างเรียบง่ายและมีระเบียบ นอกจากผอ.หลินหงชินแล้ว ยังมีเจ้าหน้าที่หอดูดาวอีก 2 คน คือ คุณหลินฉี่เซิง (林啟生) และคุณเซียวเสียงเย่า (蕭翔耀) รวมถึงผู้ช่วยที่เป็นชนเผ่าพื้นเมืองอีก 4 คน ทำหน้าที่ดูแลการทำงานของสถานีดาราศาสตร์ เพื่อรับประกันได้ว่าตลอด 365 วันใน 1 ปี หากสภาพอากาศดี ก็จะสามารถดูดาวได้อย่างแน่นอน

เวลาถือเป็นสิ่งล้ำค่าอย่างยิ่งสำหรับการดูดาวในตอนกลางคืน ทางหอดูดาวจึงได้เปิดให้ผู้ค้นคว้าวิจัยเกี่ยวกับดาราศาสตร์จากทั้งในและต่างประเทศสามารถเสนอแผนงานในการทำการศึกษาค้นคว้าเพื่อขอใช้กล้องโทรทรรศน์ได้ หลังจากผ่านการอนุมัติก็จะได้รับการจัดสรรช่วงเวลาให้ใช้งาน แต่เนื่องจากสภาพอากาศเป็นสิ่งที่ฟ้ากำหนด จึงมีบางครั้งที่แม้จะเป็นวันที่จัดตารางเวลาใช้งานไว้แล้ว หากแต่สภาพอากาศกลับไม่เป็นใจ ทำให้ไม่สามารถดูดาวได้ พวกเราจึงมักจะพูดเล่นกันว่า อาชีพนี้เป็นอาชีพที่ต้องอาศัยความกรุณาของลมฟ้าอากาศจริงๆ

หลินหงชินอธิบายว่า ภาพรวมด้านสถานที่สำหรับการสำรวจทางดาราศาสตร์ของไต้หวันจัดว่าไม่เลวเลยทีเดียว โดยเฉลี่ยใน 1 ปีจะมีจำนวนวันที่สามารถดูดาวได้มากถึงครึ่งหนึ่ง นอกจากนี้ สถานีดาราศาสตร์ยังตั้งอยู่บนตำแหน่งละติจูดต่ำ ทำให้ขอบเขตที่สามารถมองเห็นได้นั้นครอบคลุมท้องฟ้าส่วนใหญ่ของซีกโลกใต้ ถือเป็นข้อดีที่ได้เปรียบกว่าประเทศที่ตั้งอยู่บนตำแหน่งละติจูดสูง อีกทั้งสถานีดาราศาสตร์ลู่หลินยังเป็นสถานีสำรวจทางดาราศาสตร์ที่ตั้งอยู่ตำแหน่งแรกทางฝั่งตะวันตกของมหาสมุทรแปซิฟิก หากสถานีดาราศาสตร์ขนาดใหญ่ในฮาวาย สหรัฐอเมริกา ค้นพบเป้าหมายที่มีลักษณะพิเศษใดๆ สถานีดาราศาสตร์ลู่หลินจะสามารถทำการยืนยันและสังเกตการณ์ได้ในทันที

 

การเริ่มต้นภารกิจดูดาว

การพัฒนาด้านดาราศาสตร์ของไต้หวันในยุคแรกนั้น ต้องย้อนไปยังยุคสมัยที่อยู่ภายใต้การปกครองของญี่ปุ่น แต่การที่สามารถพัฒนามาจนถึงการสร้างกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 1 เมตร โดยสถาบันวิจัยดาราศาสตร์ มหาวิทยาลัยแห่งชาติจงยาง ซึ่งตั้งอยู่ที่บริเวณภูเขาลู่หลินส่วนหน้า นับเป็นความก้าวหน้าครั้งสำคัญในวงการดาราศาสตร์ของไต้หวัน และยังเป็นการสร้างโอกาสอีกมากมายในการเข้าร่วมโครงการความร่วมมือระดับนานาชาติ เช่น โครงการความร่วมมือสำรวจการเคลื่อนที่บดบังของดาว (Taiwan-America Occultation Survey : TAOS), โครงการแพนสตาร์ส (ร่วมมือกับสถาบันวิจัยดาราศาสตร์ของมหาวิทยาลัยฮาวาย และกองทัพอากาศสหรัฐ), โครงการสำรวจซูเปอร์โนวาไต้หวัน (Taiwan Supernovae Survey) และเครือข่ายสำรวจติดตามการระเบิดของรังสีแกมมาเอเชียตะวันออก (East Asian Gamma Ray Burst Follow-up Network : EAFoN)

ในช่วงหลายปีมานี้ หนึ่งในจุดสนใจของการวิจัยทางดาราศาสตร์ คือการสำรวจและค้นพบดาวเคราะห์น้อย ดาวเคราะห์น้อยส่วนใหญ่โคจรกระจัดกระจายอยู่ระหว่างดาวพฤหัสบดีกับดาวอังคาร หลินหงชินอุปมาว่า ดาวเคราะห์น้อยคือเศษซากชิ้นส่วนที่เหลือจากกระบวนการก่อกำเนิดของระบบสุริยะ คล้ายกับหลังจากทำขนมปังเสร็จ ก็จะเหลือเศษผงแป้งสาลีกระจายอยู่เต็มไปหมด ในปีค.ศ.1994 เหตุการณ์ดาวหางพุ่งชนดาวพฤหัสบดี ถือเป็นเครื่องย้ำเตือนให้นักดาราศาสตร์ตระหนักว่า กรณีวัตถุท้องฟ้าพุ่งชนโลก เป็นเหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้นได้เช่นกัน

ตั้งแต่ปี 2002 เป็นต้นมา สถานีดาราศาสตร์ลู่หลินเข้าร่วมการค้นหาดาวเคราะห์น้อยบนท้องฟ้า ได้ค้นพบดาวเคราะห์น้อยแล้วจำนวนกว่า 800 ดวง ท่ามกลางหมู่ดาวบนท้องฟ้าอันกว้างใหญ่ไพศาลมีดาวเคราะห์น้อยจำนวนมากที่ได้รับการตั้งชื่อเกี่ยวข้องกับไต้หวัน เช่น เฉินซู่จวี๋ (Chen shu chu ดาวเคราะห์น้อยหมายเลข 278986), อู๋ต้าโหยว (Wu da you หมายเลข 256892), เติ้งอวี่เสียน (Deng yu shian หมายเลข 255989), เจียอี้ (Chia yi หมายเลข 147918), โจวจู๋ (Tsou หมายเลข 175586) และเหอฮวนซัน (Hehuanshan หมายเลข 207661)

นอกเหนือจากการตั้งชื่อดาวเคราะห์น้อยแล้ว ประเด็นที่สำคัญยิ่งกว่านั้นคือ การค้นหาดาวเคราะห์น้อยก็เพื่อที่จะได้เตรียมมาตรการป้องกันล่วงหน้าก่อนที่โลกจะถูกวัตถุท้องฟ้าพุ่งชน ภารกิจในอนาคตคือการเจาะลึกเรื่องของดาวเคราะห์น้อยที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางหลายร้อยเมตร ถึงแม้ว่าขนาดของมันจะไม่ได้ส่งผลกระทบถึงขั้นก่อให้เกิดการสูญพันธุ์ของมวลมนุษยชาติ แต่ก็สามารถทำลายล้างเมืองได้ บรรดานักวิทยาศาสตร์จึงกำลังช่วยกันระดมความคิดและแสวงหาแนวทางในการแก้ปัญหาที่อาจเกิดขึ้น เซียวเสียงเย่าพูดอย่างติดตลกว่า “ด้วยเหตุนี้ คุณจะเรียกพวกเราว่า “กองกำลังพิทักษ์โลก” ก็ได้”

 

ความเชื่อมโยงระหว่างคนกับดวงดาว

ยังมีนักดาราศาสตร์มือสมัครเล่นอีกกลุ่มหนึ่งที่ค้นหาดวงดาวบนท้องฟ้าเดียวกันนี้ และหลงใหลในความกว้างใหญ่ไพศาลระหว่างหมู่ดาวในห้วงอวกาศ

หลิวจื้ออัน (劉志安) เป็นหนึ่งในสมาชิกกลุ่มนี้ และยังดำรงตำแหน่งประธานสมาคมนักดาราศาสตร์สมัครเล่นกรุงไทเปอีกด้วย เขาเป็นผู้ก่อตั้งและเป็นแอดมินของเฟซบุ๊กแฟนเพจ “พันธมิตรพิทักษ์หมู่ดาวบนท้องฟ้าไต้หวัน” (台灣星空守護聯盟) เขาชื่นชอบการดูดาวมาตั้งแต่เด็ก รู้จักหมู่ดาวบนท้องฟ้าโดยศึกษาหาความรู้ด้วยตนเองจากห้องสมุด เพียงเพื่อที่จะได้ดูดาว เขาจึงสมัครเข้าทำงานที่บริษัทด้านออปติกส์ ทำให้มีโอกาสได้เรียนรู้ทั้งองค์ความรู้และเทคโนโลยีเกี่ยวกับกล้องโทรทรรศน์และอุปกรณ์ออปติกส์ จากประสบการณ์ในการดูดาวมายาว
นานกว่า 30 ปี เขาจึงกลายเป็นนักดูดาวคนที่ 2 ของเอเชีย ที่เคยผ่านการแข่งขัน “เมซีเยมาราธอน” เพื่อค้นหาวัตถุท้องฟ้าจำนวน 110 ดวง เพื่อนร่วมงานจึงให้ฉายาเขาว่า “มนุษย์ GOTO” (GOTO เป็นชื่อประเภทของกล้องโทรทรรศน์ที่มีระบบนำทางแบบอัตโนมัติ) แผนที่หมู่ดาวต่างๆ อยู่ในมันสมองของเขา “แค่เพียงดวงดาวปรากฏขึ้น ผมก็จะหามันเจอ” หลิวจื้ออันกล่าว

“มนุษย์เรามีความหลงใหลในดวงดาวมาตั้งแต่เกิด” หลิวจื้ออันกล่าว ทีมงานมองดูเขาจัดการตั้งกล้องโทรทรรศน์เองโดยไม่ใช้อุปกรณ์ใดๆ ช่วย แค่หันกล้องไปก็จะพบกับกระจุกดาวทรงกลมหรือไม่ก็กระจุกดาวเปิด เมื่อมองผ่านกล้องโทรทรรศน์ เราจะเห็นดวงดาวที่อยู่ห่างออกไปไกลนับหมื่นปีแสง และยังสามารถมองเห็นหลุมอุกกาบาตบนดวงจันทร์ แถบสีน้ำตาลแดงของดาวพฤหัสบดี และวงแหวนของดาวเสาร์ ช่างเป็นประสบการณ์อันน่าทึ่งเสียจริง

 

พันธมิตรพิทักษ์หมู่ดาวบนท้องฟ้า

หมู่ดาวบนท้องฟ้ากลายมาเป็นแผนที่ที่ขาดไปไม่ได้ในชีวิตของหลิวจื้ออัน แต่จากการดูดาว กลับกลายมาเป็นการต่อต้านมลภาวะทางแสงไปโดยบังเอิญ และนี่ก็ถือเป็นอีกเส้นทางหนึ่งบนแผนที่เช่นกัน

ปี 2013 เทศบาลเมืองหนานโถวได้ทำการติดตั้งป้ายอนุสรณ์ประดับหลอดไฟ LED บนยอดเขายวนฟงบนภูเขาเหอฮวนซัน แต่กลับทำให้กลุ่มนักดูดาวต้องรวมตัวกันเพื่อช่วยกอบกู้วิกฤตที่มีต่อสภาพแวดล้อมในการดูดาวซึ่งกำลังถูกคุกคาม

หลิวจื้ออันได้ยกตัวอย่างของทะเลสาบเทคาโป (Lake Tekapo) ตำบลเล็กๆ ในนิวซีแลนด์ ซึ่งมีผู้คนอาศัยอยู่เพียง 300-400 คน ด้วยมาตรการควบคุมมลภาวะทางแสง จึงได้รับการขึ้นทะเบียนให้เป็นเขตพื้นที่อนุรักษ์หมู่ดาวบนท้องฟ้าแห่งแรกของโลก หลังผ่านการรับรองแล้ว นักดูดาวทั่วโลกต่างก็เดินทางมาที่ทะเลสาบเทคาโป ถือเป็นการช่วยขับเคลื่อนการท่องเที่ยวเชิงดาราศาสตร์ให้กับท้องถิ่นได้เป็นอย่างดี

แรงบันดาลใจที่ได้จากแนวคิดของทะเลสาบเทคาโป ทำให้หลิวจื้ออันและผองเพื่อนเริ่มต้นจากการเจาะลึกเข้าไปในด้านการท่องเที่ยว โดยเดินทางไปพูดคุยกับโรงแรมรีสอร์ทต่างๆ ในพื้นที่ชิงจิ้ง ของตำบลเหรินอ้าย เมืองหนานโถว เพื่อเสนอแนวคิดในการควบคุมมลภาวะทางแสง โดยรวบรวมอาสาสมัครจากกลุ่มคนรักการดูดาวให้เดินทางขึ้นเขาร่วมกัน และจัดการฝึกอบรมให้ความรู้ในการเป็นไกด์นำชมหมู่ดาวบนท้องฟ้า พร้อมหวังว่าองค์ความรู้ด้านการท่องเที่ยวเชิงดาราศาสตร์จะสามารถพัฒนาต่อไปได้เองในท้องถิ่น

หลิวจื้ออันพาทีมงานเดินทางไปเยือนรีสอร์ท 2 แห่งในพื้นที่ชิงจิ้ง คือ Florence Resort Villa (佛羅倫斯山莊) และ Starry House (觀星園) ซึ่งทั้งสองแห่งนี้ใช้อุปกรณ์ส่องสว่างที่แตกต่างกัน อย่างไรก็ดี แต่ละแห่งมีแนวคิดที่ชาญฉลาดในการลดมลภาวะทางแสงด้วยกันทั้งคู่ เช่น ติดแผ่นอลูมิเนียมฟอยล์เพิ่มในโคมไฟ เพื่อลดจำนวนวัตต์ของโคมไฟลง, เปลี่ยนมาใช้โคมไฟที่เป็นกระจกฝ้าแทน เพื่อหลีกเลี่ยงการใช้แสงไฟที่มากเกินไปจนกลายเป็นมลภาวะทางแสง โดยผู้ประกอบการในพื้นที่ชิงจิ้งจะปิดอุปกรณ์ที่มีแสงไฟขนาดใหญ่ที่ตั้งอยู่กลางแจ้งหลังเวลาสามทุ่ม เพื่อมอบเวทียามค่ำคืนให้แก่หมู่ดาวบนท้องฟ้า

ความเห็นส่วนใหญ่ของผู้คนในสังคมมักมองว่า ที่ที่มีแสงไฟ เป็นที่ที่ปลอดภัย แต่หลิวจื้ออันแย้งว่า แสงไฟที่สว่างจ้าเกินไป กลับทำให้แสงบาดตาหรือเกิดจุดบอดได้ง่าย พวกเขาอยากปิดไฟทั้งหมดลงด้วยซ้ำไป ประเด็นสำคัญที่ควรคำนึงคือ “การใช้แสงสว่างอย่างเหมาะสม”

เมื่อทางการมองเห็นถึงความมุ่งมั่นของนักดูดาวกลุ่มนี้ จึงเข้ามามีส่วนร่วมโดยออกกฎระเบียบธรรมเนียมปฏิบัติเรื่องข้อตกลงในการใช้แสงสว่างกลางแจ้ง ก่อนที่ในเดือนกรกฎาคม ปี 2018 เทศบาลเมืองหนานโถว จะร่วมกับสมาคมการท่องเที่ยวชิงจิ้ง และองค์กรด้านดาราศาสตร์ ยื่นขอจดทะเบียนรับรอง “อุทยานท้องฟ้ามืดสากล เหอฮวนซัน” ต่อสมาคมอนุรักษ์ท้องฟ้ามืดสากล (International Dark Sky Association : IDA)

และในเดือนกรกฎาคม ปี 2019 ก็ได้รับการอนุมัติรับรองอย่างเป็นทางการ ถือเป็นอุทยานท้องฟ้ามืดสากลแห่งที่ 3 ในเอเชีย ถัดจากเขตอนุรักษ์หิ่งห้อยยองยางของเกาหลีใต้ และอุทยานแห่งชาติอิริโอะโมะเตะ-อิชิกากิของญี่ปุ่น

แหงนมองดูดาวพร่างพราวเต็มท้องฟ้า อยู่ห่างจากเราไกลโพ้นหลายปีแสง ท่ามกลางแสงเงาที่งดงาม บังเกิดเป็นตำนานอันวิไลแห่งอารยธรรมมนุษย์ ความอยากรู้อยากเห็นที่ไม่สิ้นสุดของมนุษย์ ได้เปิดวิถีสู่จักรวาลของเรา เมื่อย่างก้าวสู่เส้นทางการดูดาว เราจะพบว่า ระยะทางระหว่างเรากับหมู่ดาวบนท้องฟ้า ไม่ได้ไกลอย่างที่คิดกันเลย

X 使用【台灣光華雜誌】APP!
更快速更方便!