Formosa - ngôi nhà của tôi

Bản giao hưởng Scherzo của nghệ sĩ piano Rolf-Peter Wille
:::

2019 / Tháng 12

Bài viết‧Lynn Su Ảnh‧Lin Min-hsuan Biên dịch‧Tường Vy


的確,身為一個外來物種,我不能自稱是台灣島上居留最久的住民,然而30年─從未間斷─也算不壞了。相較之下,魯賓遜可也只在28年後,就離開了他那虛構的荒島。

─魏樂富 《福爾摩沙的虛構與真實》


Thực sự đối với một người nước ngoài như tôi, không được tự xưng là cư dân trú ngụ lâu năm nhất trên hòn đảo Đài Loan nhưng đã ở đây suốt 30 năm không gián đoạn thì cũng xem như là điều không kém. Nếu so sánh với Robinson, ông ấy cũng chỉ sau 28 năm đã rời khỏi hòn đảo hoang hư cấu của mình.

Rolf-Peter Wille cùng những điều hư cấu, chân thật của Formosa

 

Vào năm 1978, khi vừa tròn 24 tuổi, nghệ sĩ piano Rolf-Peter Wille mới tốt nghiệp Học viện âm nhạc, Đại học Hanover (Đức), như chuyến phiêu lưu của Robinson, ông đặt chân đến Đài Loan, một mảnh đất hoàn toàn xa lạ.

Đây lẽ nào là vì lý do người vợ Đài Loan của ông kiên quyết muốn trở về Đài Loan định cư? Không hẳn như thế, “lúc đó là do anh ấy muốn đến Đài Loan thử xem sao”, nghệ sĩ piano Lina Yeh (Diệp Lục Na), vợ ông Rolf-Peter Wille đồng thời cũng là bạn cùng trường, đã làm sáng tỏ vấn đề.

Tuy nói rằng môi trường âm nhạc Đài Loan không thịnh hành và hoàn chỉnh như ở khu vực Tây Âu - cái nôi của nền âm nhạc cổ điển, nhưng do Tây Âu đã phát triển từ rất sớm, kể cả thị trường âm nhạc hồi 40 năm trước cũng đã đạt đến điểm bão hòa, học sinh tốt nghiệp khoa âm nhạc muốn có chân giảng dạy trong trường đại học không hề dễ dàng.

Ngược lại, môi trường âm nhạc Đài Loan lúc bấy giờ đúng lúc đang trở thành miền đất mới cho làng âm nhạc cổ điển, chỉ mới nẩy mầm và rất cần được gây dựng, mang đến cho các nghệ sĩ âm nhạc sự tự do phóng khoáng, khiến cho người ta ôm ấp hy vọng về một tương lai tươi sáng.

Thế là sau khi kết hôn, ông Rolf Peter Wille nhân cơ hội này vượt trùng dương đến giảng dạy trong trường đại học tại Đài Loan.

Cho dù khoảng cách giữa Châu Á và Châu Âu không đến nỗi quá xa, vả lại do tính chất công việc, ông thường đi lưu diễn nhiều nơi trên thế giới, nhưng không ngờ rằng từ đó ông Rolf Peter Wille chưa từng về Đức trong thời gian dài, quá lắm cũng chỉ về ở tầm vài tháng, và ông đã coi Đài Loan là ngôi nhà thực sự của mình.

Cho đến tháng 7 năm 2018, tại Phòng Hộ tịch khu Đại An (Daan) Thành phố Đài Bắc (Taipei) ông nhận được thẻ căn cước, danh chính ngôn thuận trở thành công dân Đài Loan như bạn và tôi.

 

Một người Đức sống ở Đài Loan

Từng là một người tha hương nơi đất khách quê người, cuộc sống của ông Rolf Peter Wille có lẽ cũng gặp nhiều điều kỳ lạ (hoặc nên nói là không thích nghi), “nhưng lúc còn trẻ đều chịu đựng được hết”, ông phán ngay một câu bất ngờ khiến mọi người không nhịn được cười.

Điều khác biệt nhất chính là thói quen phân định ranh giới rõ ràng và sự nhìn nhận nghiêm túc của người Đức về thời gian, không gian, bất kể là không gian cá nhân hay phạm vi công cộng.

Cô Lina Yeh - người rất am hiểu về sự khác biệt văn hóa của hai nước giải thích: “Chẳng hạn như nhà của người Đức, đồ đạc trong nhà đều có một vị trí cố định, ngay cả đến con cái cũng không được tùy tiện động vào”. Điều này thực sự khó có thể tưởng tượng được đối với người Đài Loan vốn sống theo phong cách thoải mái.

Do làm trong ngành giảng dạy âm nhạc nên học sinh thường đến nhà để học đàn, ông Rolf Peter Wille nhớ lại một lần nọ có phụ huynh của học sinh theo con đến luyện đàn, “phụ huynh cứ nói, không phiền thầy, không phiền thầy, sau đó tự đi mở cửa tủ lạnh nhà chúng tôi, nếu mà là ở Đức đã có thể gọi cảnh sát đến”, ông kể lại.

Nghe nói, người Đức có logic không gian rất rõ ràng, từ khi vào tiểu học đã phải hiểu nơi cư ngụ của mình, bao gồm tọa độ, địa lý, thủy văn và đường giao thông, v.v…, như thể lỡ không biết tọa độ của mình trên thế giới thì khó mà an thân lập nghiệp.

Ông Rolf Peter Wille đã mang theo tinh thần này đến Đài Loan. Lấy khu Đại An Thành phố Đài Bắc nơi ông sinh sống làm cơ sở, ông chạy xe đạp len lỏi trên khắp các con đường ngõ hẻm, ông tự vẽ một bản đồ, ghi chú những trục đường chính và nhớ kỹ trong đầu. “Tôi phát hiện hình dáng khu Đại An giống với hoàng đế Friedrich Wilhelm II vương quốc Prussia của Đức”, ông liền khoe bức vẽ của mình, thoạt nhìn cũng thấy vài nét giống thật.

 

Nhìn Đài Loan với cặp mắt hài hước

Giống hệt như nhiều người Đức khác, khi ông Rolf Peter Wille không cười, đường nét góc cạnh trên khuôn mặt ông trông rất nghiêm nghị, nhưng khi nói chuyện tiếng Hoa với giọng đặc người nước ngoài, lại chêm thêm một chút tiếng Đức, tiếng Anh và cách nói năng hài hước, tựa như văn phong vui tươi châm biếm Scherzo trong sách, có thể dùng cụm từ “người thế nào thì văn phong như thế nấy” để mà hình dung.

Cũng vì văn hóa khác biệt quá lớn, khiến ông nhiều lần xấu hổ, nhất là tiếng Hoa lại rất khó đối với người nước ngoài, vấn đề ngôn ngữ là nguyên nhân chủ yếu gây nên hiểu lầm. “Có một lần bạn tôi đang nói chuyện, nói sau khi kết hôn có nhiều chuyện cần phải thỏa hiệp (tuo xie妥協), anh ấy liền hỏi, ủa sau khi kết hôn tại sao phải tháo giày (tuo xie脫鞋)?”, cô Lina Yeh kể lại.

Tất cả những xung đột và va chạm do khác biệt văn hóa đều được ông Rolf Peter Wille nhìn nhận bằng con mắt hài hước, và cứ thế cuộc sống của ông liên tục diễn ra những điều kỳ lạ.

Chẳng hạn như cả hai vợ chồng đều thích đồ cổ, không gian cuộc sống trong nhà đều có sự dung hòa của vô số chủng loại đồ cổ, từ những cánh cửa đền thờ được tô vẽ đẹp mắt, những thanh đấu củng tinh xảo được sưu tầm từ đền chùa mang về, hay giá sách cổ, cùng rất nhiều tượng điêu khắc các vị thần, người nộm và động vật, v.v…, tạo nên một không gian đậm chất cổ kính hơn so với các gia đình Đài Loan truyền thống khác.

Tuy nhiên, điều khiến người ta vừa chú ý lại vừa thấy buồn cười là trong đó có một bộ sưu tập với số lượng nhiều nhất, chính là hơn 30 chiếc bô tiểu tiện cổ.

Bô tiểu tiện cổ hiện diện khắp nơi và được xem như vật trang trí trưng bày trong nhà ông Rolf Peter Wille, ông nói: “Chỉ là vì có hình vẽ rất đặc biệt”, ý ông chỉ những họa tiết hoa văn tinh tế trên đó, và đó cũng là nguyên nhân khởi nguồn cho sở thích sưu tầm đặc biệt này.

Cô Lina Yeh nhớ lại sở thích sưu tầm khởi đầu từ một dịp rất đỗi vô tình: “Đó là một điều ngoài dự đoán. Một lần nọ chúng tôi đi Đài Nam (Tainan), vô tình gặp một nhà buôn đồ cổ cứ bám lấy mời anh ấy mua đồ cổ, bị làm phiền muốn chết rồi, anh ấy mới chỉ đại vào một vật đồ gốm Thanh Hoa và nói, có loại bô tiểu tiện nào có họa tiết như thế này không, kết quả không ngờ là có thật! Thế là đành phải mua thôi”. Sau khi tin lan truyền ra ngoài, có người chủ động đến tặng, cũng có người ngưỡng mộ tìm đến bán lại. Sau hơn mười năm, không biết từ lúc nào đã có được bộ sưu tập với số lượng nhiều như thế.

Hơn 40 năm qua, cuộc sống nơi đất khách nếm trải bao ngọt bùi cay đắng, ông đều ghi nhớ trong lòng, nhưng khi hỏi có điều gì đáng tiếc không thì ông Rolf Peter Wille liền trả lời với vẻ mặt tỉnh bơ đầy hóm hỉnh: “Lúc mới đến cũng không nghĩ sẽ ở lại nơi này nhưng nơi đây đã xảy ra nhiều câu chuyện thú vị và khoa trương nên tôi mới nghĩ là đợi khi về Đức sẽ kể cho bạn bè nghe”, nhưng sau khi nhập quốc tịch Đài Loan, ông nói một cách tiếc nuối cứ như đang diễn kịch: “Rốt cuộc, bây giờ không còn cơ hội nữa rồi”.

Nhưng suy cho cùng, bây giờ cho dù là Đài Loan hay Đức cũng là “về nhà” mình.

 

Di dân mới gốc Đức, cắm rễ trên mảnh đất Đài

Tháng 10 năm 2016, cuối cùng Chính phủ Đài Loan sửa đổi Luật thừa nhận công dân sở hữu hai quốc tịch, nhiều người nước ngoài rất tích cực để trở thành công dân Đài Loan.

Nhưng đối với ông Rolf Peter Wille, ông nhập quốc tịch bằng tư cách nhân tài nước ngoài thuộc lĩnh vực có chuyên môn cao, cũng bởi quy định thi trình độ ngôn ngữ gắt gao khiến ông ngần ngại và trì hoãn hết lần này đến lần khác việc nhập quốc tịch.

Ông đưa ra cho mọi người xem một cuốn đề thi dầy cộp, cho rằng con đường nhập quốc tịch không phải dễ, người xin nhập tịch phải thi trình độ ngôn ngữ với số điểm trên 60 điểm mới đạt yêu cầu.

Ông Rolf Peter Wille vốn là người làm việc gì cũng theo khuôn mẫu, ông liệt kê và in ra một loạt các câu hỏi trong đề thi, rồi ghi chú cách phát âm, thanh điệu, đáp án, thậm chí còn quay video từng câu hỏi, trong lúc đọc lại ông còn kết hợp với động tác cơ thể khoa trương, cố gắng học thuộc âm điệu tiếng Hoa - điều gây khó khăn nhất cho người nước ngoài, “bộ não không nhớ nổi, không chừng cơ thể nhớ được thì sao”, ông nói đùa.

May mắn thay, sau đó ông phát hiện rằng, với chuyên môn song tấu piano, vợ chồng ông từng nhận được huân chương nghệ thuật văn hóa Quốc gia, vì thế hồ sơ nhập quốc tịch chuyển đổi theo dạng đặc cách (có cống hiến cho quốc gia) nên không cần thi trình độ ngôn ngữ, chỉ cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, trong vòng 10 ngày đã nhận được thẻ căn cước công dân Đài Loan.

Vì vợ chồng ông thường xuyên cùng tổ chức các buổi biểu diễn âm nhạc trong nhiều năm qua, nên tên tuổi của cặp đôi Rolf Peter Wille và Lina Yeh thường được công chúng biết đến với hình ảnh cặp song tấu piano. Cặp đôi uyên ương là người mở ra phong trào trình diễn piano ngay trên đường phố, còn mang piano lên tận đỉnh ngọn núi Ngọc Sơn và biểu diễn piano ngay dưới gốc hai cây cổ thụ Phu Thê Tataka trên núi A Lý Sơn.

Họ chia sẻ, song tấu piano và cách hòa tấu 4 tay 2 người trên cùng 1 cây đàn piano rất khác biệt nhau, hòa tấu 4 tay 2 người phải cùng sử dụng 1 cây đàn nên chịu hạn chế về phím đàn và cũng chỉ có 1 bàn đạp pedal nên khó tránh khỏi bị ảnh hưởng lẫn nhau, còn song tấu piano là mỗi người sử dụng 1 cây đàn nên có thể tự do phát huy.

Cuộc sống, công việc của hai vợ chồng cũng tương tự như hình thức biểu diễn đặc biệt vừa kể trên, họ đến từ hai bối cảnh gia đình, thói quen sinh hoạt hoàn toàn khác nhau, vậy nhưng không hề trở thành điều hạn chế, ngược lại được tô điểm thêm nhiều yếu tố đa dạng, tạo nên một bản nhạc cuộc sống hòa hợp độc đáo. “Nếu so sánh với hình thức biểu diễn 4 tay 2 người, thì sự phong phú mà song tấu piano đem lại càng mang tính thể hiện tuyệt vời hơn”, câu nói của cô Lina Yeh như đang vang lên bên tai.

Bài viết liên quan

近期文章

IN ไทย

Formosa Rumahku

Rolf-Peter Wille & Gaya Humornya di Taiwan

Artikel‧Lynn Su Gambar‧Lin Min-hsuen

的確,身為一個外來物種,我不能自稱是台灣島上居留最久的住民,然而30年─從未間斷─也算不壞了。相較之下,魯賓遜可也只在28年後,就離開了他那虛構的荒島。

─魏樂富 《福爾摩沙的虛構與真實》


“Tentu saja, saya mungkin bukan orang asing yang menetap paling lama di Taiwan, tetapi 30 tahun—tanpa terputus—adalah waktu cukup panjang. Sebagai perbandingan, Robinson Crusoe meninggalkan pulau fiksinya setelah menetap di sana selama 28 tahun.”

– Rolf-Peter Wille, Formosa in Fiction

 

Pada tahun 1978, Rolf-Peter Wille yang berusia 24 tahun dan baru tamat dari Universitas Musik, Drama dan Media Hanover, tiba di Taiwan yang jauh dan asing untuk berpetualang seperti Robinson Crusoe.

Apakah ini karena istrinya yang dari Taiwan bersikeras agar mereka menetap di Taiwan? Bukan demikian. "Pada waktu itu, Wille sendirilah yang ingin datang untuk melihat Taiwan," jelas musisi Lina Yeh, istri Wille yang juga teman sekelasnya.

Lingkungan musik Taiwan tidak dapat dibandingkan dengan Eropa yang merupakan tempat asal musik klasik, tapi justru karena perkembangan di Eropa dimulai lebih awal daripada di tempat lain, pasar musik di sana sudah menjadi jenuh sejak 40 tahun yang lalu, dan tidak mudah bagi seorang lulusan untuk mendapatkan posisi mengajar di universitas.

Sebaliknya, Taiwan adalah tanah perawan untuk musik klasik. Ini memberikan banyak kebebasan bagi musisi, dan menjadi alasan untuk merintis masa depan.

Begitulah Rolf-Peter Wille yang baru menikah melakukan perjalanan jauh ke Taiwan dan mulai mengajar di sebuah universitas.

Sejak saat itu, meskipun Eropa sebenarnya tidak terlalu jauh, dan meskipun profesinya sering membawanya ke berbagai pelosok dunia, Wille tidak pernah lagi menetap  di Jerman, biasanya ia hanya singgah untuk sementara sekitar beberapa bulan, bisa dikatakan Taiwan adalah rumahnya.

Juli 2018, Wille mendapatkan kartu tanda penduduk di Kantor Pendaftaran Rumah Tangga Distrik Da’an di Kota Taipei yang berdekatan dengan tempat tinggalnya, ia kini resmi menjadi seorang warga Taiwan.

 

Orang Jerman di Taiwan

Sebagai seorang asing di Taiwan, pada awalnya tentu ada banyak kejutan (atau kesulitan beradaptasi) dalam kehidupan sehari-hari di Taiwan. "Namun, saya masih muda saat itu dan bisa tahan dengan apa pun." Inilah komentar Wille yang selalu mengundang tawa.

Perbedaan terbesar adalah kepatuhan orang Jerman terhadap waktu serta ruang, dan klarifikasi terhadap perbatasan. Ini tidak hanya berlaku untuk ruang pribadi, tetapi juga untuk ruang publik.

Lina Yeh yang memahami perbedaan besar dalam budaya kedua negara itu menjelaskan, "Misalnya, di rumah orang Jerman, semuanya memiliki tempat yang telah ditentukan, bahkan anak-anak tidak diizinkan untuk memindahkan barang-barang sesuka mereka." Bagi orang Taiwan yang cenderung santai dalam segalanya, ini adalah hal yang sulit untuk dipahami.

Karena pekerjaannya sebagai guru musik, seringkali siswa datang ke rumah Wille untuk mengikuti pelajaran piano. Wille masih ingat bahwa suatu kali, orang tua salah satu siswanya turut datang ke untuk mengikuti pelajaran. "Orang tua itu terus-menerus berkata, 'Guru, tenang saja, tenang saja,' lalu dia pergi dan membuka kulkas kami," kata Wille. "Jika ini terjadi di Jerman, maka saya akan segera memanggil polisi."

Dikatakan bahwa orang Jerman pada umumnya lebih mengutamakan logika spasial, harus mengenal tempat mereka tinggal, termasuk koordinat, geografi, hidrologi dan nama jalan, mulai dari saat mereka masuk sekolah dasar. Seolah-olah jika tidak mengetahui lokasi keberadaannya sendiri di dunia yang luas ini, akan membuat manusia tidak mampu bertahan hidup.

Wille membawa semangat ini ke dalam kehidupan di Taiwan. Dimulai dari Distrik Da'an di Kota Taipei, tempat ia tinggal. Ia mengendarai sepedanya melewati setiap gang dan lorong, menggambar peta yang menandai jalan raya utama, dan menghafalnya. "Saya menemukan bahwa bentuk Distrik Da'an mirip dengan wajah Raja Frederick II." Dipandang sekilas, gambar peta di tangannya memang sedikit mirip dengan raja Prusia itu.

 

Memandang Taiwan dengan Humor

Seperti kebanyakan orang Jerman, ketika Wille tidak tersenyum, garis-garis keras di wajah membuatnya terlihat sangat galak. Tetapi ketika dia berbicara dengan aksen Tionghoanya yang bercampur bahasa Jerman dan Inggris, selalu membuat pendengarnya tersenyum. Ini sesuai dengan gaya penulisan humor dari bukunya, dan membuktikan kenyataan bahwa "Gaya mencerminkan penulis."

Kesenjangan budaya yang besar menimbulkan banyak pengalaman lucu bagi Wille, terutama dalam isu bahasa Tionghoa, yang memang merupakan salah satu hal paling sulit dan sering menyebabkan kesalahpahaman bagi orang asing. Lina Yeh mengenang, "Suatu kali kami berbicara dengan seorang teman tentang banyak hal yang membutuhkan kompromi (tuoxie dalam bahasa Mandarin) setelah menikah. Wille segera bertanya, 'Mengapa harus melepaskan sepatu (juga diucapkan tuoxie) setelah menikah?'"

Bentrokan antar keragaman budaya ini, satu demi satu berubah menjadi kejutan berkat gaya humor Wille.

Wille dan Lina sama-sama menyukai barang antik. Di dalam rumah mereka, ada begitu banyak benda antik yang terintegrasi ke dalam dekorasi ruangan. Barang-barang ini mencakup pintu tua dengan lukisan dewa pintu yang dibawa pulang dari kuil, dougong (Penyangga atap kayu dalam arsitektur tradisional Tiongkok) dengan pengerjaan indah, miniatur lemari curio, patung dewa, boneka dan patung binatang dengan jumlah besar. Boleh dibilang, rumah pasangan ini memiliki koleksi benda antik lebih banyak dibandingkan rumah orang Taiwan pada umumnya.

Namun, benda yang jumlahnya paling banyak dan menarik perhatian paling besar adalah koleksi puluhan botol urinal

Sambil memamerkan botol-botol yang tersebar di sekitar rumahnya sebagai benda dekoratif, Wille berkata, "Pola yang satu ini sangat istimewa." Ia menunjuk ke salah satu botol dengan desain biru-hijau yang halus dan mengatakan bahwa itu adalah titik awal untuk koleksi uniknya.

Lina Yeh mengingat asal-usul koleksi ini, "Semuanya berawal secara tak disengaja. Suatu ketika kami berada di Tainan dan bertemu dengan seorang pemilik toko barang antik yang terus menawarkan Wille untuk membeli sesuatu, sampai ia tidak tahan lagi. Wille pun menunjuk ke beberapa porselen seladon, dan bertanya apakah ada botol urinal dengan desain yang sama. Cukup mengejutkan, sang penjual mempunyai botol tersebut, jadi kami tidak punya pilihan selain membelinya!" Begitu tersiar kabar, ada orang yang datang untuk mendonasikan botol koleksi mereka sendiri, dan ada pula yang datang khusus untuk menjual. Selama beberapa dekade koleksinya telah tumbuh, tidak terencana, hingga menjadi banyak seperti sekarang.

Selama 40 tahun ini, banyak suka dan duka berlalu dalam kehidupan Wille di negeri asing, tetapi ketika ditanya apakah ada hal yang disesalkan, ia menjawab, "Ketika baru datang, saya tidak berpikir akan menetap di sini. Setiap kali terjadi sesuatu yang konyol atau lucu, saya akan berkata pada diri sendiri, 'Tambah satu cerita lagi untuk dikisahkan kepada teman-teman saat pulang ke Jerman.'" Tetapi statusnya di Taiwan kini telah berubah, maka ia pun secara dramatis menyatakan penyesalan bahwa "Kini saya tidak akan pernah bisa melakukan itu lagi!"

Untuk saat ini, Taiwan dan Jerman sama-sama adalah "Rumah."

 

Imigran Jerman berakar di Taiwan

Oktober 2016, pemerintah Taiwan akhirnya mengamandemen undang-undang untuk mengakui kewarganegaraan ganda, dan banyak orang asing mulai secara aktif berusaha menjadi warga negara Taiwan.

Namun, Wille yang awalnya berpikir untuk mengajukan naturalisasi di bawah kategori "Profesional tingkat tinggi," merasa ragu dan menunda permohonannya karena ujian bahasa yang ketat.

Sambil memamerkan sebuah buku contoh pertanyaan yang sangat tebal yang disusunnya sendiri, ia mengatakan bahwa prosedur naturalisasi sama sekali tidak mudah. Secara umum pelamar harus mendapatkan nilai 60 atau lebih tinggi untuk lulus tes bahasa.

Wille yang selalu bersikap tertib dan teratur dalam melakukan apa pun, mencetak semua pertanyaan dan satu per satu menambahkan pelafalan dalam bentuk alfabet lengkap dengan fonetik, bersama dengan jawaban. Ia bahkan membuat video untuk setiap pertanyaan, membaca pertanyaan serta jawabannya di kamera, dan menyertai suaranya dengan gerakan tangan dan tubuh yang berlebihan, berupaya keras menghafal nada yang benar untuk digunakan dalam mengucapkan setiap kata. "Mungkin tubuhku akan mengingat apa yang tidak bisa dilakukan otakku," candanya.

Untungnya mereka kemudian menemukan, karena Wille dan Lina Yeh telah memenangkan Penghargaan Budaya Nasional untuk keahlian mereka dalam pertunjukan musik duo piano, mereka dapat mengajukan aplikasi untuk Wille di bawah kategori "Orang yang telah memberikan kontribusi khusus di Taiwan." Kategori ini tidak memerlukan ujian, dan setelah mengumpulkan semua dokumentasi yang diperlukan, hanya dalam sepuluh hari saja, Wille menerima kartu tanda penduduknya.

Karena telah mengadakan konser bersama selama bertahun-tahun, Wille dan Lina Yeh sangat terkenal di kalangan publik untuk pertunjukan duo piano. Pasangan yang saling mencintai ini menciptakan preseden dengan tampil di jalanan Taipei, dan bahkan mengangkut piano-piano mereka ke gunung tertinggi di Taiwan, Gunung Yushan, untuk dimainkan bersama, dan ke Gunung Alishan untuk tampil di depan pohon kuno "Tataka Couple Trees" yang dikenal sebagai "Pohon suami-istri."

Menurut Wille dan Yeh, duet piano (dua pianis memainkan piano terpisah) sedikit berlainan dengan duo piano (dua pianis berbagi satu piano). Untuk duet piano, pianis harus mengetahui  batas-batas keyboard tunggal dan fakta bahwa piano hanya memiliki satu set pedal, mau tidak mau masing-masing pemain harus belajar mengakomodasi yang lain. Duo piano, di sisi lain, menawarkan kebebasan yang lebih besar dan lebih banyak kesempatan untuk menghadirkan keterampilan masing-masing pihak.

Kehidupan dan pekerjaan mereka mirip sekali dengan format pertunjukan mereka yang unik. Latar belakang yang berlainan, kebiasaan dan cara hidup yang berbeda, tidak menjadi batasan. Sebaliknya, karena keragaman inilah, mereka telah menciptakan suatu simfoni keharmonisan dengan gaya hidup yang unik. "Dibandingkan dengan duet piano, duo piano lebih kaya dan lebih ekspresif." Kata-kata Lina Yeh ini seolah terus terngiang di dalam benak pendengarnya.

ฟอร์โมซาคือบ้านของฉัน

จังหวะ Scherzo ของ Rolf-Peter Wille

บทความ‧ซูลี่อิ่ง รูปภาพ‧หลินหมินเซวียน คำแปล‧รุ่งรัตน์ แซ่หยาง

的確,身為一個外來物種,我不能自稱是台灣島上居留最久的住民,然而30年─從未間斷─也算不壞了。相較之下,魯賓遜可也只在28年後,就離開了他那虛構的荒島。

─魏樂富 《福爾摩沙的虛構與真實》


แน่นอนที่สุด ในฐานะของคนที่มาจากต่างแดน ผมไม่อาจพูดได้อย่างเต็มปากว่า ผมคือคนที่อาศัยอยู่บนเกาะ
ไต้หวันแห่งนี้เป็นเวลายาวนานมากที่สุด แต่ช่วงเวลา 30 ปีที่ไม่เคยห่างหายไปไหน ถือได้ว่าไม่เลวนัก เพราะเมื่อเทียบกันแล้ว โรบินสัน ครูโซเองก็เดินทางออกจากเกาะร้างที่ถูกสมมุติขึ้น หลังติดอยู่บนเกาะแห่งนั้นเป็นเวลานานกว่า 28 ปีเท่านั้นเอง 

Rolf-Peter Wille《เรื่องที่เติมแต่งและเรื่องจริงของฟอร์โมซา》

 

ปี 1978 Rolf-Peter Wille ออกเดินทางผจญภัยแบบเดียวกับโรบินสัน ครูโซ หลังจบการศึกษาจากมหาวิทยาลัย Hanover University of Music, Drama and Media ในวัย 24 ปีเต็ม เขาเดินทางมายังไต้หวัน ดินแดนที่ไม่คุ้นเคยและแสนห่างไกลแห่งนี้

หรืออาจเป็นเพราะว่า มีมูลเหตุมาจากการที่ภรรยาของเขา ยืนกรานที่จะกลับมาอาศัยอยู่ในไต้หวันกันแน่ ก็ไม่ใช่อีกเช่นกัน แต่ ณ ขณะนั้น ตัวเขาเองต่างหากที่ต้องการจะมาที่ไต้หวัน เย่ลวี่น่า (葉綠娜) นักดนตรีคู่ชีวิตของ Rolf-Peter Wille และเป็นเพื่อนร่วมชั้นเรียนของเขาบอกเล่าเรื่องราวที่แท้จริง

แม้ว่าสภาพแวดล้อมทางด้านดนตรีในไต้หวัน อาจจะเทียบไม่ได้กับยุโรปตะวันตก อันเป็นต้นกำเนิดของดนตรีคลาสสิก ที่คึกคักและสมบูรณ์แบบก็ตาม แต่เนื่องจากความเจริญก้าวหน้าในยุโรปตะวันตก ที่มีการพัฒนามานาน แม้จะเป็นเมื่อ 40 ปีที่แล้ว ตลาดดนตรีที่นั่นก็ถึงจุดอิ่มตัวมานานแล้ว ดังนั้น จึงไม่ใช่เรื่องง่ายนักที่บัณฑิตจบใหม่ จะมีโอกาสสอนหนังสือในมหาวิทยาลัย

เมื่อหันไปมองสภาพแวดล้อมทางด้านดนตรีของไต้หวันในสมัยนั้น เปรียบเสมือนดินแดนที่ยังบริสุทธิ์ต่อดนตรีคลาสสิก โดยเพิ่งจะเริ่มต้นใหม่ ยังต้องการเสริมสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีและให้นักดนตรีได้รับอิสระในการสร้างสรรค์ผลงาน ทำให้ผู้คนมีความคาดหวังในอนาคตเป็นอย่างมาก 

ด้วยเหตุนี้เอง หลังแต่งงาน Rolf-Peter Wille จึงถือโอกาสเดินทางข้ามน้ำข้ามทะเล เริ่มอาชีพสอนหนังสือในมหาวิทยาลัยในไต้หวัน

แม้ว่ายุโรปและเอเชียจะไม่ได้ห่างไกลกันมากนัก ประกอบกับลักษณะพิเศษในอาชีพของการเป็นนักดนตรี ที่มักจะต้องเดินทางไปทั่วโลกจนเป็นเรื่องปกติ และอย่างที่ไม่คาดคิดมาก่อน  นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา Rolf-Peter Wille ไม่เคยเดินทางกลับไปพักอาศัยอยู่ที่เยอรมนีเป็นเวลานานๆ อีกเลย อย่างมากก็จะอาศัยอยู่ชั่วคราว เป็นเวลาเพียงไม่กี่เดือนเท่านั้น ในอีกแง่หนึ่งก็คือ เขาคิดว่าไต้หวันคือบ้านที่แท้จริงของเขา

หลังจากนั้น ในเดือนกรกฎาคม ปีค.ศ.2018 เขาได้รับบัตรประชาชนไต้หวัน จากสำนักงานทะเบียนราษฎร์เขตต้าอันของกรุงไทเป ซึ่งตั้งอยู่ไม่ไกลจากบ้านของเขา และถือว่าเขาได้เป็นพลเมืองไต้หวันอย่างถูกต้องและสมบูรณ์

 

ชาวเยอรมันคนหนึ่งที่อยู่ในไต้หวัน

จากที่เคยเป็นคนต่างถิ่นคนหนึ่ง ชีวิตของ Rolf-Peter Wille ในขณะที่เขาอยู่ในไต้หวันกลับเต็มไปด้วยเรื่องน่าอัศจรรย์มากมาย (หรืออาจกล่าวได้ว่าเป็นความไม่คุ้นชิน) “ตอนที่ยังเป็นวัยรุ่น อะไรก็สามารถทนได้” จู่ๆ เขาก็พูดประโยคดังกล่าวออกมา จนผู้คนอดที่จะหัวเราะไม่ได้

เรื่องที่แตกต่างกันมากที่สุด คือคนเยอรมันเคร่งครัดเรื่องเวลาและความเป็นส่วนตัว ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่ส่วนตัวหรือสาธารณะ

เย่ลวี่น่ามีความเข้าใจในความเป็นอยู่และประเพณีที่แตกต่างกัน ของทั้งสองประเทศเป็นอย่างดี “อย่างบ้านของคนเยอรมัน ข้าวของในบ้านจะต้องวางในตำแหน่งเป็นที่เป็นทางให้ถูกต้อง แม้จะเป็นเด็กก็ไม่สามารถจะวางของ ตามอำเภอใจได้” แต่สำหรับคนไต้หวันที่มีนิสัย มักชอบทำตามความพอใจของตนแล้ว นับว่าเป็นเรื่องที่ยากจะจินตนาการได้

เนื่องจากเขาทำงานเกี่ยวกับการศึกษาด้านดนตรี จึงมักมีนักเรียนมาเรียนเปียโนที่บ้านอยู่เป็นประจำ Rolf-Peter Wille หวนนึกถึงความหลัง มีอยู่ครั้งหนึ่งมีผู้ปกครองพานักเรียนมาเรียนเปียโน “ผู้ปกครองคนนั้นเอาแต่พูดว่า คุณครูไม่ต้องดูแลอะไรนะ” หลังจากนั้นผู้ปกครองคนนั้น ก็ตรงไปเปิดตู้เย็นในบ้านของเขา” Rolf-Peter Wille กล่าวว่า “ถ้าทำแบบนี้ในเยอรมนีล่ะก็ สามารถเรียกตำรวจจับได้เลย”

กล่าวกันว่าแนวคิดเกี่ยวกับพื้นที่ส่วนตัว และพื้นที่สาธารณะของคนเยอรมันนั้น เริ่มตั้งแต่การเข้าเรียนในชั้นประถมศึกษา ซึ่งจะต้องมีความเข้าใจในบ้านที่ตัวเองอาศัย รวมถึงพิกัดที่ตั้ง ภูมิศาสตร์ อุทกศาสตร์ และถนนหนทาง เป็นต้น ราวกับว่าการที่ไม่รู้ตำแหน่งของตัวเอง ว่าอยู่ส่วนไหนของโลก ก็ไม่สามารถจะตั้งหลักปักฐานหรือรกรากได้เลย  

Rolf-Peter Wille ยึดจิตวิญญาณดังกล่าว มาปรับใช้เข้ากับสภาพของไต้หวัน เขาใช้เขตต้าอันในกรุงไทเป ซึ่งเป็นถิ่นที่พักอาศัยของเขา เป็นฐานในการเริ่มต้น ขี่จักรยานซอกซอนไปตามตรอกซอกซอยต่างๆ และทำเป็นแผนที่ขึ้นมา ทำเครื่องหมายจุดที่มีเส้นทางที่สำคัญ และจดจำอยู่ในใจ “ผมพบว่าลักษณะรูปร่างของเขตต้าอัน มีความคล้ายคลึงกับพระเจ้าฟรีดริช วิลเฮ็ล์มที่ 2 แห่งปรัสเซีย ของประเทศเยอรมนี” เขาหยิบภาพวาดที่เขาวาดเองกับมือออกมาให้ดู ถ้ามองผ่านแบบเผินๆ จะมีส่วนที่คล้ายกันอยู่ไม่น้อย

 

มองไต้หวันด้วยอารมณ์ขัน

เฉกเช่นเดียวกับชาวเยอรมันอีกหลายต่อหลายคน ในยามที่ใบหน้าของ Rolf-Peter Wille ไม่ปรากฏรอยยิ้ม โครงหน้ากระดูกที่ชัดเจนจึงดูแข็งกระด้าง ดูดุดันอย่างยิ่ง แต่เมื่อเขาพูดคุยขึ้นมา ทั้งภาษาจีนสำเนียงต่างชาติที่ผสมปนเปกับภาษาเยอรมันและอังกฤษ กลับพูดได้อย่างคมคายและไหลลื่น แถมยังมีความเข้าใจถึงความตลกขบขันของการใช้ภาษาที่แฝงอยู่ในหนังสือเป็นอย่างดี เปรียบเหมือนกับคำกล่าวที่ว่า “งานเขียนคือภาพสะท้อนของผู้เขียน” อย่างแท้จริง  

เนื่องจากความแตกต่างทางวัฒนธรรมที่ค่อนข้างมาก Rolf-Peter Wille เองก็เคยปล่อยไก่อยู่หลายครั้งหลายครา โดยเฉพาะเรื่องของภาษาจีน ที่ถือว่าเป็นเรื่องที่ทำให้คนต่างชาติรู้สึกปวดเศียรเวียนเกล้าอยู่ไม่น้อย บ่อยครั้งจึงเป็นเรื่องของความเข้าใจผิด ในการสื่อสาร  Rolf-Peter Wille จำได้ว่า “มีครั้งหนึ่งนั่งคุยอยู่กับเพื่อน พูดกันว่าหลังแต่งงาน มีเรื่องมากมายที่ต้อง “妥協” (อ่านว่า ถั่วเสีย แปลว่า ถ้อยทีถ้อยอาศัยและประนีประนอม) กัน ตอนนั้นเขาถามกลับไปว่า หลังแต่งงานทำไมจึงต้อง “脫鞋” (อ่านว่า ทัวเสีย แปลว่า ถอดรองเท้า) 

ความตื่นเต้นและการกระทบกระทั่งกัน มีโอกาสที่จะเกิดขึ้นได้ จากวัฒนธรรมที่แตกต่าง ด้วยความที่ Rolf-Peter Wille เป็นคนที่มีอารมณ์ขัน จึงกลายเป็นความประหลาดใจ ที่เกิดขึ้นในชีวิตครั้งแล้วครั้งเล่า

สามีภรรยาคู่นี้ยังมีความชอบในของเก่าเหมือนกัน ภายในบ้านของ Rolf-Peter Wille และเย่ลวี่น่าเต็มไปด้วยโบราณวัตถุจำนวนมาก ที่จัดวางอย่างละลานตา เช่น ประตูวัดที่วาดเป็นภาพเทพเจ้าแห่งประตู “โต๋วก่ง” หรือขื่อรับน้ำหนักระหว่างเสากับหลังคา ซึ่งทำด้วยฝีมืออันประณีตงดงาม ชั้นหนังสือโบราณแบบแบ่งช่องวางหลายๆ ช่อง และเทวรูป ตุ๊กตาหุ่น และประติมากรรมรูปสัตว์อีกจำนวนมาก เมื่อเปรียบกับบ้านของครอบครัวชาวไต้หวันดั้งเดิมแล้ว ดูจะเต็มไปด้วยกลิ่นอายแบบโบร่ำโบราณมากกว่า

อย่างไรก็ตาม ของสะสมที่มีจำนวนมากที่สุด ดึงดูดความสนใจมากที่สุด ขณะเดียวกันยังเรียกเสียงหัวเราะจากผู้คนได้ด้วย นั่นก็คือ โถปัสสาวะที่มีมากกว่า 30 ใบ

Rolf-Peter Wille รวบรวมเอาโถปัสสาวะที่กระจัดกระจายอยู่ทั่วบ้าน นำมาวางจัดแสดงไว้รวมกัน ราวกับเป็นของตกแต่งบ้าน “ภาพที่อยู่บนโถใบนี้มีความพิเศษมาก” เขาชี้ไปที่ลวดลายสีฟ้าขาว ที่ถูกวาดอย่างประณีตงดงาม และเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เขาเกิดความสนใจและอยากจะเก็บสะสมเป็นพิเศษ

Rolf-Peter Wille ย้อนนึกไปถึงการเริ่มต้นในการเก็บสะสมที่เกิดจากความไม่ตั้งใจของเขา “มันเป็นเรื่องที่คาดไม่ถึง ตอนนั้นเราไปที่ไถหนาน และได้พบกับเจ้าของร้านขายของเก่าเข้า เขาเอาแต่รบเร้าให้ผมซื้อของของเขา น่ารำคาญมาก ผมจึงชี้ไปที่เครื่องเคลือบลายครามสีฟ้าขาวและถามไปว่า มีโถปัสสาวะที่มีลวดลายแบบเดียวกันนี้ไหม ปรากฏว่ามีจริงด้วย เขาจึงซื้อกลับมา” พอข่าวเช่นนี้เผยแพร่ออกไป จึงมีทั้งคนที่เอามามอบให้เขาเลยก็มี บ้างก็ลองเอามาขาย ทำให้หลายสิบปีที่ผ่านมา สะสมจำนวนมากขนาดนี้โดยไม่รู้ตัว

ตลอดระยะเวลา 40 ปีที่ผ่านมา รสชาติต่างๆ ทั้งเปรี้ยวหวานมันเค็มและเผ็ดร้อนของการใช้ชีวิตในต่างแดน ค่อยๆ แทรกซึมเข้าไปอยู่ในจิตใจเขา แต่ถ้าหากให้บอกว่ามีเรื่องที่ทำให้เขาเสียใจบ้างหรือไม่ Rolf-Peter Wille ตอบคำถามด้วยใบหน้าที่ดูเย็นชาเหมือนปกติว่า “ตอนที่มาใหม่ๆ ก็ไม่คิดว่าจะอาศัยอยู่ที่นี่ ทุกครั้งที่มีเรื่อง ทั้งที่เหนือความคาดหมาย และสนุกมากๆ เกิดขึ้น ก็มักจะคิดเสมอว่า ไว้เวลากลับไปที่เยอรมนี ก็สามารถเอามาเล่าให้เพื่อนๆ ฟังได้” แต่ด้วยสถานะของเขาที่เปลี่ยนไป เขาได้แสดงความรู้สึกเสียใจออกมา “ท้ายที่สุด ตอนนี้คงไม่ได้ไปแล้วล่ะ” เพราะในขณะนี้ ไม่ว่าจะเป็นไต้หวันหรือเยอรมนี ก็คือ “การได้กลับบ้าน” เหมือนกัน

 

ชาวเยอรมัน ผู้ตั้งถิ่นฐานใหม่ ลงหลักปักฐานในไต้หวัน

เดือนตุลาคม 2016 คือวันแห่งการรอคอยที่รัฐบาลไต้หวันแก้ไขกฎหมาย โดยยอมรับการมีสองสัญชาติ สำหรับชาวต่างชาติที่มีคุณูปการเป็นพิเศษต่อไต้หวัน ชาวต่างชาติจำนวนไม่น้อย จึงเริ่มมุ่งมั่นที่อยากจะเป็นส่วนหนึ่งของไต้หวัน

กระนั้นก็ตาม เดิม Rolf-Peter Wille คิดว่าอยากจะขอสัญชาติโดยใช้สถานะของผู้เชี่ยวชาญในระดับสูง แต่เนื่องจากต้องผ่านการสอบด้านภาษาที่เข้มงวด จึงเกิดความลังเล เลยเลื่อนแล้วเลื่อนอีกไม่มีกำหนด

เขาหยิบหนังสือตัวอย่างข้อสอบเล่มหนา ที่ทำขึ้นเองออกมาโชว์ให้ดู แสดงให้เห็นว่าเส้นทางของการขอสัญชาตินั้นไม่ใช่เรื่องที่ง่ายดายเลย ผู้สมัครทั่วไปจะต้องทำคะแนนให้ได้มากกว่า 60 ขึ้นไป จึงจะถือว่าสอบผ่าน

Rolf-Peter Wille เป็นคนที่ชอบทำอะไรอย่างเป็นระบบและมีลำดับขั้นตอน เขานำเอาคำถามต่างๆ พิมพ์ออกมา แล้วจดบันทึกสัญลักษณ์ช่วยการอ่านออกเสียง โทนเสียง และคำตอบลงไปทีละข้อ นอกจากนี้ เขายังบันทึกเทปแต่ละคำถามเอาไว้ด้วย ในตอนฝึกทบทวน เขาอาศัยการเคลื่อนไหวของร่างกายด้วยการใช้มือทำท่าทางต่างๆ และใช้ความพยายามอย่างมาก ในการคิดหาวิธีที่จะทำให้สามารถจดจำโทนเสียงต่างๆ ในภาษาจีน ซึ่งเป็นเรื่องที่ค่อนข้างยากสำหรับชาวต่างชาติ

นับว่าเป็นความโชคดีที่เขาพบในภายหลังว่า ทั้งเขาและภรรยาเคยมีความเชี่ยวชาญ ในเรื่องของการเล่นเปียโนคู่ และทั้งคู่ยังเคยได้รับรางวัลด้านศิลปวัฒนธรรมระดับชาติมาแล้ว เขาจึงยื่นเรื่องขอสัญชาติ โดยใช้เงื่อนไขพิเศษของการเป็นบุคคล ที่ทำคุณประโยชน์ให้กับไต้หวันแทน จึงไม่จำเป็นต้องผ่านการสอบ และหลังจากที่เตรียมเอกสารครบถ้วน เขาก็ได้รับบัตรประชาชนในเวลาอันรวดเร็วเพียง 10 วันเท่านั้น

เนื่องจากเขาและภรรยาจัดแสดงคอนเสิร์ตร่วมกัน มาเป็นเวลานาน การเล่นเปียโนคู่ของทั้งสอง ได้กลายเป็นภาพที่ผู้ชมจดจำและคุ้นเคยเป็นอย่างดี สองสามีภรรยานักเปียโนที่มีความรักให้กันและกันอย่างสุดซึ้งคู่นี้ เริ่มต้นการแสดงของพวกเขา ตามท้องถนนในกรุงไทเป และพวกเขายังเคยยกเปียโนขึ้นไปจัดแสดงบนอวี้ซันหรือภูเขาหยก (玉山) ยอดเขาที่สูงที่สุดในไต้หวัน รวมทั้งจัดแสดงเปียโนที่บริเวณด้านหน้าของต้นไม้คู่สามีภรรยา จุดชมวิวที่มีชื่อเสียงโด่งดังของภูเขาอาลีซัน (阿里山) ด้วย

พวกเขาบอกว่า การเล่นเปียโนสี่มือและการเล่นเปียโนคู่หรือเปียโนสองหลังพร้อมกันนั้น ไม่เหมือนกันเสียทีเดียว การเล่นเปียโนสี่มือ จะต้องเล่นเปียโนหลังเดียวกัน ซึ่งอยู่บนข้อจำกัดของแป้นโน้ต คันเหยียบก็มีเพียงชุดเดียว บางครั้งต้องมีการโอนอ่อนผ่อนตามซึ่งกันและกัน ส่วนการเล่นเปียโนคู่ ต่างคนต่างมีเปียโนหนึ่งหลัง จึงมีอิสระค่อนข้างสูง และสามารถเล่นได้อย่างเต็มศักยภาพมากกว่า

ชีวิตความเป็นอยู่และการทำงานของพวกเขา สะท้อนออกมาเป็นรูปแบบการแสดงที่มีความพิเศษเหล่านี้ ภูมิหลังและความเคยชินในวิถีชีวิตที่แตกต่างกัน ไม่ได้เป็นข้อจำกัดใดๆ ทั้งสิ้น แต่กลับสื่อให้เห็นว่า เพราะความหลากหลายเช่นนี้เอง ที่ผสมผสานเป็นดนตรีแห่งชีวิตที่แสนสงบ และมีเอกลักษณ์ได้อย่างกลมกลืน “เมื่อเทียบกับเปียโนสี่มือแล้ว ระดับความสมบูรณ์และการแสดงออกทางดนตรีของเปียโนคู่ จะสามารถทำได้ดีกว่า” คำพูดของเย่ลวี่น่าดูเหมือนจะยังคงดังก้องอยู่ข้างหู

X 使用【台灣光華雜誌】APP!
更快速更方便!