Mở rộng đôi tai để lắng nghe Tái thiết kế phong cảnh âm thanh xe điện Metro

:::

2018 / Tháng 6

Bài viết‧Cathy Teng Ảnh‧Chuang Kung-ju  Biên dịch‧Bích Ngân


不知您是否「聽覺」台北捷運閘門警示音,從呆板、機械的嗶嗶聲換成了悅耳的鋼琴和弦;當列車駛進路線轉接點時,輕快的鋼琴音階迴盪在車廂間,提醒旅客轉乘;藍、綠、紅、橘四線列車進站時,月台有專屬的音樂旋律,陪伴市民一日的開始與結束;陸續推出的捷運站體音樂,也希望成為市民的台北記憶。從一個音符改變開始,這是「台北聲音地景計畫」的一小步,卻是整個城市文化升級、邁向精緻的一大步。

 


Bạn có từng để ý “lắng nghe” âm thanh báo hiệu khi cánh cửa các toa xe điện metro Đài Bắc đóng, mở hay chưa, từ tiếng “bíp, bíp” cứng nhắc của máy móc chuyển đổi thành giai điệu du dương của tiếng đàn piano; khi xe chuẩn bị tiến vào điểm chuyển tiếp giữa các tuyến đường, giai điệu dương cầm nhẹ vang trong các toa xe, nhắc nhở hành khách chuẩn bị đổi xe, và mỗi lần xe điện metro của các tuyến màu lam, lục, đỏ, cam tiến vào trạm, trên sân ga cũng có một giai điệu riêng trỗi lên, đồng hành cùng người dân thành phố đón chào một ngày mới hoặc chào kết thúc một ngày làm việc; thể loại âm nhạc ambient liên tiếp được sử dụng trong không gian trạm xe điện metro với hy vọng sẽ trở thành ký ức trong lòng người dân thành phố Đài Bắc. Bắt đầu từ sự thay đổi 1 nốt nhạc, mặc dù chỉ là một phần nhỏ trong “Chương trình phong cảnh âm thanh Đài Bắc”, thế nhưng đã giúp cho toàn bộ đường nét văn hóa của thành phố được nâng lên một bậc, đưa người dân thành phố vươn đến một cuộc sống văn hóa sâu sắc và tinh tế.

 

Kể từ năm 2007, anh Lý Minh Thông (Lee Ming-tsung) đã giảng dạy khóa học “Xã hội học về Âm nhạc” tại trường Đại học Đài Loan (National Taiwan University), thông thường ngay trong giờ học đầu tiên anh đều cùng với sinh viên thảo luận khái niệm “phong cảnh âm thanh” được nêu ra bởi nhà soạn nhạc R. Murray Schafer, cha đẻ về âm thanh sinh thái, với dụng ý để sinh viên biết lắng nghe, qua đó cũng trở thành một cơ hội để thay đổi thế giới phong cảnh âm thanh.

Năm 2014, ông Kha Văn Triết (Ke Wen-je) dựa vào sức mạnh quần chúng trở thành thị trưởng thành phố Đài Bắc, lúc bấy giờ Lý Minh Thông cũng là cố vấn chính sách của chính quyền thành phố Đài Bắc, anh thảo luận với Cục Văn hóa về vấn đề mọi người có thể cùng nhau nghiên cứu đến vấn đề tuy nhỏ nhưng rất đáng đầu tư, đó là thiết kế phong cảnh âm thanh cho xe điện metro Đài Bắc.

Phá b tâm lý “Nghe cũng như không” ca mi người

“Trí tưởng tượng xã hội học” do nhà xã hội học người Mỹ C. Wright Mills nêu ra, “đó là quá trình nỗ lực của mỗi con người khi họ đặt tình huống cá nhân vào các chủ đề bao quát hơn trong xã hội”, được đưa vào kế hoạch thiết kế âm thanh cho hệ thống xe điện Metro Đài Bắc, Lý Minh Thông hy vọng mọi người nên ngẫm nghĩ, khi chúng ta cùng ở chung trong một không gian công cộng, có thể có một vài điều mọi người sẽ cảm thấy là chuyện bình thường, không có gì lạ, thí dụ như âm thanh báo hiệu của xe điện Metro Đài Bắc; mọi người nghĩ rằng tần suất âm thanh lớn như vậy là để nhắc nhở những người khiếm thị, thế nhưng có một điều mà chúng ta không hề nghĩ đến, đó là độ nhạy cảm âm thanh của những người khiếm thị còn cao hơn những người bình thường, do đó họ rất khó chịu khi nghe những âm thanh lớn như vậy. Nếu đem tình huống của người khiếm thị đặt vào bản thiết kế môi trường công cộng, thì đây chính là “Trí tượng tượng xã hội”. Thông qua đó để chúng ta suy ngẫm lại, cũng để chúng ta xem xét lại không gian công cộng mà mọi người đang cùng nhau sử dụng có thật sự thoải mái, thân thiện, thật sự đáp ứng được nhu cầu và cảm nhận của nhóm người yếu thế hay không.

Thiết kế âm thanh trong hệ thống xe điện metro Đài Bắc trong lúc chưa có không gian cải tiến, thì đây cũng là điểm bắt đầu cho sự thay đổi , anh Lý Minh Thông chia sẻ: “Là một việc làm rất nhỏ, thế nhưng khi chúng ta đem việc làm nho nhỏ này dùng phương thức văn hóa cụ thể để quan tâm đến những việc khác lớn hơn, chúng ta sẽ suy nghĩ tìm tòi mối quan hệ giữa một cá thể và môi trường xung quanh, làm thế nào để có thể quan tâm từng chi tiết một cách tỉ mỉ hơn, chăm lo đến mỗi sự khác biệt.”

Vì thế Sở Văn hóa thành phố Đài Bắc đã hợp tác với Sở Công trình xe điện metro thành phố Đài Bắc, tiến hành một số thay đổi bắt đầu từ âm thanh cảm ứng thẻ ở vào cổng vào trạm xe điện metro, đem âm thanh chói tai của máy móc đổi thành âm sắc nhẹ nhàng của tiếng đàn piano, bắt đầu từ một âm đơn, từ một bước nhỏ để hướng đến sự thay đổi lớn.

T vic chi tiết, vic bé xé ra to

Chỉ mới là một âm đơn, nhưng đã khiến cho mọi thứ trở nên hỗn loạn. Thiết kế ban đầu với hy vọng khi vào trạm, hợp âm dương cầm sẽ có giai điệu cao thấp khác nhau, tức là khi hành khách quẹt thẻ cảm ứng để vào trạm, có thể tuỳ theo đó mà phổ thành một điệu nhạc, thế nhưng dung lượng lưu trữ file âm thanh của thiết bị ổ cứng trong hệ thống xe điện metro lại có giới hạn, cho nên chỉ được thể hiện âm đơn mà thôi; hơn nữa tần số âm thanh không được điều chỉnh quá cao hoặc quá thấp, do đó để có thể sáng tạo ra một âm thanh nghe sao cho thật nhẹ nhàng, thoải mái, chỉ riêng giai đoạn này cũng đã khiến cho toàn thể đội thiết kế tốn rất nhiều thời gian và công sức.

Kế đến , phần thứ 2 trong “Chương trình phong cảnh âm thanh Đài Bắc” là giai điệu khi vào sân ga dành riêng cho 4 tuyến đường có lượng hành khách nhiều nhất, đó là tuyến Đạm Thủy - Tín Nghĩa (tuyến màu đỏ Damshui-Xinyi), tuyến Bản Kiều- Nam Cảng (tuyến màu xanh lam Banqiao-Nangang), tuyến Tùng Sơn-Tân Điếm (tuyến màu xanh lá Songshan-Xindian), tuyến Trung Hòa-Tân Lư (tuyến màu cam Zhonghe-Xinlu).

Cô Lôi Quang Hạ (Lei Kwang-hsia), người sáng tác giai điệu cho tuyến màu đỏ đã dùng khái niệm “Chuyến du lịch ngắn”, với bản hợp âm dương cầm, guitar và đàn celesta đưa hành khách xuyên suốt từ phố cổ Đạm Thủy đến Tòa nhà cao ốc 101, khu vực đại diện cho cuộc sống hiện đại; còn Chu Nhạc Trừng (Ken Chou) lại đặt trọng tâm vào bầu không khí tràn đầy nghệ thuật của tuyến Tùng Sơn-Tân Điếm, giai điệu chính được cải biên từ bản nhạc “Dạ khúc” của nhà soạn nhạc Chopin, sau đó cho thêm vào một vài giai điệu Jazz, để cuối cùng trình làng một khúc nhạc êm dịu mê ly mà bạn đang nghe thấy.

Còn Lý Hân Vân (Cincin Lee) lại sử dụng nhịp 5/4, một giai điệu lặp đi lặp lại rất ít gặp, kết hợp với tiếng nhạc dương cầm, khiến cho tuyến đường Bản Kiều-Nam Cảng nơi luôn náo nhiệt đông đúc, qua giai điệu du dương do cô sáng tác đã khiến cho hành khách như tịnh tâm trở lại, bỏ qua hết những phiền não áp lực sau một ngày làm việc mệt nhọc. Và Trần Kiến Kì (Chen Chien-chi) sau khi quan sát, nhận thấy hành khách trên tuyến Trung Hoà-Tân Lư đa số là dân công sở, đã quyết định sử dụng giai điệu hài hước nhẹ nhàng giúp giải toả áp lực để làm nhạc nền, dùng âm sắc nhạc điện tử lưu động một cách rất phiêu du, khiến cho thể loại âm nhạc huyền ảo này như đi theo bước chân người dân đến công sở hay về nhà.

Phần thứ 3 là thiết kế âm nhạc dành cho các toa xe chở khách và trạm cuối của các tuyến, bản nhạc “Nổi gió” do Chu Nhạc Trừng sáng tác là dựa vào giai điệu du dương của tiếng đàn dương cầm được tạo thành từ nốt móc kép, ngoài vai trò truyền thông tin nhắc nhở hành khách chuyển trạm hoặc đã đến trạm cuối, còn tạo một cảm giác mới lạ đối với các lữ khách lần đầu tiên đến tham quan Đài Bắc.

Bản thiết kế âm nhạc ambient dành cho không gian từ cổng soát vé tự động đến cửa ra vào trạm xe điện metro, được xem là khó thực hiện nhất, cũng lần lượt được ra đời. Đưa âm nhạc vào không gian xe điện ngầm, mặc dù là thực hiện luận lý đưa âm nhạc giao hòa với không gian công cộng, thế nhưng cũng đối diện với muôn vàn khó khăn; không gian của mỗi một trạm xe khác nhau, dòng người qua lại cũng không giống nhau, do đó thiết bị phát thanh cũng là một thử thách. Âm thanh là một thể loại vô hình, để điều chỉnh một âm hưởng tạo nên cảm giác thoải mái dễ chịu, nghe thật êm dịu và có chất lượng, trong quá trình đó việc bới lông tìm vết để nhìn những lỗi nhỏ chính là điều kinh khủng nhất trong từng chi tiết. Do đơn vị thực hiện liên tục thử nghiệm, điều chỉnh cả trăm lần từng chi tiết của âm lượng, tốc độ, soạn nhạc , nhạc cụ được sử dụng, tần số âm thanh..., không những tham khảo thêm ý kiến của chuyên gia am hiểu về âm nhạc, âm thanh, mà còn kết hợp cả ý kiến của người sử dụng, đây là những nỗ lực không nhìn thấy được, và cũng không phải một lần là thành công, mà được tích lũy dần qua quá trình “trao đổi”.

Công chúng cùng tham gia, tìm ước s chung ln nht

Trong quá trình trao đổi, đương nhiên không thể thiếu sự tham gia của công chúng.

Chính quyền thành phố Đài Bắc đã mở văn phòng liên lạc, mời người dân thành phố tham gia cuộc khảo sát thực tế, tham quan tìm hiểu những âm thanh của thành phố. Khi chuẩn bị sáng tác giai điệu đợt thứ 2 dành cho không gian trạm xe điện metro, trang web chính quyền thành phố mở rộng trưng cầu ý kiến chọn lựa của người dân bằng phương thức rất độc đáo, thiết kế trò chơi DIY, chỉ cần người dân chọn các giai điệu, tiết tấu và âm thanh khác nhau, thì lập trình sẽ tổng hợp lại và cho ra một giai điệu theo ý tưởng tượng của họ.

Cuộc thi chọn âm nhạc ambient cho trạm xe điện metro đã được mọi người nhiệt liệt hưởng ứng, ban tổ chức nhận được 477 tác phẩm đến từ 12 quốc gia và vùng lãnh thổ, đây là những bản nhạc sáng tác cho các trạm xe điện metro như trạm Đông Môn (Dong men Station), trạm Long Sơn tự (LongshanTemple Station), trạm Sân bay Tùng Sơn (Songshan Airport MRT Station), trạm Tượng Sơn (Xiangshan Station), trạm Nhà vòm Arena (Taipei Arena Station).

Cô Trương Quân Từ (Zhang JunCi), người sáng tác nhạc ambient cho trạm xe điện Sân bay Tùng Sơn, vừa mới tốt nghiệp khoa Thiết kế công nghệ trường đại học Thành Công, cô học đàn piano từ nhỏ, bình thường rất thích cuộc sống đi đây đi đó, ghi nhận lại những âm thanh thiên nhiên (Field Recording). Tác phẩm do cô sáng tác mang tên “Roaming Traveler” dùng hai đường âm thanh đơn giản nhất như ngọn sóng lên xuống nhấp nhô, tượng trưng cho sự trông đợi chuyến du lịch và sự đối thoại trong ký ức của một thời đã qua, khiến cho lữ khách giống như đang bị bao quanh bởi lớp sương mờ, mang theo một cảm giác muốn bay vút lên bầu trời cao.

Cô Cao Mẫn Luân (Emma Kao), từng soạn nhạc cho rất nhiều bộ phim Đài Loan, có lẽ do đoạt nhiều giải thưởng trong các cuộc thi sáng tác nhạc, nên cô cảm thấy âm nhạc ambient cũng giống như khái niệm nước hoa hay mùi hương thơm ngát của nó, không có hình thể, vậy mà có thể âm thầm thay đổi tâm trạng của con người. Bản nhạc do cô soạn cho trạm Tượng Sơn sử dụng các nhạc cụ dây như đàn guitar, đàn mandolin để tạo ra âm hưởng giòn giã trong trẻo. Với sự lặp lại của các thang âm, cộng thêm hiệu ứng kỹ xảo xếp chồng và giảm thấp, khiến cho không gian trong trạm xe điện Metro tràn ngập giai điệu thật thư giãn và dễ chịu.

Anh Trương Vĩnh Kiều (Chang Yung-chiao) theo học khóa soạn nhạc phim tại San Francisco, làm nên sự thay đổi ở ngôi chùa khiến cho mọi người cảm nhận được sự trang nghiêm và bình an, anh sử dụng sở trường âm nhạc truyền thống Trung hoa của mình là kèn suona và trống, cộng thêm âm hưởng của guitar bass, sáng tác một giai điệu thể hiện cảm giác rộn ràng náo nhiệt của ngôi chùa và cảnh tượng dòng người đông đúc ngược xuôi cho trạm xe điện metro chùa Longshan. Giám đốc sản xuất Công ty phát hành đĩa nhạc Harvest Music Lâm Thượng Đức (Mike Lin), kiêm người đứng đầu kế hoạch tuyển chọn âm nhạc ambient cho không gian của các trạm xe điện metro, đồng thời là ủy viên Ban giảm khảo cho rằng, tác phẩm này rất tao nhã, không hoàn toàn mang đậm chất nhạc Đông phương, cách sử dụng nhạc cụ cũng rất tài tình khéo léo, mang tầm nhìn quốc tế.

Nhà soạn nhạc Mã Nhất Tiên (Ma Yi-xian) tác giả của âm nhạc ambient ở trạm xe điện Nhà vòm Arena thì lại muốn thể hiện tinh thần của một thành phố luôn bận rộn và năng động. Anh đến sân ga, ghi âm lại các âm thanh như tiếng người, tiếng bước chân, tiếng cửa đóng mở cửa, tiếng vỗ tay…để làm tài liệu cho giai điệu của mình, chủ yếu là tiết tấu cộng thêm phương thức dán ghép cho ra đời một khúc nhạc ngắn, được xem là giai điệu tương đối đặc biệt trong 5 tác phẩm được bầu chọn và còn giúp cho người đi xe nhanh chóng nắm bắt được nét đặc biệt của địa phương.

Giai điệu tại trạm Đông Môn là một tác phẩm do Văn Doãn Thần (Yin Chen) và Hứa Khởi Long (Zero Hsu) cùng hợp tác sáng tác, với âm thanh chủ đạo là “Phiên chợ náo nhiệt” và “Tình người thân mật” để sáng tạo ra cảnh “Du hí Đông Môn”. Hai người đã dùng âm giai ngũ cung (thang âm với 5 nốt nhạc) trong âm nhạc truyền thống Trung Hoa làm tài liệu, với ngón đàn Nhị hồ sở trường, Văn Doãn Thần đã góp phần làm cho âm điệu của khúc nhạc trở nên sôi động, bên cạnh một Hứa Khởi Long đầy kinh nghiệm hòa âm phối khí, anh đã đem nhạc giao hưởng phương tây đan xen với dòng nhạc truyền thống khiến cho giai điệu này càng thêm phong phú. Sự giao thoa giữa dòng nhạc cổ điển và hiện đại, cũng tượng trưng cho thành phố Đài Bắc luôn là nơi không ngừng có sự luân chuyển hài hòa giữa cũ và mới.

Ngoài việc chọn lựa tác phẩm của quần chúng ra, thì lắng nghe ý kiến của người sử dụng, tìm kiếm một ước số chung lớn nhất, mới chính là ý nghĩa thực chất của việc mời mọi người cùng tham gia công tác xã hội. Lấy thí dụ đoạn nhạc tại sân ga Trung Hòa-Tân Lư, mới đầu khi đưa vào sử dụng, nhiều người đã gọi điện thoại đến đường dây 1999 để phản đối, có nhiều lời chỉ trích xuất hiện trên website như điệu nhạc này nghe rất là quái dị, rất khó chịu, rất kỳ quặc, khiến nghe xong tâm trạng trở nên tệ đi, không phải ngày nào cũng là ngày lễ Halloween, tạo cảm giác rất áp lực…Do đó ngoài việc mời các nhà thiết kế điều chỉnh một chút về âm tiết ra, Ban tổ chức cũng chuẩn bị tâm lý sẽ thay đổi dòng nhạc khác. Thế nhưng “Đây là một điều tốt”, Lý Minh Thông cho biết, anh rất vui trước sự chỉ trích của mọi người, bởi vì nó cho thấy “Mọi người đã bắt đầu để ý đến, cuối cùng mọi người đã nghe thấy, cuối cùng đã thật sự chú ý lắng nghe, đây chính là điều mà tôi đang cần.”

M rng đôi tai và “lng nghe” thêm ln na

Hoang phí nhất là việc tái thiết kế âm thanh phong cảnh hệ thống xe điện metro Đài Bắc, do đó hy vọng mọi người tự mở rộng đôi tai và “lắng nghe” thêm lần nữa. Thế nhưng chúng ta sẽ đặt câu hỏi rằng: trước khi lắng nghe chẳng phải cần có sự yên lặng hay sao? Tại sao họ lại cộng thêm âm thanh vào một môi trường như vậy? “Điều mà tôi nghĩ đến, đó là trước tiên cần thông qua phép cộng trong một trình độ nhất định, để nhu cầu về phép trừ có thể xuất hiện trước mắt mọi người.” Vì nếu dùng cách thức giương bảng hiệu, giương biểu ngữ để tuyên truyền việc giảm thấp tiếng ồn thì hiệu quả không khả quan lắm, chi bằng hãy để mọi người một lần nữa mở rộng đôi tai để lắng nghe lại âm thanh phát ra từ môi trường xung quanh.

Cũng với lý do này, Lý Minh Thông lại nhấn mạnh một lần nữa, trọng tâm của âm nhạc ambient là môi trường, để âm nhạc hòa vào môi trường chứ không phải phối nhạc cho môi trường. Âm nhạc ambient không được gây trở ngại cho môi trường, nhưng phải mang đặc tính dễ phân biệt, âm nhạc ambient có thể thu gom lại những âm thanh khác trong không gian, khiến một không gian ồn ào trở nên yên tĩnh, từ đó tâm tư của con người cũng có sự thay đổi theo. Mối quan hệ giữa âm nhạc ambient và môi trường thuộc vào diện “Nhập hồ kỳ nội, xuất hồ kỳ ngoại” tức là muốn mọi người “nghe thấy mà như không nghe thấy”; và điều này cũng thử thách sự nhận thức của quan chức chính quyền thành phố đối với việc thực thi chính sách mang tính đột phá như vậy.

So với thị giác, thì việc thay đổi âm thanh là điều rất mờ nhạt và không dễ nhận ra, âm nhạc ambient lại là loại nhạc hòa vào môi trường xung quanh chứ không phải là giai điệu nổi bật , bởi vậy Lý Minh Thông nói một cách thẳng thắn : “Kế hoạch này quá tân tiến.” Với tiêu chí xem xét hiệu quả thành tích, chính quyền thành phố chỉ đồng ý trích kinh phí cho những kế hoạch nhìn thấy thành quả, và dễ nhận được lời khen của mọi người, “Thế nhưng nếu bây giờ không bắt tay vào làm, chúng tôi càng không có cơ hội “đến với những mục tiêu đó”.” Anh Lý Minh Thông cho biết.

Thế nhưng “mục tiêu đó’ là “ở đâu”?

Chính là việc nhà thiết kế đứng trên góc độ của người sử dụng, tỉ mỉ ngẫm nghĩ về sự khác biệt trong từng chi tiết nhỏ, truy tìm đến cùng để rồi đề xuất một vẻ đẹp nghệ thuật mang đến cho người nghe cảm giác nhẹ nhàng thoải mái, một niềm vui vừa đủ, những cảm nhận này không thể dùng lời diễn tả được.

Nhà soạn nhạc R. Murray Schafer từng nói: “Đôi tai của chúng ta không có van đóng lại, sinh ra đôi tai là để nghe liên tục, thế nhưng điều này không có nghĩa là, đôi tai của chúng ta luôn mở cửa.”

Mở rộng đôi tai, học cách lắng nghe, hãy thức tỉnh cảm quan, bắt đầu từ một âm đơn, tin rằng chúng ta có thể cùng nhau thay đổi phong cảnh âm thanh Đài Bắc.  

Bài viết liên quan

近期文章

印尼文 泰文

Dengarkan Kembali Re-Desain Soundscape MRT

Artikel‧Wu Ching-wen Gambar‧Lin Min-hsuan

不知您是否「聽覺」台北捷運閘門警示音,從呆板、機械的嗶嗶聲換成了悅耳的鋼琴和弦;當列車駛進路線轉接點時,輕快的鋼琴音階迴盪在車廂間,提醒旅客轉乘;藍、綠、紅、橘四線列車進站時,月台有專屬的音樂旋律,陪伴市民一日的開始與結束;陸續推出的捷運站體音樂,也希望成為市民的台北記憶。從一個音符改變開始,這是「台北聲音地景計畫」的一小步,卻是整個城市文化升級、邁向精緻的一大步。


Sudahkah Anda "Dengar"? Suara peringatan di pintu masuk Mass Rapid Transit (MRT) Taipei telah diubah dari bunyi  mekanis yang monoton menjadi melodi  piano menyenangkan. Ketika kereta MRT memasuki stasiun interchange, suara  piano yang ringan menggema di gerbong, mengingatkan penumpang untuk berganti kereta. Pada saat kereta jalur Biru, Hijau, Merah dan Oranye mendekati stasiun, melodi khusus untuk jalur bersangkutan akan diputar di peron, mendampingi warga kota dalam memulai atau mengakhiri hari kerja. Musik  di stasiun MRT ini diharapkan bisa menjadi bagian dari memori indah tentang Taipei bagi masyarakat.

Diawali dengan perubahan satu nada tunggal, ini adalah langkah kecil dalam Program Soundscape Taipei, tapi suatu langkah besar dalam peningkatan dan penyempurnaan budaya perkotaan.

 

Sejak tahun 2007, dosen ilmu sosiologi musik di Universitas Nasional Taiwan, Lee Ming-tsung, selalu memulai kelas hari pertama dengan mengajarkan kepada siswanya tentang konsep “Soundscape” dari bapak ekologi akustik R. Murray Schafer, dengan tujuan agar para siwa dapat menaruh perhatian pada konsep tersebut  dan berkesempatan mengubah lanskap suara dunia.

Ketika Ko Wen-je terpilih menjadi Walikota Taipei pada tahun 2014, Lee yang merangkap sebagai penasehat kebijakan administrasi pemerintah Taipei mengusulkan suatu proyek kepada Departemen Urusan Kebudayaan. Walaupun kecil, proyek desain soundscape sistem MRT Taipei tersebut patut dieksplorasi secara mendalam dan warga bisa turut berpartisipasi.

Hentikan Pengabaian Terhadap Suara

Ahli sosiologi Amerika C. Wright Mills mengungkapkan ide “Imajinasi sosiologis,” yaitu proses dan upaya di mana setiap orang menghubungkan situasi pribadinya dengan isu publik. Deangan mengaplikasikan konsep ini pada soundscape MRT Taipei, Lee Ming-tsung berharap masyarakat bisa merenungkan apakah ada barang atau hal lazim yang selalu kita abaikan dalam lingkungan publik, misalnya suara peringatan MRT. Ketika setiap orang menganggap suara desibel tinggi hanya berfungsi sebagai peringatan bagi kalangan cacat mata, mereka mengabaikan kenyataan bahwa bagi kaum cacat mata yang lebih sensitif pada suara daripada kebanyakan orang, suara desibel tinggi lebih-lebih tidak dapat ditoleransi. Menghubungkan situasi pribadi kalangan cacat mata dengan desain lingkungan publik, adalah contoh “Imajinasi sosiologis.” Dengan merenungkan isu ini, kita bisa meninjau kembali apakah tempat umum kita cukup ramah, dan apakah kita telah memperhatikan kebutuhan serta perasaan kaum lemah.

Desain efek suara sistem MRT Taipei, meski masih banyak ruang perbaikan, adalah awal dari perubahan. “Ini adalah hal sepele, tapi ketika mencermati detail kecil segi budaya, kita pasti akan mempertimbangkan kembali hubungan antara individu dan lingkungan,” tutur Lee.

Untuk itu, Departemen Urusan Kebudayaan bekerja sama dengan Perusahaan MRT Taipei, mengambil langkah perubahan pertama dengan mengubah suara  mekanis di pintu masuk MRT menjadi suara  piano.

Semuanya Bermula dari Detail

Tapi perubahan satu suara saja telah menyibukkan banyak orang. Menurut desain awal, bunyi chord piano diharapkan bisa berubah dan secara acak membentuk melodi, tapi desain tersebut tidak mampu terwujud karena pembatasan ukuran file audio. Akhirnya sistem nada tunggal diadopsi, dan inipun membutuhkan penyetelan frekuensi berulang kali dari tim desain, agar suara yang dihasilkan tidak terlalu tinggi atau rendah, dan bisa terdengar “Menyenangkan” dan “Nyaman.”

Tahap kedua dari Program Soundscape Taipei adalah mendesain musik yang akan diputar setiap kali  kereta MRT memasuki stasiun. Musik yang unik dirancang untuk empat jalur ramai penumpang, masing-masing Jalur Tamsui-Xinyi (Jalur Merah), Jalur Bannan (Biru), Jalur Songshan-Xindian (Hijau) dan Jalur Zhonghe-Xinlu (Oranye).

Pengarang musik Jalur Merah, Summer Lei menggunakan piano, gitar dan celesta untuk menciptakan musik yang membawa penumpang dari masa kuno Tamsui hingga era modern Taipei 101. Ken Chou, terinspirasi oleh temperamen artistik dan akademik Jalur Hijau, ia meminjam melodi dari nokturno Chopin dan menyuntikkan sedikit elemen jazz untuk menghasilkan melodi yang menenangkan dan memesona.

Cincin Lee menggabungkan tempo 5/4 yang jarang ditemukan dengan melodi piano diulang-ulang untuk meringankan kegelisahan penumpang Jalur Bannan, jalur MRT Taipei paling sibuk. Sementara itu George Chen, mengamati bahwa mayoritas penumpang Jalur Zhonghe-Xinlu adalah komuter, maka ia memutuskan mengadopsi melodi bersifat “Ringan” dan “Humoris,” memakai nada musik elektronik untuk menciptakan perasaan mekanis dan fantasi untuk mendampingi para komuter pulang dan pergi kerja.

Tahap ketiga adalah desain musik yang diputar di dalam gerbong MRT pada saat kereta mendekati stasiun interchange dan terminal. Melodi piano karya Ken Chou yang terdiri dari not seperenam belas, tidak hanya mengingatkan penumpang bahwa mereka bisa ganti kereta atau sudah tiba di stasiun terakhir, tetapi juga memberikan kesan menyegarkan bagi pengunjung pertama kali di Taipei.

Selanjutnya adalah pekerjaan paling sulit: Desain musik ambien di dalam stasiun, khususnya ruangan antara pintu masuk dan pintu keluar stasiun. Mengintegrasikan musik ke dalam stasiun MRT adalah perwujudan partisipasi musik untuk tempat umum, tapi tantangan yang dihadapi ternyata sangat tinggi, termasuk akustik ruang yang berlainan di setiap stasiun, jumlah komuter yang beragam, dan perbedaan perlengkapan sistem penyiaran publik. Suara tidak mampu dilihat, dan upaya membuatnya pas untuk terdengar nyaman di telinga bukan hal yang mudah. Tim desain telah mencoba dan mencoba lagi hingga ratusan kali untuk menyetel volume, tempo, pengaturan lagu, instrumentasi dan frekuensi. Dalam prosesnya, tidak hanya dihimpun opini dari ahli musik dan suara, juga dari masyarakat umum selaku pengguna. Semua ini adalah upaya yang tidak mampu dilihat, tujuannya juga tidak mampu dicapai dengan segera, tapi merupakan proses kumulatif yang membutuhkan komunikasi berkesinambungan.

Mencari Faktor Umum Terbesar

Dalam proses komunikasi, tentu saja partisipasi publik sangat diperlukan.

Selain menggelar lokakarya, Pemerintah Kota Taipei juga mengundang partisipasi warga dengan mengirimkan masukan untuk musik ambien stasiun tahap kedua. Website resmi untuk pemilihan musik juga secara khusus merancang berbagai permainan DIY, di mana para peserta bisa memproduksi musik sendiri yang unik melalui pilihan kombinasi melodi, irama dan suara berlainan.

Lomba produksi musik tersebut meraih respon hangat. Secara keseluruhan, sejumlah 447 karya dari 12 negara atau daerah turut berkompetisi sebagai musik ambien stasiun Dongmen, Kuil Longshan, Bandara Songshan, Xiangshan dan Taipei Arena.

Pengarang musik yang terpilih untuk Stasiun Bandara Songshan, Chang Chun-tzu, baru saja tamat dari jurusan Desain Industri Universitas Nasional Cheng Kung. Chang yang belajar piano sejak kecil suka menggunakan cara rekaman lapangan sebagai catatan hidup. Karyanya “Penjelajahan Petualang” menggunakan dua garis sonik sederhana untuk menggambarkan ombak datang dan pergi, melambangkan dialog antara harapan petualangan dan memori masa lampau, dan mempersiapkan keberangkatan setiap petualang di tengah kabut halus.

Emma Kao pernah ambil bagian di banyak produksi soundtrack untuk film domestik, juga sering memenangkan berbagai lomba kreativitas musik. Menurutnya, musik ambien bagaikan minyak atau dupa pewangi, tidak berwujud namun bisa diam-diam mempengaruhi suasana hati manusia. Musik karyanya untuk Stasiun Xiangshan memakai alat musik petik seperti gitar dan mandolin untuk menciptakan nada suara renyah. Menggunakan skala yang diulang-ulang serta teknik penambahan dan pengurangan lapisan, Kao menghadirkan aroma menyegarkan melalui musiknya.

Chang Yung-chiao, yang menekuni komposisi musik film di San Francisco, menggunakan berbagai alat musik Tiongkok kemahirannya seperti suona, gong, drum, dan menambahkan suara bass elektrik untuk mengekspresikan keramaian dan keriuhan Kuil Longshan. Ketua Harvest Music Production Mike Lin, selaku penyelenggara proyek musik ambien MRT Taipei dan  juga sebagai salah satu juri, ia beranggapan bahwa musik ini sangat elegan, sedangkan instrumentasinya sangat cerdik dan global.

Komponis Ma Yi-xian hendak mengekspresikan “Spirit urban” sibuk dan dinamis melalui musik kreasinya untuk Stasiun Taipei Arena. Materi yang dipergunakan adalah suara yang direkam olehnya sendiri di dalam stasiun, antara lain suara manusia, langkah kaki, buka dan tutup pintu serta tepuk tangan. Fokus karya ini adalah irama, dikelilingi oleh elemen lain bagaikan suatu kolase. Hasilnya adalah suatu kreasi paling luar biasa di antara lima seleksi top, dan yang paling mampu diidentikkan oleh komuter dengan keunikan lokal.

Musik untuk Stasiun Dongmen diciptakan bersama oleh Yin Chen dan Zero Hsu. Berdasarkan tema “Pasar yang ramai” dan “Sentimen manusia yang hangat,” mereka berusaha menciptakan suatu kondisi bagi “Permainan Dongmen” dengan menggunakan skala pentatonik dari musik tradisional Tiongkok. Tarian melodi erhu yang dimainkan oleh Yin didukung dengan  orkestra ala barat yang harmonis dari Hsu, menghasilkan suatu interaksi antara musik tradisional dan modern, menyimbolkan semangat transisional antara Taipei sebagai kota tua dan metropolitan yang modern.

Melalui penyelenggaraan lomba untuk memilih karya dari masukan rakyat, disadari bahwa makna paling penting dari partisipasi publik adalah mendengarkan opini berbagai kalangan dan menemukan suatu faktor umum terbesar. Sebagai contoh, ketika musik pertama dikumandangkan saat kereta mendekati stasiun-stasiun di Jalur Zhonghe-Xinlu, banyak warga menelepon hotline 1999 untuk memprotes, dan netizen mengeluh di media sosial bahwa musik itu aneh, tidak nyaman dan membuat orang berperasaan buruk. Pada saat meminta pendesain untuk mengadakan revisi, tim pendesain sebenarnya sudah siap-siap untuk mengganti musik. Tapi Lee Ming-tsung berargumen bahwa ini sebenarnya adalah hal baik. Ia merasa gembira mendengar suara berlainan dan melihat munculnya opini dan kritik, karena ini berarti “Rakyat mulai menaruh perhatian, setiap orang mulai membuka telinga untuk mendengar, dan inilah yang saya inginkan.” 

Membuka Telinga untuk  Kembali “Mendengar”

Tujuan dalam mengatasi begitu banyak kendala untuk mendesain kembali soundscape MRT Taipei adalah membuat rakyat membuka telinga dan kembali “mendengar.” Tapi kita mungkin meragukan, bukankah sebelum mendengar kita harus diam? Mengapa pihak berwenang memilih untuk menambah lebih banyak suara lagi ke dalam lingkungan? “Menurut pandangan saya,” jelas Lee Ming-tsung, “Kita harus menambah dulu sebelum kebutuhan muncul bagi pengurangan untuk dilakukan.” Keefektifan slogan di atas papan petunjuk untuk mengurangi kebisingan sangat minim, maka sebaiknya massa dipancing untuk membuka kembali telinga dan mendengar suara di sekitarnya.

Atas alasan ini, Lee berkali-kali menegaskan bahwa fokus musik ambien adalah lingkungan. Musik tersebut harus berbaur dengan lingkungan, bukan menjadi soundtrack untuk lingkungan; Ia tidak boleh mengganggu lingkungan, tapi memiliki keunikan mudah diidentifikasi; Ia juga bisa merendahkan suara dan menenangkan hati massa. Hubungannya dengan lingkungan adalah “Di dalam objek dan di luar objek.” Dikatakan secara sederhana, musik ini seharusnya "Terdengar tapi juga tidak terdengar.” Inilah tantangan paling berat bagi pejabat pemerintah.

Dibandingkan lanskap visual, perubahan soundscape lebih jauh lebih kecil dan sering tak kentara. Lagipula, tujuan musik ambien adalah untuk “Mix” ke dalam lingkungan, bukan untuk ditonjolkan, maka Mike Lin mengaku bahwa “Program ini sebenarnya adalah suatu pelopor.” Biasanya prestasi suatu kebijaksanaan dinilai berdasarkan apa yang dilihat, maka Pemerintah Kota Taipei sebenarnya bisa meraih lebih banyak penghargaan dengan mempromosikan program yang dapat membuahkan hasil visual. “Tapi,” tutur Lin, “Kalau tidak melakukannya sekarang, kita tidak akan berkesempatan untuk tiba di “Sana.”

Tapi apa yang ada di “Sana”?

Suatu estetik kenyamanan yang sulit dilukiskan setelah pendesain memandang dan mempertimbangkan semua aspek dari segi pengguna; Juga suatu masa depan di mana perhatian penuh diberikan pada detail, di mana budaya telah ditingkatkan, dan di mana semuanya telah melangkah menuju pemurnian.

“Telinga kita tidak ada penutupnya, maka kita ditakdirkan harus mendengar terus, tapi ini tidak berarti kita mempunyai telinga yang terbuka,” demikian kata R. Murray Schafer.

Bukalah telinga, belajarlah untuk mendengar dan bangunkan indra kita. Berawal dari satu not tunggal, mari bersama-sama mengubah soundscape Taipei.  

เป‘ดประส“ทสัมผัสรับฟังเส’ยงใหม่ ภูม‘ทัศน์ท“งเส’ยงบนรถไฟฟ้าไทเป

บทความ‧เติ้งฮุ่ยฉุน รูปภาพ‧จวงคุนหรู คำแปล‧อัญชัน ทรงพุทธิ์

不知您是否「聽覺」台北捷運閘門警示音,從呆板、機械的嗶嗶聲換成了悅耳的鋼琴和弦;當列車駛進路線轉接點時,輕快的鋼琴音階迴盪在車廂間,提醒旅客轉乘;藍、綠、紅、橘四線列車進站時,月台有專屬的音樂旋律,陪伴市民一日的開始與結束;陸續推出的捷運站體音樂,也希望成為市民的台北記憶。從一個音符改變開始,這是「台北聲音地景計畫」的一小步,卻是整個城市文化升級、邁向精緻的一大步。


ท่านเคย “ได้ยิน” เสียงสัญญาณแจ้งเตือนที่ประตูชานชาลาสถานีรถไฟฟ้าไทเปที่เปลี่ยน จากเสียงปี๊ด ปี๊ด ซึ่งเป็นเสียงสัญญาณแจ้งเตือนจากระบบที่น่าเบื่อ กลายมาเป็นเสียง เปียโนที่ ท่านเคย “ได้ยิน” เสียงสัญญาณแจ้งเตือนที่ประตูชานชาลาสถานีรถไฟฟ้าไทเปที่เปลี่ยน จากเสียงปี๊ด ปี๊ด ซึ่งเป็นเสียงสัญญาณแจ้งเตือนจากระบบที่น่าเบื่อ กลายมาเป็นเสียง เปียโนที่ไพเราะเสนาะหูแล้วหรือยัง เสียงดนตรีที่ไพเราะเสนาะหูนี้จะดังขึ้นทันทีที่ขบวน รถไฟฟ้าแล่นเข้าจอดที่ชานชาลาให้ผู้โดยสารขึ้นลงเพื่อเปลี่ยนไปต่อรถไฟฟ้าสายอื่นซึ่ง ประกอบด้วยสายสีน้ำเงิน เขียว แดง หรือส้ม เสียงดนตรีที่ออกแบบมาเพื่อใช้ที่ชานชาลา สถานีรถไฟฟ้าโดยเฉพาะนี้จะอยู่เคียงคู่กับชาวไทเปตั้งแต่เช้าตรู่ ซึ่งเป็นการเริ่มต้นวันใหม่ จนถึงเที่ยงคืนซึ่งเป็นเวลาสิ้นสุดของแต่ละวัน สถานีรถไฟฟ้าไทเปทยอยปรับเปลี่ยนมาใช้ เสียงดนตรีแทนเสียงสัญญาณแจ้งเตือนแบบเก่า โดยหวังว่าจะกลายเป็นเอกลักษณ์ของ ไทเปที่ทำให้ผู้คนจดจำและประทับใจไพเราะเสนาะหูแล้วหรือยัง เสียงดนตรีที่ไพเราะเสนาะหูนี้จะดังขึ้นทันทีที่ขบวน รถไฟฟ้าแล่นเข้าจอดที่ชานชาลาให้ผู้โดยสารขึ้นลงเพื่อเปลี่ยนไปต่อรถไฟฟ้าสายอื่นซึ่ง ประกอบด้วยสายสีน้ำเงิน เขียว แดง หรือส้ม เสียงดนตรีที่ออกแบบมาเพื่อใช้ที่ชานชาลา สถานีรถไฟฟ้าโดยเฉพาะนี้จะอยู่เคียงคู่กับชาวไทเปตั้งแต่เช้าตรู่ ซึ่งเป็นการเริ่มต้นวันใหม่ จนถึงเที่ยงคืนซึ่งเป็นเวลาสิ้นสุดของแต่ละวัน สถานีรถไฟฟ้าไทเปทยอยปรับเปลี่ยนมาใช้ เสียงดนตรีแทนเสียงสัญญาณแจ้งเตือนแบบเก่า โดยหวังว่าจะกลายเป็นเอกลักษณ์ของ ไทเปที่ทำให้ผู้คนจดจำและประทับใจ

นี่คือก้าวเล็กๆ ก้าวแรกของ ìโครงการภูมิทัศน์ทางเสียงไทเปî(Taipei Soundscape Program) แต่เป็นก้าวสำคัญที่ส่งผลให้เมืองนี้พัฒนาไปสู่ความเป็นเมืองที่มีวัฒนธรรมอันประณีตงดงาม

 

อาจารย์หลี่หมิงชง (李明璁) ซึ่งเปิดสอนวิชาสังคมวิทยาทางดนตรี (Sociology of music) ในมหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน (NTU) มาตั้งแต่ปีค.ศ.2007 ในการเรียนคาบแรกซึ่งเป็นการแนะนำพื้นฐานวิชาสังคมวิทยาทางดนตรีได้กล่าวถึงแนวคิดเรื่องภูมิทัศน์ทางเสียง (Soundscape) ที่เสนอโดย R. Murray Schafer บิดาแห่งศาสตร์ด้านนิเวศทางเสียง (Acoustic Ecology) โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะชักจูงให้นักศึกษารู้จักสดับฟังเสียงที่เกิดขึ้นรอบๆ ตัวซึ่งอาจจะกลายเป็นแรงบันดาลใจที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ทางเสียงในโลกนี้ก็เป็นได้

ปีค.ศ.2014 นายเคอเหวินเจ๋อ (柯文哲) ชนะการเลือกตั้งผู้ว่าการกรุงไทเป อาจารย์หลี่หมิงชง (李明璁) ซึ่งได้รับเชิญให้เข้ารับตำแหน่งที่ปรึกษาผู้ว่าการกรุงไทเป ได้เสนอต่อกองวัฒนธรรมกรุงไทเปว่า ควรเปิดให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการหารือเกี่ยวกับประเด็นเล็กๆ แต่ควรค่าแก่การศึกษาวิจัยในเชิงลึก ซึ่งก็คือประเด็นเรื่องการออกแบบภูมิทัศน์ทางเสียงบนรถไฟฟ้าไทเป

ทำลายกรอบความเคยชิน ที่ชอบฟังหูซ้ายทะลุหูขวา

  1. Wright Mills นักสังคมวิทยาชาวอเมริกัน ได้เสนอแนวคิดเรื่อง ìจินตนาการทางสังคมวิทยาî (Sociological Imagination) ซึ่งก็คือความพยายามที่จะเชื่อมโยงสภาพการณ์ของทุกคนในสังคมเข้ากับประเด็นสาธารณะ อาจารย์หลี่หมิงชงหวังว่าจะสามารถนำแนวคิดนี้มาใช้กับภูมิทัศน์ทางเสียงในรถไฟฟ้าไทเป และทำให้ทุกคนตระหนักว่าในพื้นที่สาธารณะที่ทุกคนใช้ร่วมกัน มีบางสิ่งที่เราคุ้นชินจนไม่รู้สึกถึงความผิดปกติเกิดขึ้นหรือไม่ อาทิ เสียงสัญญาณแจ้งเตือนของรถไฟฟ้าที่ทุกคนคิดว่าควรต้องเป็นเสียงที่ดังมากเพื่อเตือนให้ผู้พิการทางสายตาได้รับรู้ แต่หารู้ไม่ว่าผู้พิการทางสายตาจะมีประสาทสัมผัสทางหูที่ไวเป็นพิเศษ ระดับความดังของเสียงที่สูงมากจะทำให้ผู้พิการทางสายตาทนไม่ได้ การนำสภาพการณ์ที่ผู้พิการทางสายตากำลังประสบอยู่มาเชื่อมโยงกับการออกแบบสิ่งแวดล้อมสาธารณะถือเป็นส่วนหนึ่งของ ìจินตนาการทางสังคมวิทยาî จากจุดนี้เราสามารถนำมาใช้ตรวจสอบได้ว่า พื้นที่สาธารณะที่เราใช้ร่วมกันอยู่ในขณะนี้มีความเป็นมิตรหรือได้ใส่ใจในรายละเอียดมากพอแล้วหรือยัง ตลอดจนละเลยความต้องการและความรู้สึกของกลุ่มผู้ด้อยโอกาสหรือไม่

การออกแบบเสียงดนตรีในระบบรถไฟฟ้าไทเปนับเป็นจุดเริ่มต้นของการปรับปรุงแก้ไข ìนี่เป็นเพียงเรื่องเล็กๆ แต่การที่เราเข้าไปดูแลแก้ไขเรื่องเล็กๆ เหล่านี้ให้กลายเป็นสิ่งที่มีวัฒนธรรมมากขึ้นจะทำให้เราสามารถทบทวนเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างปัจเจกบุคคลกับสิ่งแวดล้อมว่าจะต้องปรับปรุงในส่วนของรายละเอียดและความแตกต่างของปัจเจกบุคคลได้อย่างไรî อาจารย์หลี่หมิงชงกล่าว

ด้วยเหตุนี้เอง กองวัฒนธรรมกรุงไทเปจึงได้ร่วมมือกับบริษัทรถไฟฟ้าไทเป เริ่มทำการปรับเปลี่ยนเสียงสัญญาณแจ้งเตือนการเข้า-ออกสถานีรถไฟฟ้า เดิมเป็นเสียงสัญญาณแจ้งเตือนจากระบบที่ดังแสบแก้วหู เปลี่ยนมาเป็นเสียงเปียโน การเปลี่ยนแปลงที่เริ่มจากโน้ตดนตรีนี้ถือเป็นก้าวเล็กๆ ก้าวแรกของการเปลี่ยนแปลง

เริ่มจากรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ  แต่ทำเรื่องเล็กให้เป็นเรื่องใหญ่

เพียงแค่เปลี่ยนมาใช้เสียงโน้ตดนตรีก็วุ่นวายปั่นป่วนกันไปหมด เดิมมีการออกแบบให้เสียงดนตรีที่ดังขึ้นขณะที่รถไฟฟ้าแล่นเข้าสู่สถานีรถโดยมีระดับเสียงแตกต่างกัน และเมื่อผู้โดยสารรูดบัตรผ่านประตูเข้าสู่ภายในสถานีรถจะมีเสียงดนตรีดังขึ้นเป็นจังหวะ แต่เนื่องจากความจุของระบบคอมพิวเตอร์ภายในสถานีที่สามารถรองรับได้เพียงเสียงโน้ตดนตรีเท่านั้น อีกทั้งต้องไม่ใช่เสียงที่สูงหรือต่ำเกินไป ดังนั้นเพื่อปรับให้ได้เสียงดนตรีที่ฟังแล้ว ìไพเราะîและ ìเสนาะหูî ทีมงานก็ต้องทดลองปรับเสียงนับครั้งไม่ถ้วน

ìโครงการภูมิทัศน์ทางเสียงไทเป î ขั้นตอนที่ 2 คือออกแบบเสียงดนตรีประจำสถานีแต่ละสายทั้ง 4 สาย ได้แก่สายตั้นสุย-ซิ่นอี้ (สีแดง) สายป่านหนาน (สีน้ำเงิน) สายซงซาน-ซินเตี้ยน
(สีเขียว) และสายจงเหอ-ซินหลู (สีส้ม) ซึ่งเป็นเส้นทางที่มีผู้โดยสารใช้บริการค่อนข้างมาก

คุณเหลยกวงเซี่ย (雷光夏) นักออกแบบที่ออกแบบเสียงดนตรีของรถไฟฟ้าสายสีแดงใช้แนวคิดเรื่อง ìการท่องเที่ยวแบบเบาๆî โดยนำเสียงเปียโน กีตาร์ และเชเลสตา มาประสานเป็นทำนองดนตรีนำพาผู้คนออกเดินทางจากเขตตั้นสุ่ยซึ่งเป็นชุมชนเก่าแก่เข้าสู่ตึกไทเป 101 ซึ่งเป็นย่านการค้ายุคใหม่ ส่วนคุณโจวเยว่เฉิง (周岳澄) ก็ได้ไอเดียจากบรรยากาศความเป็นศิลปะและวิชาการของชุมชนและย่านการศึกษาที่รถไฟฟ้าสายสีเขียววิ่งผ่าน มาออกแบบทำนองดนตรี โดยนำบทเพลง Nocturne ของโชแปง มาดัดแปลงด้วยการใส่บริบทของดนตรีแจ๊สลงไปกลายเป็นท่วงทำนองดนตรีที่ให้ความรู้สึกผ่อนคลายและไพเราะเสนาะหู

คุณหลี่ซินหยุน (李欣芸) ใช้ทำนองเพลง 5/4 time ที่ไม่ค่อยพบเห็นได้บ่อยนัก บรรเลงซ้ำและประสานกับเสียงเปียโนช่วยบรรเทาความรุ่มร้อนในจิตใจของผู้โดยสารรถไฟฟ้าสายสีน้ำเงิน (ป่านหนาน) ที่เร่งรีบและแออัดลงได้บ้าง ขณะที่คุณเฉินเจี้ยนฉี (陳建騏) พบว่าผู้โดยสารรถไฟฟ้าสายจงเหอ-ซินหลู ส่วนใหญ่เป็นคนทำงานที่อาศัยรถไฟฟ้าเดินทางไปกลับ จึงตัดสินใจเลือกทำนองดนตรีที่ ìสนุกสนาน ร่าเริง และช่วยบรรเทาความเครียดî โดยใช้ดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งให้ความรู้สึกเหมือนเสียงจากเครื่องจักร ด้วยความหวังว่ามนต์เสน่ห์ของเสียงดนตรีจะเป็นเพื่อนคนทำงานตลอดการเดินทางทั้งขาไปและขากลับ

ìโครงการภูมิทัศน์ทางเสียงไทเปî ขั้นตอนที่ 3 คือการออกแบบเสียงดนตรีภายในตู้รถไฟฟ้า ณ สถานีที่เป็นจุดเปลี่ยนต่อไปยังสายอื่นและสถานีปลายทาง ใช้เพลงบรรเลงเปียโนที่ชื่อว่า ìกำเนิดแห่งลมî (風起) ซึ่งเป็นผลงานการประพันธ์ของคุณโจวเยว่เฉิงที่ได้จากการใช้โน้ตตัวเขบ็ต 2 ชั้น (Sixteenth note) นอกจากใช้เป็นสัญญาณแจ้งเตือนผู้โดยสารที่ต้องการเปลี่ยนเส้นทางและเมื่อถึงสถานีปลายทาง ยังช่วยให้ผู้โดยสารที่เพิ่งมาเยือนไทเปเป็นครั้งแรกประทับใจในความไพเราะเสนาะหูอีกด้วย

การออกแบบเสียงดนตรีภายในสถานีรถไฟฟ้า (หมายถึงบริเวณประตูชานชาลาถึงประตูเข้าออกสถานี) ซึ่งเป็นส่วนที่ยากที่สุด แต่ก็เริ่มทยอยปรับปรุงเปลี่ยนแปลงใหม่อย่างต่อเนื่อง การนำเสียงดนตรีเข้าสู่สถานีรถไฟฟ้าแม้จะเป็นการทำให้ทฤษฎีดนตรีเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่สาธารณะกลายมาเป็นความจริง แต่ก็ต้องเผชิญกับบททดสอบมากขึ้น อาทิ พื้นที่ภายในสถานีรถแต่ละแห่งไม่เท่ากัน ปริมาณผู้โดยสารที่ใช้บริการต่างกัน หรือแม้แต่ความพร้อมของอุปกรณ์ระบบกระจายเสียง สิ่งต่างๆ เหล่านี้ล้วนเป็นอุปสรรคที่ต้องหาทางแก้ไข เนื่องจากเสียงเป็นสิ่งที่มนุษย์เรามองไม่เห็น การจะปรับเสียงให้ฟังแล้วนุ่มสบายหู ไพเราะ และมีคุณภาพไม่ใช่เรื่องง่าย ในช่วงระหว่างที่ทำการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงจึงต้องศึกษารายละเอียดต่างๆ มากเป็นพิเศษ ทีมงานได้ทดลองปรับระดับเสียง ความเร็ว ทำนองเพลง เครื่องดนตรี และความถี่เสียง อีกทั้งได้ขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญด้านดนตรีและเสียง ตลอดจนรวบรวมความคิดเห็นของผู้โดยสาร ความเพียรพยายามที่ผู้คนทั่วไปไม่มีโอกาสรับรู้และไม่สามารถปรับปรุงแก้ไขให้เสร็จสมบูรณ์ได้ในทันทีนี้ ต้องผ่านขั้นตอนของ ìการสื่อสารî กันอย่างค่อยเป็นค่อยไปเท่านั้น

ทุกคนมีส่วนร่วม  แสวงหาสิ่งที่คนส่วนใหญ่เห็นพ้องกัน

ในระหว่างการสื่อสาร สิ่งที่ขาดไม่ได้คือให้ทุกคนในสังคมมีส่วนร่วม เทศบาลกรุงไทเปได้จัดตั้งกลุ่มงานขึ้นเป็นการเฉพาะและได้เชิญพลเมืองเข้ามามีส่วนร่วมในการสำรวจภาคสนาม ซึ่งเป็นการสำรวจความเห็นต่างๆ ในเมืองแห่งนี้ และในการออกแบบเสียงดนตรีประจำสถานีรถไฟฟ้าขั้นตอนที่ 2 เว็บไซต์ทางการได้จัดประกวดการออกแบบเสียงดนตรี (DIY) ประชาชนสามารถเข้ามาเลือกทำนองดนตรี จังหวะ และเสียงที่ชื่นชอบ จากนั้นนำมาประสานเข้าด้วยกันก็จะได้เสียงทำนองดนตรีที่ต้องการออกมา

การประกวดเสียงดนตรีประจำสถานีรถไฟฟ้าได้รับการตอบรับอย่างล้นหลาม มีผลงานส่งเข้าร่วมประกวดทั้งสิ้น 447 ชิ้น จาก 12 ประเทศ ซึ่งจะคัดเลือกไปใช้เป็นเสียงดนตรีประจำสถานีตงเหมิน สถานีวัดหลงซาน สถานีซงซาน สถานีเซี่ยงซาน และสถานีไทเปอารีนา

คุณจางจวินฉือ (張君慈) ผู้ออกแบบเสียงดนตรีประจำสถานีซงซาน เพิ่งจบการศึกษาจากคณะออกแบบอุตสาหกรรม (Industrial Design) มหาวิทยาลัยเฉิงกง (NCKU) เรียนเปียโนมาตั้งแต่เด็ก ในยามปกติชอบบันทึกชีวิตประจำวันด้วยการอัดเสียงต่างๆ ที่อยู่รอบตัว ผลงานของเธอมีชื่อว่า ìนักเดินทางพเนจรî (漫遊旅人) ซึ่งใช้เสียงดนตรีเรียบๆ สองเสียงมาประสานกันราวกับเสียงคลื่นทะเลที่ซัดไปมา สื่อความหมายถึงความคาดหวังในการเดินทางกับความทรงจำในอดีต ทำให้นักเดินทางมีความรู้สึกราวกับกำลังถูกห้อมล้อมไปด้วยไอหมอกและทำให้คิดอยากจะบินขึ้นสู่ฟากฟ้า

คุณเกาหมิ่นหลุน (高敏倫) เคยทำดนตรีประกอบภาพยนตร์ไต้หวันหลายเรื่อง อีกทั้งยังคว้ารางวัลจากการประกวดผลงานดนตรีแนวสร้างสรรค์เป็นประจำ เธอคิดว่าเสียงดนตรีที่อยู่รอบตัวเราคล้ายกับน้ำหอมหรือกลิ่นหอมที่ฟุ้งกระจายอยู่ในอากาศ ไม่มีรูปลักษณ์ที่จับต้องได้ แต่สามารถเปลี่ยนแปลงอารมณ์ความรู้สึกของเราได้ เสียงดนตรีที่คุณเกาหมิ่นหลุนออกแบบสร้างสรรค์ให้สถานีเซี่ยงซาน มาจากเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสาย อาทิ กีตาร์และแมนโดลิน (Mandolin) ซึ่งมีเสียงที่กังวานใสบรรเลงซ้ำไปมา ประกอบกับใช้เทคนิคการเพิ่มและลดเสียง ทำให้บรรยากาศภายในสถานีรถแห่งนี้อบอวลไปด้วยกลิ่นอายของดนตรีที่ช่วยผ่อนคลายและทำให้รู้สึกสดชื่น

คุณจางหย่งเฉียว (張詠橋) ซึ่งกำลังเรียนด้านดนตรีประกอบภาพยนตร์อยู่ที่ซานฟรานซิสโก ต้องการเปลี่ยนความรู้สึกของผู้คนที่มีต่อวัดที่เคร่งขรึมและเงียบสงบ เขาใช้เครื่องดนตรีจีนที่ตนเองถนัด ได้แก่ ปี่ปากใหญ่ (Suona) ฆ้อง และกลอง ผสมผสานกับเสียงกีตาร์เบสไฟฟ้า ให้ความรู้สึกราวกับกำลังยืนอยู่ที่ลานหน้าวัดที่มีผู้คนมากมายและเสียงดังจอแจ

คุณหลินซั่งเต๋อ (林尚德) หัวหน้าฝ่ายโปรดิวเซอร์ของ Harvest Music ในฐานะผู้รับผิดชอบและกรรมการตัดสินการประกวดเสียงดนตรีประจำสถานีรถไฟฟ้ากล่าวยกย่องผลงานของคุณจางหย่งเฉียวชิ้นนี้ว่า เป็นผลงานที่เรียบง่ายคลาสสิก ใช้เครื่องดนตรีที่เหมาะเจาะและไม่ได้มีเฉพาะบริบทของตะวันออกเสียทั้งหมด แต่ยังมีความเป็นสากลคละเคล้าอยู่มาก

คุณหม่าอีเซียน (馬一先) ผู้ออกแบบเสียงดนตรีประจำสถานีไทเปอารีนา ต้องการสะท้อนบรรยากาศความคึกคักและมีชีวิตชีวาของที่นี่ จึงตัดสินใจเลือกใช้เสียงที่ปรากฏขึ้นภายในสถานีรถ อาทิ เสียงผู้คนพูดคุยกัน เสียงเดิน เสียงประตูชานชาลาเปิดปิด และเสียงปรบมือ มาประสานเรียงร้อยเข้าด้วยกันกลายเป็นทำนองเพลงสั้นๆ นับได้ว่าเป็นผลงานที่โดดเด่นมากที่สุดในบรรดา 5 ผลงานที่ได้รับการคัดเลือก และทำให้ผู้โดยสารสามารถรับรู้ถึงเอกลักษณ์ท้องที่นั้นได้ในเวลาอันรวดเร็ว

คุณเหวินอิ่นเฉิน (文尹宸) กับคุณสวี่ฉี่หลง (許啟隆) ซึ่งร่วมกันออกแบบเสียงดนตรีประจำสถานีตงเหมิน  ใช้ ìความคึกคักในตลาดนัดî กับ ìความเป็นกันเองของผู้คนî มาเป็นประเด็นหลักในการออกแบบบรรยากาศ ìเที่ยวเล่นที่ตงเหมินî 
โดยใช้บันไดเสียง 5 สเกลแบบดั้งเดิมของจีนมาแต่งเป็นท่วง
ทำนองดนตรี คุณเหวินอิ่นเฉิน ซึ่งมีความเชี่ยวชาญการเล่นซอเอ้อหู (二胡) บวกกับประสบการณ์ของคุณสวี่ฉีหลงที่คร่ำหวอดอยู่ในวงการดนตรีประกอบภาพยนตร์ พวกเขานำดนตรีออร์เคสตราของตะวันตกมาผสมผสานลงไปทำให้เสียงดนตรีมีความสมบูรณ์มากขึ้น การผสมผสานกันของดนตรียุคเก่ากับยุคใหม่เป็นเสมือนสัญลักษณ์ที่บ่งบอกถึงวิถีไทเปซึ่งมีสิ่งใหม่ๆ ผุดขึ้นมาทดแทนสิ่งเก่าๆ อยู่ตลอดเวลา

นอกจากใช้ผลงานจากภาคประชาชนที่ชนะการประกวดและรับฟังความคิดเห็นจากทุกฝ่ายเพื่อแสวงหาสิ่งที่ผู้คนเห็นพ้องกันมากที่สุด และนี่คือความหมายที่แท้จริงของการมีส่วนร่วมในประเด็นสาธารณะ ยกตัวอย่างเช่นเสียงดนตรีที่ดังขึ้นขณะที่รถไฟฟ้าเข้าเทียบชานชาลาสถานีสายจงเหอ-ซินหลู ช่วงแรกที่มีการนำเสียงดนตรีมาใช้ ประชาชนจำนวนมากโทรศัพท์ไปประท้วงผ่านสายตรง 1999 และวิพากษ์วิจารณ์กันทางอินเตอร์เน็ตว่า พิสดาร ไม่สบายหู แปลกๆ  ฟังแล้วอารมณ์ไม่ดี  ไม่ได้ฉลองวันฮาโลวีนกันทุกวันสักหน่อย และรู้สึกมีแรงกดดัน เป็นต้น

ทีมงานของโครงการภูมิทัศน์ทางเสียงไทเป นอกจากขอให้ผู้ออกแบบปรับระดับเสียงแล้ว ยังเตรียมใจไว้ว่าอาจต้องเปลี่ยนเสียงดนตรีใหม่ แต่อาจารย์หลี่หมิงชงกลับกล่าวว่า ìนี่เป็นเรื่องดีî เขายินดีที่มีคนแสดงความคิดเห็น หรือวิพากษ์วิจารณ์เข้ามามากๆ เพราะนั่นหมายถึง ìทุกคนเริ่มให้ความสนใจ ในที่สุดทุกคนก็ได้ยิน ในที่สุดก็เริ่มเปิดหูรับฟัง นี่คือสิ่งที่ผมต้องการî

เปิดประสาทสัมผัส ìรับฟังî เสียงใหม่

การทุ่มงบประมาณเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ครั้งนี้ ก็เพื่อสร้างภูมิทัศน์ทางเสียงในรถไฟฟ้าไทเปด้วยวิธีการ ìออกแบบใหม่î โดยหวังว่าประชาชนจะเปิดประสาทสัมผัสในการ ìรับฟังî เสียงใหม่ๆ แต่เรายังคงสงสัยว่าการรับฟังต้องเริ่มจากการสงบนิ่งก่อนไม่ใช่หรือ? แต่ทำไมใช้วิธีสร้างเสียงเพิ่มเข้าไปในสิ่งแวดล้อมรอบตัว? อาจารย์หลี่หมิงชงอธิบายว่า ìในความคิดของผมคือใช้วิธีเพิ่มเข้าไปในระดับหนึ่งเพื่อให้สิ่งที่ขาดไปปรากฏขึ้นมาî เพราะวิธีประชาสัมพันธ์แบบติดป้ายหรือสโลแกนที่ลดมลภาวะทางเสียงจะไม่เห็นผลเด่นชัด สู้การทำให้ผู้คนเปิดประสาทสัมผัสในการ ìรับฟังî เสียงใหม่ๆ ในสิ่งแวดล้อมรอบตัวไม่ได้

ด้วยเหตุนี้เอง อาจารย์หลี่หมิงชงจึงเน้นย้ำว่าสิ่งสำคัญของเสียงดนตรีในสิ่งแวดล้อมก็คือสิ่งแวดล้อม ต้องให้ดนตรีหลอมรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่ใช้สิ่งแวดล้อมมาเป็นตัวประกอบ  ดนตรีต้องไม่ไปรบกวนสิ่งแวดล้อม แต่ต้องมีลักษณะพิเศษที่สามารถแยกแยะได้ อีกทั้งต้องสามารถดูดซับและกลบเสียงอื่นๆ ในสิ่งแวดล้อมและทำให้เสียงจอแจสงบลง ตลอดจนสามารถทำให้อารมณ์ความรู้สึกของคนฟังเปลี่ยนแปลงได้ด้วย ความสัมพันธ์ของดนตรีกับสิ่งแวดล้อมคือ ìแฝงตัวอยู่ทั้งภายในและภายนอกî หรือมีความหมายว่าสิ่งที่มนุษย์เรา ìสามารถได้ยินได้ แต่ก็ไม่ได้ยินî ซึ่งก็เป็นอีกหนึ่งบททดสอบการบริหารงานของเทศบาลกรุงไทเปด้วยเช่นกัน

หากเทียบกับประสาทสัมผัสการมองแล้ว เป็นเรื่องไม่ง่ายที่หูของคนเราจะรู้สึกได้ถึงการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยของเสียงรอบตัวเรา  ดนตรีในสิ่งแวดล้อมหมายถึงการนำดนตรีหลอมรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งกับสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่เป็นการเน้นให้โดดเด่นออกมา ด้วยเหตุนี้เอง คุณหลินซั่งเต๋อจึงยอมรับว่า ìโครงการนี้เป็นโครงการที่ก้าวหน้าล้ำยุคî ตามมาตรฐานการประเมินผลของหน่วยงานราชการที่ยึดการมองเห็นผลงานที่เป็นรูปธรรมเป็นหลัก เทศบาลกรุงไทเปน่าจะทุ่มงบประมาณในโครงการอื่นที่มองเห็นผลงานได้ชัดเจนซึ่งจะได้รับเสียงปรบมือจากพลเมืองง่ายกว่า ìแต่ถ้าไม่ทำในตอนนี้ เราจะยิ่งไม่มีโอกาสไปถึง ìจุดนั้นî ได้เลยî คุณหลินซั่งเต๋อกล่าว

แล้ว  ìจุดนั้นî อยู่ที่ไหนล่ะ?

จุดนั้นก็คือการที่นักออกแบบมองจากมุมมองของผู้ใช้บริการและคำนึงถึงความแตกต่างในรายละเอียดทุกซอกทุกมุมเพื่อค้นหาความรื่นรมย์และความไพเราะเสนาะหูที่ไม่อาจเอ่ยออกมาเป็นวลีคำพูดได้ รวมไปถึงการใส่ใจในทุกรายละเอียดรอบตัวเรา ซึ่งจะช่วยให้สามารถยกระดับวัฒนธรรมให้สูงขึ้นเพื่อก้าวไปสู่ความเป็นวัฒนธรรมที่ประณีตงดงามมากขึ้นในอนาคตนั่นเอง

  1. Murray Schafer เคยกล่าวไว้ว่า ìหูของเราไม่ได้ถูกอุดไว้ ดังนั้นก็ต้องฟังเสียงต่างๆ ต่อไป แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าหู 2 ข้าง มีไว้เพื่อที่จะเปิดรับฟังทุกสิ่งเสมอไปî

เปิดหูเพื่อเรียนรู้ที่จะฟัง ปลุกประสาทสัมผัสการรับฟังของเราให้ตื่นตัว เริ่มจากโน้ตดนตรีเพียงหนึ่งตัว เชื่อมั่นว่าเราจะช่วยกันทำให้ภูมิทัศน์ทางเสียงไทเปเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้น  

X 使用【台灣光華雜誌】APP!
更快速更方便!