Văn tự thời xưa Hoài niệm Văn phòng phẩm cũ

:::

2016 / Tháng 12

Sách‧CHEN, CHUN-FANG bằng tiếng‧CHUANG, KUN-JU Sách‧Tố Kim


在台灣,仍有人堅持文字的溫度:不論時代如何流轉仍守著傳統工藝的製墨廠與鑄字行,亦或是蒐羅以前的書寫工具,將時空重現眼前的古文具展示空間,走進這些地方,就像帶著大家坐上時光機,一同感受文字所帶來的溫潤美好。


Văn tự truyền đạt tri thức, ghi lại lịch sử, cũng nhờ có chữ viết mà ước mơ mới chấp cánh bay cao. Nhờ có chữ viết mà chúng ta có thể xuyên qua không gian, thời gian, cảm nhận được thời xưa và nay, văn tự mang tư tưởng văn hóa truyền lại cho thế hệ mai sau. Theo đà phát triển của máy tính và mạng Internet ngày càng phổ cập, hiện nay chữ viết cũng đã được thể hiện qua hình thức mới; tuy nhiên ở một số nơi của Đài Loan vẫn có người  kiên trì giữ lấy văn tự truyền thống: Bất luận thời đại có thay đổi thế nào đi nữa, họ vẫn duy trì xưởng chế tạo mực và tiệm đúc chữ truyền thống, thu thập văn phòng phẩm trước kia để trưng bày nhằm thể hiện lại văn phòng phẩm cổ xưa. Khi vào nơi đây, chúng ta như đi ngược dòng thời gian, cùng nhau cảm nhận được cái đẹp của chữ viết .

Tiếng máy chạy rầm rầm vang vọng, vừa bước vào cửa, ập vào mũi là một mùi thơm mát lạnh làm phấn chấn tinh thần ngay lập tức. Đây là công xưởng sản xuất mực ở khu Tam Trùng thành phố Tân Bắc do ông Trần Gia Đức (Chen Chia-Te ) sáng lập vào năm 1974, hiện nay con trai ông là Trần Tuấn Thiên( Chen Chun-Tien) nối nghiệp cha sản xuất mực. Năm 1975 Bộ Giáo dục ra qui định cho các trường tiểu học phải dạy thư pháp, mực thỏi trở thành văn phòng phẩm không thể thiếu của các em học sinh tiểu học. Vào thời hưng thịnh nhất, công xưởng có đến 6 thợ, ngoài ra còn có 5 người quét sơn vàng. Trần Tuấn Thiên nhớ lại : " Vậy mà vẫn làm không kịp, tan học tôi liền nhào vào phụ đóng gói, không có thời gian làm bài học bài luôn." Sau khi ngành này suy sụp, các xưởng chế tạo mực lần lượt đóng cửa, chỉ còn xưởng sản xuất mực Ta-yu của Trần Gia Đức vẫn vận hành và trở thành một trong những xưởng sản xuất mực thủ công ít ỏi còn lại tại Đài Loan.

  Trăm tôi ngàn luyện, mực đen sáng ngời

Mực thỏi có nhiều loại: mực Tùng yên , mực Du yên... trong các loại mực mà xưởng Ta-yu sản xuất thì mực Tùng yên là loại mực cao cấp nhất. Nguyên liệu của thỏi mực gồm tro cây tùng , keo da bò và nước nóng, tất cả trộn vào nhau thành khối mực. Tỷ lệ  pha chế các nguyên liệu hiện có là thành quả thử nghiệm vô số lần của ông Trần Gia Đức, phân lượng nhiều hay ít và nguồn cung cấp nguyên liệu đều phải chuẩn xác, nếu không thì thỏi mực làm ra sẽ dễ bị nứt gãy. Khối mực sau khi được pha chế thì cần phải cho vào máy nghiền nhiều lần ngay khi còn nóng, trong khi nghiền rải thêm bột xạ hương, băng phiến. Tận dụng sự ma sát của răng máy sản sinh ra nhiệt làm nước bốc hơi, khiến cho khối mực săn chắc mịn màng. Khâu này liên quan đến chất lượng của thỏi mực, nghiền mực quá ít thì mực sẽ thô và cứng, thỏi mực đen không đều; nếu nghiền quá nhiều lần nước bốc hơi nhiều sẽ làm cho khối mực cứng không nhồi được và để làm sao cho vừa đúng thì phải nhờ vào kinh nghiệm tích lũy lâu năm.

Tiếp sau đó ta phải dùng búa đập cho khối mực dẹp xuống để đẩy hết không khí ra ngoài. Với khối mực có sự đàn hồi này, người thầy chế tạo mực phải dùng hết sức của toàn thân để nhồi, đập khối mực lần này đến lần khác khiến cho mồ hôi ướt đẫm cả người. Trong khối mực có chất keo nếu để lâu ngoài không khí thì sẽ cứng đi, cần phải nhanh chóng chia thành từng khối nhỏ và lấy bao nilon bọc lại rồi để dưới bàn có lò lửa giữ nóng. 

Kế thừa phương pháp cổ truyền, tĩnh tâm chế tạo mực.

Ta-yu kiên trì sản xuất mực thỏi theo cách truyền thống, không sử dụng bếp gas hay bếp điện mà dùng bếp than để dưới bàn làm mực nhằm giữ độ nóng cho bàn, những  khối mực sau khi cân xong sẽ được nhanh chóng nhồi lại khi còn nóng để đẩy không khí ra ngoài. Dưới bàn tay nhồi nặn của người chế tạo mực, thỏi mực dần dần sáng bóng, sau đó mới đem ép vào khuôn. Các khuôn làm từ cây thạch lựu này được thầy của ông Trần Gia Đức mang đến từ Phúc Châu, có hơn 100 năm lịch sử, trên khuôn có khắc hình sơn thủy, hình thiếu nữ. Tại Đài Loan hiện nay không còn ai có thể làm ra khuôn có khắc hình công phu tỉ mỉ như thế này.

Cho mực vào khuôn phải để đến ngày hôm sau, đợi cho mực nguội rồi mới lấy ra khỏi khuôn. Thỏi mực sợ nóng lại sợ nước, mùa hè chất keo gặp nóng sẽ mềm ra, ngày mưa khí hậu ẩm lại dễ bị mốc; thỏi mực không thể mang phơi nắng cũng không được gặp gió, chỉ có thể để nơi mát trong nhà khoảng 25 ngày để nó tự khô. Xưởng sản xuất mực Ta-yu giữ cách chế tạo mực theo cách truyền thống với tất cả tấm lòng đã khiến người sử dụng cảm nhận được cái đẹp êm dịu của văn hóa phương Đông khi ngồi trên bàn mài mực viết chữ.

Tinh thần của văn hóa chữ Hán

Việc phát minh công nghệ in Letterpress (kỹ thuật in bằng cách ghép các chữ khắc sẵn) đã giúp lưu truyền văn hóa lâu dài. Giở cuốn sách lấy ngón tay rờ nhẹ mặt giấy ta thấy mặt giấy cộm cộm nét chữ, đó là nét đặc biệt độc có của phương pháp in Letterpress, những cuốn sách được xuất bản hơn 30 năm trước đều có điểm độc đáo này. Sau phong trào in ấn bằng kỹ thuật số, phương pháp in Letterpress – một trong bốn phát minh lớn của Trung Quốc thiếu chút nữa thì tuyệt tích. Vào năm 2000 sau khi các tiệm đúc chữ lớn ở trung, nam bộ Đài Loan đóng cửa, Trương Giới Quán (ChangChieh-kuan’s) – chủ tiệm đúc chữ Nhật Tinh (Rixing) ý thức được phương pháp in Letterpress với chữ phồn thể sẽ mai một theo ngành đúc chữ. Để lưu truyền lại tài sản văn hóa quí báu này cho đời sau, Trương Giới Quán quyết định giữ lại tiệm đúc chữ và Nhật Tinh trở thành tiệm đúc chữ Hoa phồn thể duy nhất trên Thế giới.

Nằm trong con hẻm nhỏ trên đường Thái Nguyên (Taiyuan) thành phố Đài Bắc, tiệm đúc chữ Nhật Tinh do ông Trương Tích Linh (ChangHsi-ling), ba của Trương Giới Quán sáng lập từ năm 1969. Từ khi thành lập tiệm cho đến nay tiệm ngày đêm cung cấp chữ đúc cho nhà xuất bản. Trong căn tiệm đúc chữ nho nhỏ, trên giá có 3 loại kiểu chữ : Khải thể, Tống thể và Hắc thể được xếp gọn gàng theo số lớn nhỏ từ 0 – 6, tất cả có 7 cỡ chữ Hán, trong tiệm Nhật Tinh có khoảng 120 ngàn – đến 150 ngàn chữ chì và khuôn đồng. Trương Giới Quán cho biết, chữ "chì" phát âm theo tiếng Đài đồng âm với chữ "duyên" , tặng chữ chì mang ý nghĩa là kết duyên lành. Du khách đến Nhật Tinh có thể nhặt tìm chữ để làm con dấu tặng cho người có duyên với mình. Đã từng có người tốn mất nữa năm đến Nhật Tinh nhặt tìm chữ để làm lời tuyên thệ cầu hôn với người yêu. Với lượng chữ quá nhiều trong tiệm Nhật Tinh, ta có thể nhờ nhân viên tiệm tìm chữ hộ, cũng có người thích tự mình tìm kiếm để tận hưởng thú vui tìm báu vật. Điều cần chú ý đó là, một khi chữ chì được lấy từ giá xuống thì không được để trở lại vì không thể xác định là chữ có trùng lắp không, có để đúng vị trí không, nếu in ra thiếu 1 chữ hay 1 nét thì sẽ dẫn đến sai lầm nghiêm trọng. Sứ mệnh truyền đạt tư tưởng của văn tự không cho phép sai sót dù là rất nhỏ.

Kế hoạch phục hưng văn tự

Cầm trên tay chữ chì nằng nặng là sứ mệnh mà Trương Giới Quán phải thực hiện. Trong tiệm Nhật Tinh có 1 hàng hộp gỗ lâu đời mà chủ tiệm cười nói đó là gia bảo lưu truyền, bên trong hộp đựng khuôn chữ Khải bằng đồng. Khuôn này được làm vào năm 1920 tại Thượng Hải nay đã hơn 100 năm, khuôn đồng đã bị mài mòn  theo năm tháng, nét chữ đã mờ, đường nét hư tổn, khuôn đồng năm xưa được thợ điêu khắc bằng tay này hiện nay không ai tu sửa được. Vào năm 2008 Trương Giới Quán chiêu mộ nhân viên tình nguyện phát động kế hoạch hồi phục chữ phồn thể khắc sẵn, chữ chì được in lớn ra và sau khi scan thì dùng phần mềm hội họa trên máy tính sửa chữa những chỗ hư tổn, sau đó lưu dữ liệu lại. Tuy nhiên với kiểu chữ Khải thể, mỗi một nét chữ đều mang cá tính của người viết, người sửa chữ khác nhau thì các chữ được sửa cũng khác nhau. Làm thế nào để bộ chữ này tương đồng với nhau, khôi phục lại thể chữ Tống, thể chữ theo tỷ lệ lớn nhỏ của cỡ chữ với nét xuôi nét ngang thì người sửa chữ cần phải xử lý từng nét chữ một, đây là một công trình lớn cần nhiều nhân lực, thời gian và kinh phí.

Hình như đây là nghề trời định cho anh Trương Giới Quán, khi còn trẻ anh học về máy tiện, vậy mà giờ đây chỉ có anh mới có thể sửa chữa máy đúc chữ lâu đời trong tiệm bằng tài nghệ và kinh nghiệm của mình vì hiện tại không ai biết sửa loại máy này cả. Trương Giới Quán nói đùa, nhiệm vụ lớn nhất của anh là hít thở thật mạnh vì anh còn rất nhiều việc phải làm, hy vọng máy đúc chữ trong tiệm Nhật Tinh có thể như mặt trời, mặt trăng và các vì sao mãi vận hành để nét đẹp của văn hóa chữ Hán luôn nằm trên bàn sách của người Hoa đời đời.   

Tái hiện văn phòng phẩm cổ xưa

Khi màn hình, con chuột và bàn phím máy tính thay thế động tác mài mực, viết chữ,  con người dành nhiều thời gian dán mắt vào điện thoại, máy tính bảng nhiều hơn là lật trang sách, đây là cảnh quang trên bàn sách thời nay. Tại khu Tín Nghĩa (Xinyi) ở thành phố Đài Bắc có một gian trưng bày văn phòng phẩm thời xưa, máy sao chép, bản đồ cũ, đồ cổ, mục đích là để cho dân chúng được thấy lại những vật dụng xưa kia mà con người đã sử dụng.

Đẩy cánh cửa màu đỏ của nhà dân nằm trong con hẻm trên đường Trang Kính (Zhuangjing), men theo nền gạch cổ tiến vào trong tiệm, trên bàn lớn bày biện các loại văn phòng phẩm, bút mực thời Thế chiến thứ II, bút pha lê, cái kẹp giấy, đinh mũ, bút máy không sản xuất nữa. Trên chiếc tủ sách gỗ bên cạnh còn để máy đánh chữ, bản đồ cũ, thước đo tỷ lệ, chúng ta như đi ngược dòng thời gian, những đồ vật mang đầy tính lịch sử hiện ra sinh động trước mắt ta. " Từ những dụng cụ học sinh mà lớp người đi trước sử dụng thời tiểu học, ta có thể thấy được vết tích của thời đại và những câu chuyện trong đó." Sander Jean cho biết lý do đặt tên tiệm là " Dụng cụ học sinh tiểu học thời xưa của người lớn"

Trước kia khi chưa có máy bào viết chì thì con dao nhỏ là vật phải có trong hộp viết chì; viết mực áp dụng nguyên lý bình thông nhau (siphon) mỗi lần viết chữ đều phải chấm mực, chữ trong câu sẽ đậm lợt khác nhau do mực nhiều hay ít và đây là trường hợp hiếm gặp trong thời bút bi thịnh hành; và để tránh mực đổ ướt cặp sách, người ta còn thiết kế cái móc trên nắp bình mực, trực tiếp móc vào lưng quần rồi đến lớp mà không sợ mực đổ........Những thiết kế này đều mang đầy những câu chuyện của thời đại.

Sander Jean theo nghề thiết kế, chịu ảnh hưởng của cha là kiến trúc sư nên anh đặc biệt có cảm tình với bút, thước đo, bản đồ....những đồ vật bày biện trong tiệm là những vật anh thu thập trong mười mấy năm qua. Với mong muốn chia sẻ cái đẹp của thiết kế với người cùng sở thích, Sander Jean cùng vợ là chị Trương Ngữ Thần (Chang,Yu-Chen) dành một bộ phận trong phòng làm việc để trưng bày các vật mà họ thu thập được, chẳng những vậy mà anh chị còn chia sẻ với khách những câu chuyện về những vật này. Những dụng cụ học tập cổ xưa này là những sản phẩm trước kia không còn sản xuất nữa, nhưng đều là những vật còn mới chưa sử dụng. Không vì kinh doanh thu lợi, vợ chồng Sander Jean bán những vật thu thập được với giá phải chăng. Anh Sander Jean nói: "Vật liệu làm văn phòng phẩm trước kia rất tốt, có thể dùng thiệt lâu, chúng tôi hy vọng người yêu thích mang chúng về dùng để các văn phòng phẩm này còn có giá trị đối với con người.”

Thỉnh thoảng hãy cất những sản phẩm thông tin của thời đại kỹ thuật số này đi! Với tài nghệ điêu luyện của chuyên gia, truyền qua hơi ấm của lòng bàn tay, những văn phòng phẩm cổ xưa từng vang bóng một thời này đang dần dần trỗi dậy với thời gian, mang lại sự ấm áp chân chất cho con người luôn bận rộn trong cuộc sống thời nay.

泰文 印尼文

ยุคแห่งอักขระอักษร เครื่องเขียนเก่าย้อนรำลึกอดีต

บทความ‧เฉินฉวินฟัง รูปภาพ‧จวงคุนหรู่ คำแปล‧กฤษณัย ไสยประภาสน์

在台灣,仍有人堅持文字的溫度:不論時代如何流轉仍守著傳統工藝的製墨廠與鑄字行,亦或是蒐羅以前的書寫工具,將時空重現眼前的古文具展示空間,走進這些地方,就像帶著大家坐上時光機,一同感受文字所帶來的溫潤美好。


อักขระหรือตัวอักษรเป็นสื่อแห่งความรู้และประวัติศาสตร์  ความฝันของผู้คนก็โบยบินสยายปีกด้วยตัวอักษรเช่นเดียวกัน ตัวอักษรทำให้ผู้คนโลดแล่นข้ามยุค ย้อนสู่อดีตและกลับสู่ปัจจุบัน สืบทอดวัฒนธรรมความคิดสู่รุ่นลูกรุ่นหลาน การพัฒนาของคอมพิวเตอร์และความแพร่หลายของระบบอินเตอร์เน็ต ตัวอักษรในปัจจุบันได้ถ่ายทอดด้วยรูปแบบใหม่ ด้วยเหตุนี้ ณ มุมหนึ่งในไต้หวัน จึงยังคงเต็มไปด้วยการยืนหยัดเพื่อไออุ่นแห่งอักขระ ไม่ว่ายุคสมัยจะแปรเปลี่ยนไปเช่นใด แต่บุคคลผู้นี้ก็ยังคงยืนหยัดสืบทอดโรงงานผลิตแท่นฝนหมึกพู่กันจีนและการหล่อตัวพิมพ์อักขระจีน บางทีอาจจะเป็นเพราะการเก็บสะสมอุปกรณ์การเขียนอักขระมาตั้งแต่อดีตก็เป็นไปได้ที่ทำให้เกิดงานนิทรรศการเครื่องเขียนโบราณที่ปรากฏให้เห็นอยู่เบื้องหน้าในตอนนี้ เมื่อก้าวเข้าไปในบริเวณงาน ก็เสมือนกับการใช้ยานยนต์แห่งการเวลาหรือไทม์แมชชีนกลับสู่อดีตอันแสนงดงามของตัวอักษรอีกครั้ง

เสียงดังกระหึ่มของเครื่องจักรส่งเสียงมาแต่ไกล เมื่อเดินผ่านประตูทางเข้าสู่บริเวณงานก็จะได้กลิ่นหอมโชยมาตามลมเย็นปะทะเข้ามา ทำให้จิตใจตื่นเต้นขึ้นมาอย่างถนัดใจในบัดดล โรงงานผลิตแท่งฝนหมึกพู่กันจีนที่ตั้งอยู่ในเขตซานฉง นครนิวไทเป ก่อตั้งขึ้นโดยคุณเฉินเจียเต๋อ (陳嘉德) เมื่อปีค..1974 ตอนนี้อยู่ภายใต้การบริหารของบุตรชาย คุณเฉินจวิ้นเทียน

(陳俊天) ซึ่งกระทรวงศึกษาธิการไต้หวันได้บรรจุหลักสูตรการเขียนพู่กันจีนไว้ในหลักสูตรการศึกษาระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาเมื่อปีค..1975 ทำให้แท่งฝนหมึกพู่กันจีนเป็นอุปกรณ์การเรียนการสอนที่จำเป็นของนักเรียนทั่วประเทศ ในยุคแห่งความรุ่งโรจน์ โรงงานนี้มีช่างฝีมือผลิตแท่งฝนหมึกพู่กันจีนถึง 6 คน นอกจากนี้ ยังมีช่างฝีมือแต่งลวดลายทองบนแท่งฝนหมึกอีก 5 คน ซึ่งคุณเฉินได้เล่ารำลึกอดีตให้ฟังว่าตอนนั้นมักจะผลิตไม่ทันกับความต้องการ พอเลิกเรียนผมก็ต้องรีบกลับมาช่วยที่โรงงานเพื่อส่งของให้ทัน จนไม่มีเวลาทำการบ้านเมื่อเข้าสู่ยุคมืดจนโรงงานผลิตแท่งฝนหมึกพู่กันจีนต้องปิดกิจการไปตามๆ กัน ตอนนี้โรงงานผลิตหมึกแท่งพู่กันจีนต้าโหย่ว (大有製墨廠) เหลือเพียงคุณเฉินเจียเต๋อเท่านั้นที่ยังพยายามพยุงกิจการของตนต่อไป จนกลายเป็นโรงงานผลิตแท่งฝนหมึกพู่กันจีนที่เหลืออยู่เพียงแห่งเดียวในไต้หวัน

กลั่นทุกหยดจากใจ หมึกดำเจิดจรัส

แท่งฝนหมึกพู่กันจีนมี 2 ประเภท ได้แก่ ซงเยียนม่อ (松煙墨) หรือหมึกแท่งควันไม้สน และโหยวเยียนม่อ (油煙墨) หรือหมึกแท่งควันเขม่า ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นการผลิตหมึกแท่งพู่กันจีนที่มีเกรดค่อนข้างสูงที่ผลิตจากเขม่าควันไม้สน วัตถุดิบที่ใช้จะมาจากควันไม้สน กาวหนังวัว และน้ำร้อน ผสมแล้วคนให้เข้ากันจับเป็นก้อน สูตรที่ใช้ในปัจจุบันเป็นสูตรที่เกิดจากการทดลองครั้งแล้วครั้งเล่าของคุณเฉินเจียเต๋อ การผสมสัดส่วนต่างๆ ต้องพอเหมาะพอเจาะ แหล่งที่มาของวัตถุดิบก็ต้องเหมาะสมด้วย ทุกอย่างต้องลงตัวพอดี จะพลาดแม้เส้นยาแดงผ่าแปดก็ไม่ได้ มิเช่นนั้น หมึกแท่งพู่กันจีนที่ผลิตได้ก็จะแตกหรือหักง่าย ก้อนผงหมึกที่ผสมได้จะต้องอาศัยจังหวะที่ยังร้อนๆ อยู่กดรีดทับคลึงไปมาแล้วผสมผงกลิ่นหอมชะมดและพิมเสน คลึงไปมาเพื่อให้น้ำในก้อนผงหมึกระเหยไปด้วยความร้อน ทำให้ก้อนผงหมึกอัดแน่นและละเอียด ขั้นตอนนี้จะมีความสำคัญมากต่อคุณภาพของแท่งฝนหมึกพู่กันจีน หากนวดคลึงน้อยเกินไปหมึกแท่งพู่กันจีนก็จะหยาบ แข็งกระด้าง หากนวดคลึงมากเกินไปความชื้นในหมึกแท่งพู่กันจีนจะระเหยออกไปมากเกินไป หมึกแท่งนี้ก็จะแข็งเกินไป ยากที่จะฝนเป็นน้ำหมึกได้ ซึ่งความพอเหมาะพอเจาะดังกล่าว ขึ้นกับประสบการณ์ที่สั่งสมมานานของช่างระดับเทพเท่านั้น

ขั้นตอนต่อมาก็คือ ต้องใช้ค้อนที่มีน้ำหนักพอสมควรใช้แรงทุบก้อนหมึกให้เรียบ และไล่อากาศออก กลายเป็นหมึกแท่งพู่กันจีนที่เต็มไปด้วยความยืดหยุ่น ซึ่งช่างที่ทำต้องใช้เรี่ยวแรงทั้งหมดที่มีมาบดนวดก้อนหมึกเหมือนการนวดแป้งขนมปังไปมา แล้วค่อยใช้ค้อนทุบนวดอีกครั้งจนเหงื่อท่วมตัว ก้อนหมึกที่มีส่วนผสมของกาวหนังวัว เมื่อถูกอากาศนานเกินไปก็จะแข็งมาก จะต้องรีบแบ่งเป็นก้อนๆ และใช้ถุงพลาสติกห่อให้เรียบร้อย เพื่อไม่ให้ถูกอากาศอีก จากนั้นนำไปวางไว้ในตู้ไม้ใต้แท่นนวดก้อนหมึกข้างเตาเพื่อรักษาอุณหภูมิ

สืบทอดกรรมวิธีโบราณ บรรจงผลิตหมึกแท่งพู่กันจีน

ไม่ใช้เตาแก๊ส ไม่ใช้เตาไฟฟ้า เป็นกรรมวิธีที่สืบทอดมาแต่โบราณซึ่งโรงงานต้าโหย่วยืนหยัดใช้มาโดยตลอด โดยการใช้เตาถ่านให้ความร้อนทำให้แท่นวางหมึกแท่งพู่กันจีนค่อยๆ ร้อนขึ้นเป็นลำดับ เพื่อให้ก้อนหมึกที่ได้น้ำหนักเหมาะสมแล้วอ่อนตัวลงอีกครั้ง ทำให้ความชื้นในก้อนหมึกระเหยออกไปอีก เมื่อช่างนำมานวดคลึง แท่งหมึกฝนก็จะค่อยๆ  เงามันขึ้นเป็นลำดับ จากนั้นจึงนำก้อนหมึกใส่ลงไปในแท่นผลิตหมึกแท่งพู่กันจีน กรรมวิธีนี้เป็นสูตรที่คุณเฉินเจียเต๋อศึกษามาจากช่างที่ผลิตแท่นผลิตจากไม้ต้นทับทิมในมณฑลฝูเจี้ยน จีนแผ่นดินใหญ่ สืบทอดต่อมาเป็นเวลานานนับศตวรรษทีเดียว โดยจะมีการแกะสลักภาพวิวทิวทัศน์หรือภาพหญิงสาวบนหมึกแท่งพู่กันจีน งานละเอียดเช่นนี้ จะหาช่างฝีมือในไต้หวันไม่ได้อีกแล้ว

หมึกก้อนที่จะบรรจุลงในแท่นผลิตหมึกแท่ง จะต้องใส่ไว้จนข้ามคืน เมื่ออุณหภูมิเย็นลงแล้วให้นำไปตากลมให้เย็น หมึกแท่งพู่กันจีนกลัวทั้งน้ำและความร้อน หน้าร้อนจะอ่อนตัว พอถึงหน้าฝนก็ง่ายที่จะขึ้นรา เพราะความชื้น หมึกแท่งจะตากแดดและถูกลมไม่ได้ ต้องปล่อยให้แห้งในห้องอุณหภูมิปกติเป็นเวลานานถึง 25 วัน ซึ่งโรงงานผลิตหมึกแท่งพู่กันจีนต้าโหย่วได้ยืนหยัดวิธีการที่พิถีพิถันนี้มาโดยตลอด ให้ผู้ฝนหมึกแท่งบนโต๊ะเขียนพู่กันจีน ฝนไปพร้อมกับกลิ่นหอมที่โชยออกมาจากแท่งหมึกพู่กันจีนที่กำลังฝนอยู่

ดินแดนแห่งจิตวิญญาณของวัฒนธรรมอักขระจีน

การถือกำเนิดขึ้นของแท่นพิมพ์แบบตัวเรียงพิมพ์เป็นเครื่องมือสำคัญในการสืบสานวัฒนธรรมที่มีมาช้านาน และเมื่อเราพลิกดูบทสวดมนต์ที่ตัวหนังสือจะนูนขึ้นเล็กน้อย ก็จะรู้สึกได้ถึงความเป็นเอกลักษณ์ของการพิมพ์ บทสวดนี้จัดพิมพ์เมื่อประมาณ 30 ปีเศษที่ผ่านมา ภายในมีภาพวิวทิวทัศน์  แต่ในยุคดิจิทัล เทคนิคการพิมพ์สมัยใหม่ 4 เทคนิคที่คิดค้นโดยประเทศจีน เป็นเทคนิคการพิมพ์ด้วยตัวพิมพ์อักษรที่หล่อจากตะกั่ว  ต้องเผชิญหน้ากับชะตากรรมที่อาจจะหายสาบสูญไปจากโลกนี้ โรงงานหล่อตัวพิมพ์ที่ใหญ่ที่สุดในไต้หวัน  ก็ต้องปิดกิจการลงในปีค..2000 นั่นก็คือ "จงหนานหาง” (中南行) ต่อมาคุณจางเจี้ยก้วน (張介冠) เจ้าของโรงหล่อตัวพิมพ์รื่อซิง (日星鑄字行) เห็นว่าอนาคตของโรงหล่อตัวพิมพ์อักขระแบบเดิมอาจต้องปิดกิจการลง ดังนั้น จึงพยายามที่จะอนุรักษ์มรดกอันล้ำค่านี้ไว้ให้รุ่นลูกรุ่นหลาน ซึ่งทำให้โรงงานหล่อตัวพิมพ์รื่อซิงในไต้หวันกลายเป็นโรงงานหล่อตัวพิมพ์อักขระแบบดั้งเดิมที่หลงเหลืออยู่ในโลก

โรงงานหล่อตัวพิมพ์รื่อซิง ตั้งอยู่ในซอยเล็กๆ บนถนนไท่หยวน กรุงไทเป ก่อตั้งขึ้นโดยคุณพ่อของคุณจางเจี้ยก้วน มาตั้งแต่ปีค..1969 ผลิตตัวอักษรจีนเพื่อนำมาใช้ในการตีพิมพ์สิ่งพิมพ์ต่างๆ แบบข้ามวันข้ามคืน ภายในโรงงานเล็กๆ หิ้งไม้จัดแสดงตัวพิมพ์อักขระจีนแบบดั้งเดิมแบบต่างๆ ทั้งตัวบรรจง ตัวซ่ง และตัวหนา และมีการจัดไว้ตามลำดับเล็กใหญ่ของตัวอักษร โดยกำกับหมายเลขรวม 7 ขนาดด้วยกัน โดยที่โรงงานแห่งนี้มีตัวอักขระที่หล่อเสร็จเรียบร้อยแล้วถึง 120,000– 150,000 ตัว คุณจางเจี้ยก้วนบอกว่า คำว่าเชียน” (鉛) ออกเสียงในภาษาไต้หวันว่าหยวน” (緣) เสียงคล้ายกัน การส่งมอบเชียนก็เหมือนกับการผูกหยวนชะตาที่ดีต่อกัน นักท่องเที่ยวที่มาเยี่ยมชมโรงงานรื่อซิง ก็จะเลือกตัวหนังสือทำเป็นตราประทับ มอบเป็นที่ระลึกแก่ผู้ที่มีชะตาที่ดีต่อกัน และก็เคยมีคนใช้เวลาครึ่งค่อนวันเลือกหาตัวหนังสือที่เป็นตัวแทนแห่งความรักในโรงงานรื่อซิงเพื่อนำไปขอแต่งงานกับคนรักของตน โรงงานหล่อตัวพิมพ์ที่เก็บสะสมตัวอักขระจีนแบบดั้งเดิมไว้เป็นจำนวนมากทำให้หายาก ก็อาจขอให้พนักงานช่วยหาตัวอักขระที่ตนต้องการได้ แต่ก็มีบางคนที่ชอบจะใช้เวลาค่อยๆ หาตัวอักษรที่ตนต้องการให้ได้ด้วยตนเอง ซึมซับบรรยากาศแห่งการค้นหาขุมทรัพย์อย่างสนุกสนาน สิ่งที่น่าสนใจก็คือ เมื่อหยิบตัวเชียนออกจากแท่นวางแล้ว ห้ามวางกลับไปที่เดิม เพราะอาจจะทำให้เกิดความเสียหายกับตัวอักษรตัวอื่นๆ หากพิมพ์ออกมาแล้วปรากฏว่าหายไปตัวหนึ่งหรือหายไปขีดหนึ่ง ก็อาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิดถึงชีวิตได้เหมือนกัน ภารกิจแห่งการถ่ายทอดความรู้สึกของตัวอักษรจะผิดพลาดไม่ได้แม้แต่เพียงน้อยนิด

ยุทธการฟื้นฟูอักขระ

ในมือถือตัวพิมพ์อักษรเชียนอันหนักอึ้ง เสมือนภารกิจอันหนักอึ้งตกอยู่บนบ่าของคุณจางเจี้ยก้วน ในกล่องไม้ที่เต็มไปด้วยริ้วรอยแห่งประวัติศาสตร์เรียงแถวอยู่ในโรงงานหล่อตัวพิมพ์แห่งนี้ ถูกวางไว้ดั่งเช่นเจ้าของโรงงานได้พูดทีเล่นทีจริงว่า เป็นแท่นทองแดงหล่อตัวอักขระแบบตัวพิมพ์ที่ถือเป็นมรดกตกทอดและสมบัติล้ำค่าในวงศ์ตระกูลของตน แท่นทองแดงหล่อตัวอักขระมีประวัติความเป็นมานานนับ 100 ปีขึ้นไป มาจากเซี่ยงไฮ้ เมื่อปี 1920 ไม่หลงเหลือร่องรอยแห่งอายุของแท่นหล่อตัวพิมพ์นี้ เพราะตัวอักษรเลือนลาง เส้นขีดของตัวอักษรก็เสียหายอย่างหนัก ซึ่งในปัจจุบันไม่สามารถหาช่างที่ไหนมาซ่อมให้กลับสู่สภาพเดิมได้ ต่อมาในปีค..2008 คุณจางจึงได้รับสมัครจิตอาสา เพื่อเริ่มแผนยุทธการฟื้นฟูตัวพิมพ์อักขระจีน โดยนำเอาตัวอักษรเชียนไปขยายใหญ่แล้วสแกน ใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ซ่อมแซมแม่พิมพ์ตัวอักขระนี้ แล้วเก็บเป็นไฟล์ไว้ในคอมพิวเตอร์ อย่างไรก็ดี เนื่องจากตัวอักขระแบบตัวพิมพ์ จะจัดทำขึ้นเต็มไปด้วยอารมณ์ความรู้สึกของนายช่างใหญ่ เมื่อได้รับการแก้ไขซ่อมแซมจากนายช่างแต่ละคนแล้ว ก็ทำให้ลักษณะของตัวอักขระที่ซ่อมแซมออกมามีความแตกต่างกัน ดังนั้น การหาวิธีการทำให้ตัวอักขระแต่ละชุดมีความละม้ายคล้ายคลึงให้มากที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งตัวอักขระเดียวกันและคนละขนาดอย่างตัวอักขระแบบซ่ง จึงเป็นปัญหาหนักอกสำหรับยุทธศาสตร์ฟื้นฟูอักขระ แต่ก็จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องใช้ความละเอียดแก้ไขทุกขีดทีละขีดๆ ซึ่งต้องใช้เวลาและกำลังคนจำนวนมหาศาล ตลอดจนงบประมาณด้วย

ก็เช่นเดียวกับวัยรุ่นทั่วไปที่มีชะตากรรมต้องใช้ชีวิตรับราชการ คุณจางเริ่มศึกษาเกี่ยวกับเครื่องจักรตอนวัยรุ่น เครื่องหล่อตัวพิมพ์ที่อายุมากในโรงงาน ตอนนี้ก็ไม่มีใครมีความรู้ที่จะซ่อมมันได้ แต่เขาก็ต้องอาศัยประสบการณ์ที่เคยมีมาในอดีตพยายามซ่อมมันให้ได้ คุณจางกล่าวติดตลกว่า ภารกิจสำคัญของตนในตอนนี้ก็คือ หายใจแรงๆ เพราะต้องทำอะไรอีกมากมาย มีหน้าที่อนุรักษ์วัฒนธรรมแห่งตัวพิมพ์ภาษาจีน และได้แต่ตั้งความหวังให้แท่นหล่อตัวพิมพ์ของโรงงานรื่อซิงสามารถทำงานได้เหมือนกับชื่อของโรงงานรื่อซิง (อาทิตย์และดวงดาว) เพื่อให้บนโต๊ะของนักเรียนรุ่นแล้วรุ่นเล่า เต็มไปด้วยสุนทรียภาพแห่งวัฒนธรรมตัวอักขระจีนสืบต่อไปนั่นเอง

อักขระโบราณปรากฏโฉมอย่างสง่างาม

เมื่อจอภาพ เมาส์และคีย์บอร์ดคอมพิวเตอร์ได้เข้ามาแทนที่การฝนน้ำหมึก จอโทรศัพท์มือถือและจอแท็บเล็ตได้เข้ายึดหัวหาดเวลาส่วนใหญ่ของสายตาของผู้คน เป็นสิ่งที่พบเห็นได้อย่างดาษดื่นบนโต๊ะทำงานสมัยใหม่ ภายในออฟฟิศแห่งหนึ่งในย่านธุรกิจซิ่นอี้ในกรุงไทเป ได้จัดแสดงเครื่องเขียนโบราณ เครื่องโรเนียว แผนที่เก่า อุปกรณ์ยุคเก่า ก็เพื่อที่จะนำพาผู้คนให้หวนรำลึกถึงอุปกรณ์เครื่องเขียนเก่าแก่ที่เคยใช้กันมาแต่ยุคอดีตกาล

เมื่อเราผลักประตูสีแดงของบ้านพักแห่งหนึ่งภายในซอยย่านซิ่นอี้ แล้วเดินเข้าไปภายใน ซึ่งพื้นปูด้วยอิฐแดง โต๊ะไม้หนังสือขนาดใหญ่วางเรียงรายด้วยเครื่องเขียนนานาชนิด ปากกาคอแร้งในยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 ปากกาแก้ว ที่หนีบกระดาษ ตะปูหัวโต และปากกาที่หายไปจากตลาดแล้ว ข้างๆ ยังมีตู้หนังสือที่ทำจากไม้วางประดับด้วยเครื่องพิมพ์ดีดรุ่นเก่า แผนที่เก่า และไม้บรรทัด ทำให้มีความรู้สึกเหมือนก้าวเข้าไปในยานยนต์แห่งการเวลา หรือเครื่องไทม์แมชชีน ทุกชิ้นเต็มไปด้วยเรื่องราวแห่งประวัติศาสตร์ที่ผุดขึ้นมาในสมอง คุณซางเต๋อ (桑德) เจ้าของร้านเครื่องเขียนโบราณที่ผู้ใหญ่เคยใช้เล่าให้ฟังถึงต้นกำเนิดของร้านนี้ว่าจากเครื่องเขียนต่างๆ ที่คนรุ่นก่อนเคยใช้เวลาไปโรงเรียน ก็เข้าใจได้ถึงเรื่องราวและร่องรอยแห่งยุคสมัยนั้นได้เป็นอย่างดี

ในยุคที่ไม่มีเครื่องเหลาดินสอใช้ มีดเล็กๆ เป็นอุปกรณ์ที่ต้องติดตัวไว้ในกล่องใส่ดินสอ ปากกาคอแร้งที่ต้องจุ่มน้ำหมึกทุกครั้งที่เขียนหนังสือ ตัวหนังสือแต่ละบรรทัดก็จะมีความหนาบางแตกต่างกันไปตามปริมาณน้ำหมึกในปากกา ซึ่งหาได้ยากในยุคปากกาหมึกแห้ง และเพื่อป้องกันมิให้ขวดน้ำหมึกหกรดเปื้อนเต็มโต๊ะ จึงต้องออกแบบให้ขวดน้ำหมึกต้องมีตะขอสำหรับแขวนไว้ที่เข็มขัดเอาไปโรงเรียน ไม่ต้องกลัวหก การออกแบบเช่นนี้เป็นเรื่องราวที่มีความหมายแห่งยุคสมัยเป็นอย่างยิ่ง

คุณซางเต๋อ ซึ่งทำงานด้านการออกแบบและได้รับการอบรมสั่งสอนจากคุณพ่อที่เป็นวิศวกร มีความรู้สึกผูกพันกับปากกา ไม้บรรทัดและแผนที่อย่างบอกไม่ถูก อุปกรณ์เครื่องเขียนและอื่นๆ ที่วางแสดงในร้านเป็นของเก่าที่เขาเก็บสะสมมานานนับสิบปี  ด้วยความรู้สึกที่ต้องการแบ่งปันการออกแบบอันแสนจะงดงามเหล่านี้ให้แก่ผู้คน คุณซางเต๋อและภรรยากับคุณจาง

อวี่เฉินได้แบ่งส่วนหนึ่งในออฟฟิศจัดเป็นมุมจัดแสดงสิ่งของที่สะสมไว้ และก็ยังมีมุมจิบกาแฟเสวนาเกี่ยวกับเรื่องราวของเครื่องเขียนด้วย เครื่องเขียนโบราณเหล่านี้เป็นเครื่องเขียนที่เลิกผลิตไปนานแล้ว แต่ก็เป็นของใหม่ที่ไม่เคยนำมาใช้มาก่อน ไม่ได้ประกอบกิจการเพื่อผลกำไร จำหน่ายสินค้าที่นำมาจัดแสดงด้วยราคายุติธรรม คุณซางเต๋อเล่าให้ฟังว่าวัตถุดิบที่นำมาใช้ผลิตเครื่องเขียนในยุคแรกๆ จะสามารถใช้ได้นานๆ เราหวังว่าคนที่ชอบมันจะนำติดตัวกลับไปใช้ต่อที่บ้าน เสริมคุณค่าให้แก่เครื่องเขียนเหล่านี้ต่อไป

กรุณาเก็บอุปกรณ์สื่อสารสมัยใหม่เป็นครั้งคราวบ้างนะครับ เครื่องเขียนที่เคยโลดแล่นข้ามยุคสมัยเหล่านี้ ผ่านการประดิษฐ์ด้วยความบรรจงของมืออาชีพ ส่งมอบให้ด้วยใจรักอันอบอุ่น ให้เวลาค่อยๆ แสดงบทบาทอย่างค่อยเป็นค่อยไปในอุปกรณ์การเขียนเหล่านี้ หยิบยื่นความอบอุ่น ความเรียบง่ายให้แก่ชีวิตแห่งความยุ่งเหยิงของผู้คนสมัยใหม่กันเถอะ

Nostalgia Tulisan Dan Kenangan Alat Tulis Tua

Artikel‧Chen Chun-fang Gambar‧Chuang Kung-ju

在台灣,仍有人堅持文字的溫度:不論時代如何流轉仍守著傳統工藝的製墨廠與鑄字行,亦或是蒐羅以前的書寫工具,將時空重現眼前的古文具展示空間,走進這些地方,就像帶著大家坐上時光機,一同感受文字所帶來的溫潤美好。


Bahasa tulisan itu menampung sebuah pengetahuan, jejak sejarah, juga cara untuk mengepakan sayap sebuah mimpi. Membantu kita menerobos ruang dan waktu, merasakan masa lalu hingga masa sekarang ini, mentransmisi pemahaman budaya untuk generasi mendatang. Seiring dengan semakin universalnya akses komputer dan internet, bahasa tulisan memiliki rupa-rupa baru; namun di salah satu sudut Taiwan masih terdapat sosok-sosok yang bersikeras dengan budaya penulisan tradisional. Tidak peduli perputaran generasi terus berjalan, mereka tetap mempertahankan industri tradisional, mengumpulkan berbagai peralatan tulis kuno dan mereproduksinya, menghadirkan kembali peralatan tulis kuno yang baru, tersusun rapi di ruang yang tersedia, layaknya mesin waktu, tempat-tempat ini kembali membawa kita merasakan kehangatan dan keindahan tersendiri dari bahasa tulisan kuno.

Gemuruh suara mesin tengah beroperasi, saat memasuki pintu, tercium semerbak aroma segar serasa membangkitkan ilham dan semangat. Inilah industri tinta Ta-yu yang berlokasi di distrik Sanchong, kota New Taipei, didirikan sejak tahun 1974 oleh Chen Chia-te, saat ini telah diturunkan pada anaknya Chen Chun-tien. Pada tahun 1975, saat Kementerian Pendidikan memasukkan pelajaran kaligrafi dalam kurikulum sekolah, tinta tongkat menjadi alat tulis penting bagi setiap siswa. Pada masa jaya tinta batu, tempat ini mampu mempekerjakan 6 orang instruktur dan 5 orang pengecat pernis emas, “Itu juga masih kurang, seringkali tidak keburu, pulang sekolah saya harus langsung bantu mengemas, tidak ada waktu mengerjakan pekerjaan rumah.” Demikian yang dikatakan Chen Chun-tien sambil mengenang masa itu. Setelah masa kejayaan berlalu, satu persatu industri tinta ditutup, hanya Chen Chia-te yang tetap mempertahankan Ta-yu, menjadi satu-satunya yang industri tinta buatan tangan yang tersisa di Taiwan.

Perjuangan Tinta Hitam Berkilau

Beragam jenis tongkat tinta, ada yang terbuat dari jelaga pinus, tinta jelaga minyak dan lainnya, namun tinta jelaga pinus produksi Ta-yu adalah yang berkualitas paling baik. Bahan tinta tongkat adalah jelaga pinus, gelatin oxhide dan air yang dipanaskan dan diaduk menjadi satu, kombinasi ini adalah hasil dari percobaan Chen Chia-te yang sudah tidak terhitung jumlahnya, perbandingan jumlah bahan yang dipadukan harus cermat, tidak boleh ada kesalahan, kalau tidak maka tinta tongkat yang dihasilkan mudah retak. Masukkan bahan lainnya seperti musk dan borneol di saat campuran adonan tinta panas, kemudian dengan menggunakan mesin, terus digiling sampai panas gesekan menguapkan kandungan air, sehingga adonan tinta bertekstur halus. Langkah ini dilakukan untuk mendapatkan tinta berkualitas dengan tekstur halus, jika kurang digiling maka tekstur tinta yang dihasilkan kasar, tinta yang dihasilkan tidak halus, sedangkan jika digiling terlalu lama, kandungan air menguap habis, adonan tinta menjadi terlalu keras, tidak bisa dibentuk, semua ini berdasarkan akumulasi pengalaman.

Selanjutnya, adonan tinta diratakan dengan palu besi, agar adonan menjadi lentur dan udara yang ada dapat dikeluarkan, guru pembuat harus sekuat tenaga dan berulang-ulang menguleni adonan, sampai peluh keringat bercucuran. Adonan yang mengandung gelatin akan cepat menjadi keras jika terkena udara, untuk itu harus segera dibagi-bagi dan dimasukan ke dalam kantong plastik kedap udara, kemudian menaruhnya di bawah rak samping kompor kayu agar tetap hangat.

Warisan Tinta Tradisional

Tidak mengunakan kompor gas ataupun kompor listrik, industri tinta Ta-yu bersikeras mempertahankan metode tradisional, dengan menggunakan tungku arang yang perlahan-lahan memanaskan meja ruang kerja, sehingga adonan tinta dapat diuleni dan memastikan semua udara telah dikeluarkan dari adonan, setelah adonan tinta yang diuleni guru pembuat menjadi berkilau, barulah dibentuk dengan cetakan. Cetakan kayu delima yang memiliki sejarah seabad lebih ini adalah warisan dari Chen Chia-te, pada bagian atas, alat yang dibawa dari Fuzhou ini, terukir halus pemandangan dan wanita cantik, kini cetakan seperti ini sudah tidak diproduksi lagi di Taiwan.

Adonan tinta yang dimasukkan cetakan harus menunggu hingga keesokan harinya, setelah benar-benar dingin dan kering, baru dapat dilepaskan dari cetakan. Adonan tinta ini tidak boleh terkena panas dan air, jika di musim panas terkena panas, adonan menjadi lunak, lembab di saat hujan membuatnya mudah berjamur; adonan tinta tidak boleh dijemur dan juga tidak boleh tertiup angin, hanya dapat didiamkan dalam ruangan, dengan sabar menunggu kering secara alami, memerlukan waktu sekitar 25 hari. Industri tinta Ta-yu mempertahankan metode pembuatan tinta tradisional yang cermat, sehingga saat orang yang berada di depan meja, mengosok tinta dengan perlahan, merasakan aroma tinta dan keindahan budaya tradisional Asia.

Rumah Spiritiual Budaya Tulisan Mandarin

Penyebaran kebudayaan semakin meluas dengan diciptakannya movable type (sistem percetakan dan tipografi dengan menggunakan potongan-potongan huruf bergerak), saat ujung jari tangan meraba lembaran buku, dapat terasa tekstur tonjolan halus yang merupakan kekhasan dari movable type, ini adalah model yang pasti dijumpai pada buku-buku sejak sebelum 30 tahun yang lalu. Setelah gelombang digital melanda, movable type sebagai salah satu dari 4 penemuan besar Tiongkok harus menghadapi ancaman kemusnahan. Pada tahun 2000, setelah Zhongnan, percetakan movable type terbesar di Taiwan memadamkan lampu usahanya, Chang Chieh-kuan, yang saat ini sebagai pemilik dari percetakan movable type Rixing merasakan, seiring dengan ditutupnya percetakan tradisional, maka movable type juga akan punah. Untuk itu ia memilih menjadi orang yang meneruskan usaha ini agar dapat mempertahankan aset budaya berharga ini, sehingga sampai sekarang Rixing menjadi satu-satunya percetakan movable type Mandarin di dunia.

Berlokasi di Jalan Taiyuan, kota Taipei, setiap hari Rixing yang didirikan pada tahun 1969 oleh Chang Hsi-ling, ayah dari Chang Chieh-kuan, menjadi sumber yang menyediakan tulisan cetak, di ruang yang kecil dan sempit ini, tertata 3 jenis karakter tulisan yaitu Kai (huruf balok), Song (tipe tulisan yang dipublikasikan pada masa Dinasti Song) dan Hei (gothic/sans-serif) dengan besar kecil tulisan terbagi atas 7 ukuran, Rixing memiliki sekitar 12 – 15 ribu lebih cetakan huruf (qien zi) dan cetakan tembaga. Chang Chieh-kuan membeberkan, “qien” dalam bahasa Taiyu sinonim dengan “qien” yang berarti jodoh, jadi memberikan cetakan huruf bermakna menjalin jodoh, mereka yang datang ke Rixing dapat membuat stempel untuk diberikan pada sang kekasih, pernah ada orang yang datang ke Rixing dan menghabiskan waktu setengah tahun hanya untuk memilih huruf-huruf sebagai pernyataan cintanya saat melamar sang kekasih. Untuk memilih huruf-huruf yang tersedia, anda bisa meminta bantuan pegawai toko, namun ada orang yang lebih suka melakukan sendiri, memilih dengan cermat satu-persatu, menikmati kesenangan layaknya berburu harta karun. Namun yang patut diperhatikan adalah begitu anda mengeluarkan huruf dari rak, maka anda tidak dapat menaruhnya kembali, karena mungkin dapat merusak atau menempatkan ada tempat yang salah, apabila kurang satu huruf atau kurang satu goresan dari hasil cetakan bisa mengakibatkan kesalahan fatal, huruf-huruf membawa makna tersendiri, tidak boleh ada kesalahan.

Menghidupkan Kembali Tulisan

Cetakan huruf di tangan adalah misi Chang Chieh-kuan, sejarah yang terkandung dalam sederetan kotak kayu, cetakan tembaga tulisan karakter Kai yang ada Rixing adalah pusaka keluarga, sambil bergurau Chang memberikan gambaran tersebut, cetakan tembaga ini dibawa dari Shanghai pada tahun 1920, memiliki sejarah seratusan tahun, hasil cetakan tidak jelas, sudah ada garis goresan yang rusak, cetakan tembaga ini adalah ukiran tangan ahli ukir pada masa itu, sehingga tidak ada orang yang dapat memperbaikinya. Tahun 2008, Chang Chieh-kuan berencana menghidupkan kembali ukiran tulisan tangan dengan mengumpulkan kekuatan dari relawan, mereka memindahkan gambar ke dalam komputer, setelah dikoreksi baru disimpan ke dalam komputer, namun setiap goresan huruf memiliki karakter dari masing-masing penulis, untuk memastikan semua karakter dengan mempertahankan ritme dan gaya yang sama, meskipun diperbaiki oleh orang yang berbeda dan lagi bagaimana menjaga kesimbangan goresan horizontal vertikal dan tipis tebal dari setiap ukuran yang berbeda, ini merupakan tantangan yang memerlukan waktu, tenaga dan biaya yang sangat besar.

Sepertinya nasib sudah menentukan untuk menekuni bidang ini, semasa muda, Chang Chieh-kuan pernah belajar mekanisme mesin bubut, mesin-mesin yang ada di tokonya sudah sangat kuno, tidak ada orang yang bisa memperbaiki, jadi ia sendiri yang memperbaiki, dengan berdasarkan pengalaman dan apa yang pernah ia pelajari. Chang Chieh-kuan sambil berkelakar mengatakan, pekerjaan yang harus diembannya adalah bernafas kuat-kuat, karena banyak yang harus ia kerjakan, memikul misi, mempertahankan budaya karakter Han, berharap mesin-mesin yang ada di Rixing tetap berjalan abadi seperti rotasi bulan dan matahari, agar generasi Tionghoa di dunia dapat memiliki budaya tulisan Mandarin yang indah.

Kebangkitan Kembali Kebudayaan Klasik

Monitor komputer, tetikus dan papan ketik telah menggantikan kuas tinta. Dibandingkan dengan membaca buku, lebih banyak waktu yang dihabiskan melalui jendela informasi telepon genggam, komputer tablet, ini adalah meja belajar jaman sekarang. Di Distrik Xinyi, Kota Taipei, terdapat sebuah ruang yang memamerkan peralatan tulis tradisional, peta tua serta barang-barang kuno dengan tujuan menghadirkan lagi wajah kuno alat tulis di mata pengunjung.

Ketika pintu merah rumah di jalan kecil Zhuangjing dibuka, menapakkan kaki di atas lantai tegel kecil, berjalan masuk ke toko, terlihat beragam peralatan tulis yang berjajar pada rak kayu besar, pena celup (dip pen) masa Perang Dunia II, pena kaca, penjepit kertas (paperclip), paku payung, pulpen yang sudah tidak diproduksi lagi dan lainnya, pada rak kayu sebelahnya terdapat mesin ketik, peta tua, alat ukur dan lainnya, layaknya kembali ke masa lalu, barang-barang bersejarah kembali hadir di depan mata. “Ini semua adalah alat tulis yang digunakan tetuah saat duduk di sekolah dasar, terlihat jejak sejarah dan kisah masa itu.” Demikianlah yang dikatakan sang pemilik toko, Sander Jean memaparkan asal muasal “Toko Alat Tulis Da¬ren¬xiao¬xue”.

Sebelum adanya serutan pensil, pisau kecil adalah alat yang pasti tersedia dalam kotak pensil; menulis dengan pena tinta, setiap kali harus mengisi tinta, tulisan dalam satu kalimat bisa tebal bisa tipis, hal ini sudah jarang ditemukan di jaman sekarang yang menggunakan pena bolpoin; untuk menghindari agar tinta tidak tumpah di dalam tas, dibuatlah botol tinta dengan pengait agar bisa dikaitkan pada ikat pinggang, jadi tidak takut tumpah…desain seperti ini menceritakan kisah yang bermakna pada era masa itu.

Sander yang sebelumnya bekerja sebagai designer, dipengaruhi oleh ayahnya yang menjadi seorang arsitektur, Sander memiliki perasaan khusus terhadap perangkat menulis seperti pena, pengaris, peta dan lainnya, peralatan tulis yang terpapang di tokonya adalah koleksi yang ia kumpulkan selama 10 tahun lebih. Keinginan berbagi keindahan obyek desain, membuat Sander dan istrinya, Chang Yu-chen memutuskan untuk memamerkan koleksinya dan menceritakan kisah dibalik peralatan tulis kuno yang ada. Semua peralatan tulis kuno ini adalah produksi masa itu, namun semuanya dalam kondisi baru dan belum pernah digunakan. Menjual barang-barang koleksinya yang lebih bukan untuk mencari keuntungan, “Kualitas bahan yang digunakan membuat alat tulis kuno sangat baik dan tahan lama, kami berharap orang yang membelinya bisa membawa pulang untuk digunakan, memperpanjang nilai dari peralatan tulis tersebut.” demikianlah ujar Sander.

Terkadang perlu bagi kita untuk menyisihkan peralatan dari era digital! Alat tulis tua yang dulu pernah berperan dalam kehidupan, kembali dihidupkan oleh para ahli di bidang ini, sehingga kehangatan dan kesederhanaan peralatan tulis tua dapat menjalar di tengah kesibukan kehidupan modern.

X 使用【台灣光華雜誌】APP!
更快速更方便!