Hidup dan Mati bagi Laut

Wang Ming-hsiang Bangun Rumah Cumi-Cumi
:::

2020 / Agustus

Artikel‧Lynn Su Gambar‧Lin Min-hsuan Terjemahan‧Farini Anwar


靠海維生的人多,但為海發聲的人卻少。許多人只知「討海」,但卻不知濫捕濫撈、海漂垃圾,早已讓理應美麗的大海滿目瘡痍。

愛海如癡的王銘祥是漁民,也是潛水教練,更是大海的最佳代言人,他傾盡一己之力,不計代價投入海洋保育倡議,好似哺育著他長大的這片汪洋,同樣無私付出。


Banyak orang yang hidupnya bergantung pada laut, tetapi mereka yang bersuara bagi laut sangat sedikit. Kebanyakan orang hanya tahu “mengeruk laut”, tetapi tidak mengetahui bahwa penangkapan ikan secara berlebihan dan sampah yang mengapung di lautan telah menghancurkan keindahan laut.

Wang Ming-hsiang yang sangat mencintai laut adalah seorang nelayan dan instruktur selam, ia juga menjadi duta promosi laut yang terbaik. Ia melakukan dengan sekuat tenaga, tidak memperhitungkan seberapa besar biaya yang dikeluarkan demi memprakarsai konservasi laut, sama seperti lautan luas yang membesarkan dirinya tanpa pamrih.

 

Kita mungkin pernah melihat Wang Ming-hsiang di National Museum of Marine Science and Technology (NMMST) di Keelung pada hari libur. Cuaca mendung disertai hujan gerimis tidak mengurangi antusias wisatawan yang datang dari tempat nan jauh untuk mengikuti kegiatan semi-ruang terbuka. Wang Ming-hsiang membimbing sekelompok besar anak-anak dan orang dewasa untuk memotong Phyllostachys reticulata (bambu madake) sesuai dengan ukuran yang diinginkan, kemudian mengikatnya dengan simpul ganda hingga berbentuk kipas, seperti karang laut lunak (alcyonacea), membangun “rumah cumi-cumi” (bigfin reef squid, Bahasa Latin: Sepioteuthis lessoniana).

Petugas NMMST memperkenalkan Wang Ming-hsiang kepada para pengunjung dengan sebutan “pelatih piston” (piston adalah sumbat geser yang terpasang di dalam sebuah silinder mesin pembakaran dalam silinder hidraulik, pneumatik, dan silinder pompa) sebagai “Kakek Cumi-cumi”, karena ia sudah berkecimpung dalam pekerjaan pemulihan populasi cumi-cumi selama 12 tahun, padahal ia baru berusia sekitar 50 tahun. Dengan adanya sebidang lahan di kawasan Timur Laut Taiwan yang tidak terjamah manusia, cumi-cumi yang memiliki masa hidup setahun ini dapat memiliki habitat untuk meneruskan generasinya.

Untuk itu sederetan sebutan mulai dari “bapak cumi-cumi”, “paman cumi-cumi”, “kakek cumi-cumi” hingga sekarang, Wang Ming-hsiang mengatakan, kalau berdasarkan silsilah seharusnya ia sudah mendapat sebutan “buyut”.

 

Pemuda Pecinta Laut

Mata Wang Ming-hsiang akan langsung bersinar, penuh dengan antusias apabila membicarakan tentang laut. Ia lahir dan dibesarkan di Keelung, sejak kecil kerap memandang kapal-kapal nelayan yang berlayar dan berlabuh. Semasa bertumbuh, Wang begitu mencintai laut tidak mengindahkan peringatan para senior, “Laut itu berbahaya, jangan pergi ke sana.” Tidak jarang ia mendapat hukuman dan dipukul sepulangnya dari bermain air, tetapi tetap saja tidak jera.

“Jika hati sedang sedih akan menjadi sangat senang kalau saya ke pantai.” Setelah beranjak dewasa, ia pun memiliki perahu sendiri, mulai dari perahu kecil sampai perahu besar, bahkan pernah memiliki 5 perahu sekaligus dalam waktu bersamaan, ini merupakan rekor terbanyak. Wang Ming-hsiang juga telah mendapatkan lisensi penyelam professional, sekarang pekerjaan utamanya adalah memandu wisatawan mulai dari menyelam, memancing di laut atau membantu melakukan survei ekologi kelautan.

Wang Ming-hsiang yang sudah seharusnya mendapat predikat “pemuda slash” (seseorang yang memiliki lebih dari satu keahlian atau profesi diistilahkan dengan sebutan slash), dengan profesi penting lain, yaitu sebagai petugas penyelamat, partisipasinya dalam tugas penyelamatan sudah lebih dari 20 tahun, ia pernah turut serta dalam berbagai ajang penyelamatan antara hidup dan mati. Wang Ming-hsiang turut terlibat dalam pertolongan bencana garda terdepan seperti bencana Taifun Xangsane, Taifun Morakot (dikenal dengan bencana banjir besar 8 Agustus 2009) dan insiden jatuhnya Penerbangan 235, pesawat milik perusahaan TransAsia Airways.

Wang Ming-hsiang juga mendapat julukan “Piston”, yang ternyata asal muasal dari sebutan ini adalah karena memanggil nama asli seorang penyelamat di lokasi bencana adalah hal yang tabu, ditambah lagi bengkel motor adalah usaha keluarga Wang, ia sendiri juga membantu mereparasi motor, untuk itu ia menggunakan nama sebuah onderdil sederhana “Piston” sebagai sebutan bagi dirinya, begitulah adanya panggilan yang mengikutinya hingga sekarang.

Wang Ming-hsiang yang telah melihat begitu banyak manusia menemui ajal, membuat ia memahami bahwa kehidupan manusia tidaklah abadi, pandangannya tentang kehidupan sangat terbuka, ia sendiri telah menghabiskan uang 1 juta NTD lebih untuk investasi konservasi laut, tetapi ia tidak mempermasalahkannya, “Lakukanlah seberapa banyak yang dapat dilakukan, jangan memikirkan berapa banyak uang yang dikeluarkan pada saat mengerjakannya, yang terpenting adalah berapa banyak sumbangsih yang dapat kita lakukan bagi masyarakat sosial dan lautan selama masa hidup kita.” ujarnya dengan gamblang.

 

Bencana Laut Bangkitkan Kesadaran Pelestarian Lingkungan

Orang yang hidupnya bergantung pada laut, kebanyakan memiliki kenangan bahwa “laut adalah lemari pendingin keluarga kita”, jika ingin menambah menu makan malam, cukup dengan ke laut menangkap ikan dan kerang, tidak terkecuali dengan Wang Ming-hsiang. Namun seiring dengan memburuknya lingkungan ekosistem, laut yang dulu kaya akan keragaman sumber daya alam, kini sudah tidak sama lagi.

Saat semakin sedikit ikan yang dapat dipancing, Wang Ming-hsiang menjadi penasaran dan menyelam ke dalam laut, di sini barulah ia menemukan bahwa di laut yang tadinya masih terdapat udang lobster yang bertengger, sekarang malah dipenuhi dengan limbah sampah yang tidak tahu datang dari negara mana, bahkan juga berserakan limbah jala ikan yang dibuang sembarang, hal ini membangkitkan kesadaran Wang Ming-hsiang akan pelestarian lingkungan. Setelah menjadi instruktur selam, ia selalu meminta wisatawan untuk memungut sampah laut saat menyelam, setelah itu baru mengajak mereka ke objek-objek wisata.

Atas permintaan nelayan pada 12 tahun silam, Wang membantu menempatkan semak bambu di lautan sekitar Badouzi. Meski wilayah Timur Laut Taiwan merupakan tempat penghasil cumi-cumi paling penting di Taiwan, tetapi karena kerusakan lingkungan alam, cumi-cumi hanya dapat bertelur pada tumpukan limbah sampah laut dan jala ikan, semak bambu dibangun sebagai “rumah pemijahan berbintang enam buatan manusia” bagi cumi-cumi dengan harapan untuk meningkatkan tingkat penetasan telur mereka.

Sejak itulah Wang Ming-hsing dengan tegas tanpa ada keraguan sama sekali terjun dalam tugas ini. Masa pemijahan cumi-cumi adalah antara bulan April hingga Oktober setiap tahunnya, tanpa peduli ada tidaknya bantuan dana dari luar ataupun ada tidaknya orang yang turut berpartisipasi atau memperhatikannya, semua ini telah berjalan bertahun-tahun hingga sekarang.

Meskipun pada awalnya, instansi pemerintah beranggapan bahwa semak bambu adalah salah satu terumbu buatan, dan harus mengajukan persetujuan untuk penempatan. Namun berkat dukungan yang besar dari asisten peneliti NMMST, Chen Li-shu dan pakar lainnya, ditambah lagi dengan catatan-catatan penelitian selama bertahun-tahun membuktikan bahwa kenyataannya cara ini membuahkan hasil, barulah pejabat pemerintah berubah sikap untuk mendukung.

 

Konservasi Sediakan Jalan Kehidupan bagi Sang Cumi Kecil

Pembangunan rumah pemijahan buatan hanyalah awal dari pelaksanaan konservasi. Pada suatu hari Wang Ming-hsiang mendapati ternyata penempatan semak bambu menjadi surga bagi para pemancing, “Bagi yang tidak bisa memancingpun pasti bisa memancing cumi-cumi di sini.” Kabar inipun tersebar sehingga meskipun kuantitas cumi-cumi kecil meningkat besar tetapi cumi-cumi besar malah menjadi langka.

Namun masa hidup cumi-cumi tidak lebih dari satu tahun, “Berarti 4 hari usia cumi-cumi sama dengan 1 tahun usia manusia.” jelas Wang Ming-hsiang. Cumi-cumi yang makan lebih banyak akan bertumbuh lebih cepat, dan hanya dalam kurun waktu setengah tahun saja beratnya bisa mencapai 1,2 kg, hal ini tidak saja membuat spesies ini dapat terus berkembang biak, tetapi juga meningkatkan nilai ekonomisnya.

Untuk itulah Wang Ming-hsiang berulang kali dengan sabar memberikan penjelasan pada para pemancing, selain itu ia juga mengimbau pemerintah untuk secepatnya membuat peraturan, berharap dapat memberlakukan larangan penangkapan dan penjualan cumi-cumi yang panjangnya kurang dari 15 cm, “Kepiting saja memiliki peraturan perlindungan, mengapa cumi-cumi tidak? Padahal populasi cumi-cumi lebih sedikit dibandingkan kepiting.” Demikian pemikiran Wang Ming-hsiang, tetapi tetap saja tidak mendapat tanggapan.

Wang Ming-hsiang yang tidak putus asa akhirnya mengubah strategi, usulannya diganti dengan harapan menjadikan area laut sekitarnya sebagai kawasan laut yang dilindungi, berharap dapat memberikan lingkungan yang baik untuk cumi-cumi kecil dapat bertumbuh dan berkembang. Usulan ini mendapat dukungan dari para pakar dan pejabat pemerintahan, dan diumumkan pembentukan “Kawasan Konservasi Sumber Daya Teluk Wanghaixiang Chaojing” dengan kawasan Keelung sebagai preseden pada tahun 2016.

Selain mempromosikan berdirinya kawasan konservasi, Wang Ming-hsiang dengan berbagai saluran yang dimiliki, menghimpun tenaga manusia untuk dikerahkan dalam pembersihan dasar laut di sekitar, dengan memunguti limbah sampah dan jala ikan, agar apa yang dikenal sebagai “tembok maut” ini tidak lagi menjerat ikan-ikan, udang, kepiting dan lainnya.

Ada nelayan yang mencemoohnya, “orang yang mencuri dengan memasang jaring insang saja tidak ditangkap, apa gunanya perencanaan kawasan konservasi” kata-kata ini membuat dia langsung pergi melaut, bersama para patroli laut menangkap kapal nelayan ilegal yang secara sembunyi-sembunyi memasang jaring insang sampai pada ganjaran hukman berat agar mereka takut dan jera. Selain memperketat penangkapan, ia juga mendesak pemerintah Kota Keelung untuk membangun sistem pendataan pengguna jaring insang, memberlakukan pertanggungjawaban dari alat tangkap dari setiap kapal nelayan dan berbagai tindakan lainnya, sampai akhirnya mereka mematuhi peraturan. Tindakan nyata yang dilakukan Wang Ming-hsiang membuat nelayan-nelayan yang tadinya hanya bisa mengecam dalam hati tanpa bisa bersuara melihat penggunaan jaring insang dari nelayan ilegal, akhirnya berbalik memberikan dukungan padanya.

Namun visi akhir dari apa yang diinginkan Wang Ming-hsiang adalah berharap dapat memperluas cakupan kawasan konservasi, memasukkan seluruh Teluk Wanghaixiang (juga disebut Teluk Fanzai’ao) ke dalam perencanaan. Meskipun nelayan tidak dapat lagi menangkap ikan di sini, tetapi mereka bisa mengikuti cara ternak tiram seperti yang dilakukan Desa Fangyuan di Kabupaten Changhua, yang mana budaya unik setempat dikembangkan menjadi sumber pariwisata, sebagai mata pencaharian, para nelayan dapat memanfaatkan kapal sebagai sarana transportasi bagi wisatawan mengikuti kegiatan laut.

Sebidang lautan luas yang membuat Wang Ming-hsiang jatuh cinta, ia berharap semakin banyak orang dapat memahami bahwa keindahan ini tidak mudah didapatkan, dan sudah sepatutnya kita lindungi bersama.

Artikel yang berkaitan

近期文章

ไทย Tiếng Việt

คืนชีวิตให้ท้องทะเล

หวังหมิงเสียง ผู้สร้างแหล่งวางไข่ให้หมึกหอม

บทความ‧ซูลี่อิ๋ง รูปภาพ‧หลินหมินเซวียน คำแปล‧อัญชัน ทรงพุทธิ์

靠海維生的人多,但為海發聲的人卻少。許多人只知「討海」,但卻不知濫捕濫撈、海漂垃圾,早已讓理應美麗的大海滿目瘡痍。

愛海如癡的王銘祥是漁民,也是潛水教練,更是大海的最佳代言人,他傾盡一己之力,不計代價投入海洋保育倡議,好似哺育著他長大的這片汪洋,同樣無私付出。


คนที่อาศัยท้องทะเลในการทำมาหาเลี้ยงชีพมีมากมาย แต่คนที่ปกป้องท้องทะเลกลับมีแค่หยิบมือเดียว และยังมีอีกจำนวนมากเอาแต่จะหาประโยชน์จากท้องทะเล พวกเขาหารู้ไม่ว่า การจับสัตว์น้ำเกินขนาดและขยะที่ลอยอยู่ในทะเล ทำลายท้องทะเลที่เคยงดงามจนย่อยยับ

หวังหมิงเสียง (王銘祥) เป็นชาวประมงที่รักทะเลเป็นชีวิตจิตใจ และยังเป็นครูสอนดำน้ำ เขาจึงเหมาะสม
อย่างยิ่งที่จะทำหน้าที่เป็นพรีเซนเตอร์ให้แก่ท้องทะเล เขาทุ่มเทความพยายามอย่างสุดกำลังความสามารถในการอนุรักษ์ท้องทะเลอันเวิ้งว้างกว้างใหญ่ที่หล่อเลี้ยงชีวิตของเขาจนเติบโต โดยไม่หวังผลตอบแทนใดๆ

 

ทีมงานไต้หวันพาโนรามามีโอกาสได้เจอกับคุณหวังหมิงเสียงที่พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีทางทะเลแห่งชาติไต้หวัน (National Museum of Marine Science and Technology : NMMST) ในเมืองจีหลง วันนั้นเป็นวันหยุดสุดสัปดาห์ที่ท้องฟ้ามืดครึ้มและมีฝนตกโปรยปราย แต่นักท่องเที่ยวจากแดนไกลยังคงหลั่งไหลเข้ามาอย่างไม่ขาดสาย  ณ ลานโล่งนอกชายคาอาคาร คุณหวังหมิงเสียงพาเด็ก ๆ และผู้ใหญ่ที่เข้าร่วมกิจกรรม นำต้นไผ่ “มากินหน่อย” (ชื่อภาษาจีนคือ 桂竹 อ่านว่า กุ้ยจู๋ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Phyllostachys makinoi Hayata เป็นไผ่พื้นเมืองของไต้หวัน และถูกนำไปปลูกในประเทศไทย ชื่อไผ่มากินหน่อย มาจากคำว่า makinoi) มาตัดให้ได้ขนาดที่พอเหมาะ จากนั้นมัดกิ่งไผ่แต่ละกิ่งเข้าด้วยกันโดยใช้วิธีผูกแบบเงื่อนพิรอด แล้วสานเป็นรูปพัด เพื่อทำเป็นกัลปังหาจำลอง สำหรับใช้เป็นที่วางไข่ของหมึกหอม

เจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีทางทะเลแห่งชาติไต้หวันที่ช่วยงานอยู่ข้างๆ แนะนำคุณหวังหมิงเสียงให้ประชาชนที่มาร่วมกิจกรรมรู้จักในนามของ “โค้ชลูกสูบ” หรืออีกฉายาหนึ่งคือ “อากงหมึกหอม” แม้อายุอานามของคุณหวังหมิงเสียงเพิ่งจะเข้าสู่วัย 50 ปีต้นๆ เท่านั้น แต่เนื่องจากเขาทุ่มเทให้กับงานเพาะพันธุ์หมึกหอมมาเป็นเวลานานถึง 12 ปี ซึ่งได้ทำให้หมึกหอมที่มีอายุไม่ถึง 1 ปี มีแหล่งที่อยู่อาศัยและสืบพันธุ์โดยไม่ถูกรบกวนจากโลกภายนอกที่บริเวณน่านน้ำทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือของไต้หวัน ดังนั้น ฉายาของคุณหวังหมิงเสียงจึงเปลี่ยนจากช่วงแรก คือ “คุณพ่อหมึกหอม” มาเป็น “คุณลุงหมึกหอม” ตามมาด้วย “อากงหมึกหอม” จนกระทั่งในปัจจุบันคุณหวังหมิงเสียงบอกว่า หากจะนับรุ่นกันจริงๆ เขาน่าจะเป็นรุ่น “เทียด” แล้ว

 

ผู้ชายอกสามศอกที่รักทะเลเป็นชีวิตจิตใจ

เมื่อพูดถึงท้องทะเล ดวงตาของคุณหวังหวังหมิงเสียงจะฉายแววสุกใสและน้ำเสียงก็เปี่ยมไปด้วยความกระตือรือร้น คุณหวังหมิงเสียงเกิดและเติบโตที่เมืองจีหลง (เมืองท่าสำคัญทางภาคเหนือของไต้หวัน) เห็นเรือประมงแล่นไปมาอยู่ในทะเลตั้งแต่เล็กจนโต ตอนเด็กๆ ผู้เฒ่าผู้แก่จะตักเตือนอยู่เสมอว่า “ชายทะเลอันตราย อย่าไปนะ” แต่ด้วยความที่มีใจรักในท้องทะเล คุณหวังหมิงเสียงจึงไม่เคยเชื่อฟัง บ่อยครั้งที่ถูกตีเพราะหนีไปเล่นน้ำทะเล แต่ก็ไม่เคยเข็ด

คุณหวังหมิงเสียงเล่าว่า “เวลาอารมณ์ไม่ดี แค่ได้มาที่ชายทะเล จิตใจก็จะเบิกบานขึ้นมาทันที” ดังนั้น เมื่อโตเป็นผู้ใหญ่ เขาจึงมีเรือเป็นของตัวเอง เริ่มจากเรือเล็กจนถึงเรือใหญ่ สถิติสูงสุดคือเคยมีเรือถึง 5 ลำ และเขายังได้รับใบอนุญาตดำน้ำสากล ปัจจุบันคุณหวังหมิงเสียงยึดอาชีพพานักท่องเที่ยวไปดำน้ำและตกปลาในทะเล หรือบางครั้งก็ไปช่วยสำรวจระบบนิเวศท้องทะเล

คุณหวังหมิงเสียงได้ชื่อว่าเป็น Slash person โดยแท้ (Slash person หรือ 斜槓中年 อ่านว่า เสียกั้งจงเหนียน หมายถึง คนที่มีหลายอาชีพหรือหลายสถานภาพ เป็นคำแสลงที่ใช้ในไต้หวัน) ทั้งนี้ เพราะเขายังมีอีกสถานภาพหนึ่งที่มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าอาชีพหลักซึ่งก็คือ เจ้าหน้าที่กู้ภัย คุณหวังหมิงเสียงเข้าร่วมสนับสนุนภารกิจกู้ภัยมาเป็นเวลานานกว่า 20 ปี เคยเข้าออกสถานที่เกิดเหตุภัยพิบัติที่อยู่ในสภาพพินาศย่อยยับนับครั้งไม่ถ้วน อาทิ พื้นที่ประสบภัยจากพายุไต้ฝุ่นช้างสารพัดถล่ม, เหตุการณ์ภัยพิบัติจากไต้ฝุ่นมรกต เมื่อ 8 ส.ค. 2009 และอุบัติเหตุเครื่องบินโดยสารของสายการบินทรานส์เอเชียตก เป็นต้น  เนื่องจากการกู้ภัยในสถานที่เกิดเหตุ เจ้าหน้าที่กู้ภัยจะถือเคล็ดในเรื่องการเรียกชื่อจริง บวกกับครอบครัวของคุณหวังทำกิจการจำหน่ายรถจักรยานยนต์ และยังรับแต่งรถจักรยานยนต์ด้วย เขาจึงผุดไอเดียใช้คำว่า “ลูกสูบ” มาเป็นรหัสเรียกแทนชื่อตัวเอง และเป็นที่มาของฉายา “โค้ชลูกสูบ” ที่ติดตัวเขามาจนถึงทุกวันนี้

เนื่องจากผ่านเหตุการณ์ล้มหายตายจากมามาก จึงรู้ซึ้งถึงสัจธรรมแห่งความไม่เที่ยงในสรรพสิ่ง ทำให้คุณหวังหมิงเสียงเป็นคนใจกว้างและโอบอ้อมอารี เขาทุ่มเทให้กับภารกิจอนุรักษ์ท้องทะเล ตราบจนถึงปัจจุบันหมดเงินไปกับภารกิจนี้กว่าหนึ่งล้านเหรียญไต้หวันแล้ว แต่เขาไม่ได้คิดอะไรมาก เขากล่าวอย่างตรงไปตรงมาว่า “มีกำลังแค่ไหน ก็ทำแค่นั้น ตอนที่ทำก็ไม่ได้คิดว่าจะต้องใช้เงินเท่าไร สิ่งสำคัญคือ ระหว่างที่ยังมีชีวิตอยู่ได้สร้างคุณประโยชน์ให้แก่สังคมและท้องทะเลมากน้อยแค่ไหน”

 

หายนะในท้องทะเล ปลุกจิตสำนึกในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

คนที่อาศัยทะเลเป็นแหล่งทำมาหาเลี้ยงชีพ ส่วนใหญ่มีความคิดกันว่า “ทะเล คือตู้เย็นในบ้านของเรา” ถ้าเย็นนี้อยากทำกับข้าวเพิ่ม ก็แค่ไปจับปลาและงมหอยที่ชายทะเลก็ได้แล้ว คุณหวังหมิงเสียงก็เช่นเดียวกัน แต่จากการที่สิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศแปรเปลี่ยนไป ท้องทะเลที่เคยมีทรัพยากรอุดมสมบูรณ์ ปัจจุบันถูกทำลายจนแทบไม่เหลือร่องรอยในอดีต

อยู่มาวันหนึ่ง คุณหวังหมิงเสียงเกิดความสงสัยว่า ทำไมปลาที่ตกได้ลดจำนวนลงเรื่อยๆ เขาจึงดำน้ำลงไปใต้ทะเลเพื่อดูให้รู้แน่ เขาพบว่าน่านน้ำที่เคยเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำต่างๆ ซึ่งรวมถึงกุ้งมังกรด้วย ปัจจุบันกลับเต็มไปด้วยขยะที่มาจากทั่วทุกมุมโลก ยิ่งไปกว่านั้น ยังมีซากอวนจับปลาถูกทิ้งไว้เกลื่อนกลาด สิ่งเหล่านี้ปลุกจิตสำนึกในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมของเขาให้ตื่นขึ้นมา เมื่อคุณหวังหมิงเสียงได้เป็นครูสอนดำน้ำ ทุกครั้งก่อนพานักท่องเที่ยวไปดำน้ำ เขาจะพาไปเก็บขยะในทะเลก่อน เมื่อเก็บขยะเสร็จแล้วจึงจะพาไปดำน้ำและชมสถานที่ท่องเที่ยว

12 ปีก่อน เขามีโอกาสไปช่วยชาวประมงที่หมู่บ้านปาโต่วจื่อ (八斗子 หมู่บ้านชาวประมงในเมืองจีหลง) นำกิ่งไผ่ลงไปวางใต้ทะเล แม้น่านน้ำทางตะวันออกเฉียงเหนือจะเป็นแหล่งหมึกหอมที่สำคัญที่สุดของไต้หวัน แต่เนื่องจากสภาพแวดล้อมถูกทำลาย หมึกหอมจำต้องวางไข่ในทะเลที่เต็มไปด้วยขยะและซากอวน พวกเขาจึงต้องสร้าง “แหล่งวางไข่จำลองหรูหราระดับ 6 ดาว” ให้แก่หมึกหอม เพื่อเพิ่มอัตราการฟักไข่ของหมึกหอมให้สูงขึ้น

หลังจากนั้นเป็นต้นมา คุณหวังหมิงเสียงทุ่มเทให้กับภารกิจนี้อย่างเต็มที่ เมื่อถึงฤดูวางไข่ของหมึกหอมซึ่งอยู่ระหว่างเดือนเมษายน-ตุลาคมของทุกปีไม่ว่าจะมีงบประมาณสนับสนุนหรือไม่มีคนเข้าร่วมภารกิจและได้รับความสนใจจากโลกภายนอกมากน้อยเพียงใดแต่คุณหวังหมิงเสียงยังคงเพียรพยายามมุ่งมั่นดำเนินภารกิจนี้เป็นประจำทุกปีอย่างไม่เคยหยุดยั้งตราบจนถึงปัจจุบัน

แม้ว่าในช่วงแรก หน่วยงานภาครัฐคัดค้านอย่างรุนแรง เพราะถือว่ากิ่งไผ่เป็นปะการังเทียมชนิดหนึ่ง การนำลงไปวางใต้ทะเลต้องขออนุญาตก่อน แต่จากการสนับสนุนอย่างเต็มที่ของบรรดาผู้เชี่ยวชาญและนักวิชาการ อาทิ คุณเฉินลี่สู (陳麗淑) ผู้ช่วยนักวิจัยประจำพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีทางทะเลแห่งชาติไต้หวัน บวกกับการติดตามบันทึกข้อมูลในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เป็นเครื่องยืนยันได้ว่าวิธีการนี้ได้ผลจริง รัฐบาลจึงหันมาให้การสนับสนุน

 

กำหนดเขตอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล คืนชีวิตให้ลูกหมึกหอม

การสร้างแหล่งวางไข่ให้หมึกหอมเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของภารกิจการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเล  เนื่องจากอยู่มาวันหนึ่ง คุณหวังหมิงเสียงพบว่า บริเวณที่เขานำกอไผ่ลงไปวางใต้ทะเลได้กลายเป็นสวรรค์ของนักตกปลา “แม้แต่คนที่ตกไม่เป็น ถ้าไปตกที่นั่นก็ได้ปลากันทั้งนั้น” และจากการบอกต่อกันแบบปากต่อปาก แม้ลูกหมึกหอมจะเพิ่มจำนวนขึ้น แต่หมึกหอมตัวใหญ่ๆ ยังคงพบเห็นได้น้อยมาก

วงจรชีวิตของหมึกหอมมีระยะเวลาสั้นๆ แค่ปีเดียวเท่านั้น คุณหวังหมิงเสียงอธิบายว่า “อายุของหมึกหอม 4 วัน จะเท่ากับอายุของคน 1 ปี” หมึกหอมกินอาหารมาก ทำให้เติบโตอย่างรวดเร็ว หากให้เวลามัน หมึกหอมก็จะเติบโตขึ้นเรื่อยๆ ระยะเวลาครึ่งปีจะมีน้ำหนักมากถึง 2 กิโลกรัม นอกจากเป็นการเปิดโอกาสให้สิ่งมีชีวิตได้สืบพันธุ์แล้ว ยังเป็นการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจด้วย

ด้วยเหตุนี้เอง คุณหวังหมิงเสียงจึงพยายามเกลี้ยกล่อมบรรดานักตกปลาหมึก ขณะเดียวกันก็เรียกร้องให้รัฐบาลเร่ง
บัญญัติกฏหมายห้ามจับหมึกหอมที่ขนาดลำตัวยาวไม่ถึง 15 เซนติเมตร เขาบอกว่า “ในเมื่อมีการบัญญัติกฎหมายคุ้มครองปูแล้ว หมึกหอมที่มีจำนวนน้อยกว่าปูเสียอีก ทำไมจะบัญญัติกฏหมายขึ้นมาคุ้มครองไม่ได้?” แม้แนวคิดดังกล่าวของคุณหวังหมิงเสียงจนแล้วจนรอดก็ไม่เคยได้รับการตอบสนองสักที แต่เขาไม่เคยเลิกล้มความพยายาม สุดท้ายเขาเปลี่ยนไปใช้วิธีเสนอให้มีการจัดตั้งเขตอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลในน่านน้ำใกล้ชายฝั่ง เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะแก่การเจริญเติบโตของหมึกหอมโดยปราศจากการรบกวนจากโลกภายนอก ในที่สุด แนวคิดของคุณหวังหมิงเสียงก็ได้รับการสนับสนุนจากเจ้าหน้าที่ของรัฐและนักวิชาการ จนนำไปสู่การจัดตั้ง “เขตอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล อ่าววั่งไห่เซี่ยงเฉาจิ้ง” (Wanghaixiang Chaojing Bay Resource Conservation Area) ในปี 2016 ซึ่งเป็นเขตอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลแห่งแรกในเมืองจีหลง

นอกจากผลักดันการจัดตั้งเขตอนุรักษ์ฯแล้ว เขายังผลักดันในด้านอื่นๆ ควบคู่กันไปด้วย เขารวบรวมพลังมวลชนเพื่อร่วมกันเก็บขยะและซากอวนใต้ท้องทะเลบริเวณน่านน้ำใกล้ชายฝั่งจนสะอาดเอี่ยม และผลักดันให้เลิกใช้อวนแบบตาข่ายถี่จับปลาที่จับกุ้งหอยปูปลาทั้งตัวเล็กและตัวใหญ่จนสิ้นซาก

อย่างไรก็ดี เคยมีชาวประมงบางคนเหน็บแนมเขาว่า “ทีไอ้พวกที่แอบใช้อวนลอยติดตาไม่เห็นไปจับ แล้วมากำหนดเขตอนุรักษ์ฯ มันจะมีประโยชน์อะไร” คำพูดเหล่านี้ทำให้คุณหวังหมิงเสียงที่เป็นคนจริงจังและตรงไปตรงมา ขับเรือคู่ชีพออกทะเลไปช่วยเจ้าหน้าที่ป้องกันชายฝั่งไล่จับเรือประมง ที่แอบใช้อวนลอยติดตาลักลอบทำประมงผิดกฎหมาย และยังเชือดไก่ให้ลิงดู โดยใช้วิธีปรับหนักและเข้มงวดตรวจจับ ขณะเดียวกันก็ผลักดันให้เทศบาลเมืองจีหลงจัดทำมาตรการลงทะเบียนชื่อผู้ใช้อวนลอยติด เพื่อบริหารจัดการเครื่องมือทำประมงบนเรือประมงทุกลำอย่างจริงจัง ผลจากการดำเนินมาตรการต่างๆ เหล่านี้ ในที่สุด ได้ทำให้บรรดาชาวประมงที่เคารพกฎหมายและไม่พอใจการลักลอบใช้อวนลอยติดแต่ไม่กล้าแสดงความเห็น ได้รับรู้ถึงความตั้งใจจริงของคุณหวังหมิงเสียง และเปลี่ยนท่าที่มาสนับสนุนเขาอย่างเต็มที่

เป้าหมายสุดท้ายที่คุณหวังหมิงเสียงปรารถนาจะให้บรรลุผลก็คือ การขยายเขตอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลให้ครอบคลุมน่านน้ำทั้งหมดของอ่าววั่งไห่เซี่ยง (หรือเรียกอีกชื่อว่า อ่าวฟันไจ๋) แม้จะทำให้ชาวประมงไม่สามารถจับปลาในน่านน้ำดังกล่าวได้ แต่สามารถเลียนแบบโมเดล “นั่งเกวียนไปเก็บหอยนางรม” ที่ตำบลฟางย่วน เมืองจางฮั่ว ซึ่งเป็นการนำวัฒนธรรมท้องถิ่นที่เป็นเอกลักษณ์มาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาอุตสาหกรรมท่องเที่ยว โดยชาวประมงสามารถนำเรือประมงของตัวเองที่มีอยู่แล้ว มาใช้ในการประกอบอาชีพด้วยการพานักท่องเที่ยวไปทำกิจกรรมทางน้ำในทะเล

คุณหวังหมิงเสียงต้องการใช้กิจกรรมทางน้ำในการดึงดูดผู้คนให้มาทำความรู้จักกับท้องทะเลอันกว้างใหญ่ไพศาลที่เขาหลงใหลแห่งนี้ให้มากขึ้น เพราะความงดงามที่ได้มาไม่ง่ายนี้ ควรค่าอย่างยิ่งที่พวกเราทุกคนต้องร่วมกันพิทักษ์รักษาไว้ให้คงอยู่สืบไปชั่วกาลนาน

Giải cứu đại dương

Vương Minh Tường làm ổ cho mực lá sinh sản

Bài viết‧Lynn Su Ảnh‧Lin Min-hsuan Biên dịch‧Hoàn Lam

靠海維生的人多,但為海發聲的人卻少。許多人只知「討海」,但卻不知濫捕濫撈、海漂垃圾,早已讓理應美麗的大海滿目瘡痍。

愛海如癡的王銘祥是漁民,也是潛水教練,更是大海的最佳代言人,他傾盡一己之力,不計代價投入海洋保育倡議,好似哺育著他長大的這片汪洋,同樣無私付出。


Nhiều người sinh sống nhờ biển, nhưng lại ít người giải cứu đại dương. Nhiều người chỉ biết “Sống nhờ biển” nhưng lại không biết nạn khai thác bừa bãi nguồn tài nguyên biển, rác thải trôi dạt trên biển đã khiến vùng biển xinh đẹp trở nên vô cùng thảm hại.

Vương Minh Tường (Wang Ming-hsiang) là một ngư dân rất yêu biển, ông cũng là huấn luyện viên lặn biển và còn là đại sứ tuyệt vời nhất của đại dương. Bằng mọi giá, ông dồn hết sức mình đề xướng công tác bảo tồn đại dương, giống như vùng biển bao la, rộng mênh mông này đã có tấm lòng vị tha nuôi dưỡng ông trưởng thành.

 

Từng gặp ông Vương Minh Tường tại Bảo tàng Quốc gia Khoa học và Công nghệ Hải dương (National Museum of Marine Science and Technology) ở thành phố Cơ Long vào ngày nghỉ lễ, lúc đó là một ngày trời âm u, mưa rả rích nhưng nhiều du khách từ xa đến thăm Bảo tàng vẫn rất hào hứng. Ngay tại không gian nửa ngoài trời, ông đang hướng dẫn một nhóm người rất đông có cả người lớn lẫn trẻ em. Ông đem bó trúc xum xuê (là giống trúc Makino Đài Loan) chặt thành những đoạn vừa phải, rồi dùng kiểu nút thắt đôi để bện từng cành trúc thành hình quạt, mô phỏng theo loại san hô sừng (Gorgonian coral), làm thành “ổ trúc cho mực lá sinh sản”.

Nhân viên Bảo tàng phụ giúp ở bên cạnh giới thiệu với khách tham quan rằng ông thường được gọi là “Huấn luyện viên Piston”, cũng có người gọi ông là “Ông nội của loài mực lá”, trong khi ông chỉ mới khoảng ngoài 50, vì ông dấn thân vào công tác bảo tồn loài mực lá đã 12 năm, nhờ vậy loài mực lá có tuổi thọ chỉ 1 năm đã có được nơi sinh sống không bị quấy rầy tại vùng biển ở mũi Đông Bắc, có thể sinh ra thế hệ sau, nhờ vậy mà duy trì được nòi giống.

Vì vậy, từ lúc có các biệt danh “Người cha của loài mực lá”, “Ông bác của loài mực lá”, “Ông nội của loài mực lá” cho đến nay, ông Vương Minh Tường cho biết, nói theo vai vế thì phải gọi ông là “Ông cố nội của loài mực lá”.

 

Người đàn ông yêu biển

Khi nói tới biển, cặp mắt ông Vương Minh Tường bừng sáng, tràn đầy nhiệt huyết. Ông sinh ra và lớn lên tại Cơ Long, từ nhỏ nhìn thấy những chiếc tàu cá đến và đi từ phía đường chân trời xa, trong quá trình trưởng thành, ông luôn bị người lớn nhắc nhở “Bãi biển nguy hiểm, không được ra tới đó”. Vì rất thích biển nên ông không nghe lời cảnh cáo, mỗi khi ra biển chơi, về nhà lúc nào cũng bị đánh đòn nhưng ông vẫn không chịu nghe lời.

“Lúc tâm trạng không vui, chỉ cần tới bãi biển thì sẽ vui hẳn lên”. Sau khi lớn lên, bản thân ông cũng đã có con tàu của chính mình, từ tàu nhỏ tới tàu lớn, nhiều nhất đã từng sở hữu tới 5 con tàu. Ông cũng có giấy phép lặn biển chuyên nghiệp, công việc chính của ông hiện tại là dẫn du khách đi lặn biển, đi câu cá ngoài biển hoặc hỗ trợ công tác thăm dò sinh thái biển.

Ông Vương Minh Tường hoàn toàn xứng đáng được gọi là “Người trung niên đa năng”. Ngoài ra, ông còn có một vai trò quan trọng khác là nhân viên cứu hộ, tham giạ công tác cứu hộ trên 20 năm, đã từng ra vào những chốn sinh tử bị ảnh hưởng nặng nề bởi các thiên tai như cơn bão Xangsane, cơn bão Morakot, tai nạn máy bay của Hãng hàng không TransAsia Airways, ông đều từng tới chi viện ngay vào những phút đầu tiên.

Ông có một biệt danh khác là “Piston”, hóa ra là vì tại hiện trường cứu nạn, anh em nhân viên cứu hộ kiêng không gọi thẳng tên thật, vả lại nhà ông có mở tiệm sửa chữa xe máy, cũng thường tân trang xe máy, ông lấy luôn tên linh kiện xe máy “Piston” làm biệt danh, cho nên tên gọi này đã gắn bó với ông cho đến nay.

Vì đã nhiều lần chứng kiến cảnh sinh ly tử biệt, hiểu được sự vô thường của cuộc sống nên ông Vương Minh Tường có cách nhìn rất thoáng về cuộc sống. Dấn thân vào công tác bảo tồn đại dương, cho đến nay đã bỏ ra hơn một triệu Đài tệ, ông vẫn không nề hà gì, “Làm được bao nhiêu thì làm, khi làm cũng không nghĩ ngợi sẽ tốn bao nhiêu tiền, điều quan trọng nhất là khi còn sống trên cõi đời này, có thể cống hiến được bao nhiêu cho xã hội, cho đại dương”, ông nói một cách đơn giản.

 

Thảm họa của đại dương, khơi dậy ý thức bảo vệ môi trường

Rất nhiều người sinh sống nhờ biển đều có ký ức rằng “đại dương là chiếc tủ lạnh của gia đình chúng ta”, muốn cải thiện bữa ăn tối nay thì ra bãi biển bắt cá, nhặt nghêu sò, ông Vương Minh Tường cũng không ngoại lệ. Nhưng cùng với sự chuyển biến xấu đi của môi trường sinh thái, vùng biển dồi dào tài nguyên xưa kia, giờ đã không còn như trước nữa.

Khi số lượng cá câu được ngày càng ít đi, ông lấy làm thắc mắc nên đi lặn biển để tìm hiểu nguyên do thì mới phát hiện vùng biển trước kia có tôm hùm sinh sống, ngày nay lại tràn ngập rác thải không phân chia ranh giới quốc gia, thậm chí còn đầy rẫy những chiếc lưới đánh cá bị vứt bừa bãi dưới biển, cũng vì vậy đã khơi dậy ý thức bảo vệ môi trường trong ông. Sau khi trở thành huấn luyện viên, mỗi lần dẫn du khách đi lặn biển, ông đều yêu cầu du khách xuống biển nhặt rác trước, nhặt xong mới dẫn du khách đi thăm các điểm du lịch.

Cách đây 12 năm, thể theo lời mời của ngư dân, ông đã hỗ trợ công việc cắm những bụi trúc ở vùng biển Bát Đẩu Tử. Mặc dù Mũi Đông Bắc là vùng khai thác mực lá chủ yếu nhất của Đài Loan nhưng do môi trường tự nhiên bị phá hoại, loài mực lá chỉ có thể đẻ trứng trên đống rác thải dưới biển, trên lưới đánh cá. Họ làm “ổ nhân tạo hạng 6 sao” để loài mực lá sinh sản, hy vọng có thể nâng cao tỷ lệ ấp trứng.

Kể từ đó, ông Vương Minh Tường tập trung vào công việc làm ổ cho mực lá đẻ trứng. Từ 4 đến tháng 10 hàng năm là kỳ đẻ trứng của mực lá, bất kể là có kinh phí hỗ trợ hay là có người tham gia, quan tâm hay không, suốt nhiều năm nay ông vẫn làm công việc này, không hề bỏ cuộc.

Mặc dù lúc ban đầu, do cơ quan chính phủ nhận định bụi trúc là một loại rạn cá nhân tạo, đưa xuống dưới biển cần phải xin phép, vì vậy đã phản đối, nhưng nhờ sự ủng hộ mạnh mẽ của các chuyên gia học giả, trong đó có trợ lý nghiên cứu viên của Bảo tàng Quốc gia Khoa học và Công nghệ Hải dương-bà Trần Lệ Thục, cộng thêm những dữ liệu ghi nhận theo dõi từng năm, chứng minh cho thấy phương pháp như vậy là có hiệu quả, sau đó phía cơ quan chính phủ mới chuyển sang thái độ ủng hộ.

 

Hoạch định khu bảo tồn, giữ lại một con đường sống cho mực lá

Làm ổ nhân tạo cho loài mực lá đẻ chỉ là khởi điểm của hành động bảo tồn. Có một hôm, ông Vương Minh Tường phát hiện, địa điểm đặt bụi trúc lại trở thành thiên đường cho những người câu mực lá, “Cho dù là người không biết câu, nhưng ở đây chắc chắn sẽ câu được mực lá”. Chính vì thế số lượng mực lá con có tăng lên nhiều, nhưng mực lá lớn vẫn rất hiếm.

Tuổi thọ của mực lá chỉ vỏn vẹn có 1 năm, “tức là 4 ngày của mực bằng với 1 năm tuổi của người”. Ông Vương Minh Tường giải thích, mực lá ăn nhiều, lớn nhanh, chỉ cần có thời gian để chúng lớn lên, được nửa năm thì mực lá sẽ nặng tới 1,2kg, không chỉ giúp loài vật được tiếp tục sinh sôi nảy nở, mà giá trị kinh tế cũng được nâng cao.

Vì việc này, ông tận tình khuyên bảo những người câu mực lá, mặt khác kêu gọi chính phủ nhanh chóng xây dựng luật, hy vọng cấm câu hoặc bán mực lá con cỡ 15cm trở xuống, “loài cua đã có luật rồi, trong khi đó số lượng mực lá còn ít hơn số lượng cua, tại sao không thực hiện?” Ông Vương Minh Tường nghĩ như vậy nhưng mãi vẫn chưa nhận được câu trả lời.

Vốn rất kiên định nhưng sau cùng ông cũng đành thay đổi, chuyển thành nêu đề án, hy vọng hoạch định vùng biển lân cận thành khu bảo tồn, mong muốn có thể giữ lại cho mực lá con một môi trường sinh trưởng an toàn. Sau cùng, ông đã giành được sự ủng hộ của các vị quan chức và học giả. Năm 2016, Chính phủ quyết định thành lập “Khu bảo tồn tài nguyên vịnh Triều Cảnh, hẻm Vọng Hải” (Wanghaixiang Chaojing Bay Resource Conservation Area), đồng thời mở ra tiền lệ cho khu vực Cơ Long.

Ngoài việc thúc đẩy thành lập khu bảo tồn, ông Vương Minh Tường cũng cùng lúc triển khai theo nhiều phương diện như tập hợp sức mạnh của đông đảo mọi người, làm sạch lưới đánh cá đã bị vứt bỏ bừa bãi dưới đáy biển ở vùng biển gần bờ, để “bức tường chết chóc” khét tiếng này không còn khiến cho cá to, cá con, tôm và cua bị sa vào đó nữa.

Cũng có ngư dân chế giễu ông rằng “Không bắt người trộm thả lưới rê, có hoạch định khu bảo tồn cũng vô ích”. Khi nghe được câu nói này, vốn là người tính tình thẳng thắn, ông lập tức lái tàu ra biển, hỗ trợ đội tuần tra biển cùng truy bắt những tàu cá thả lưới rê bất hợp pháp, phạt nặng những tàu cá vi phạm để răn đe; ngoài tăng cường kiểm tra, còn đốc thúc chính quyền thành phố Cơ Long lập quy định đăng ký tên thật đối với tàu cá sử dụng lưới rê, thực hiện trách nhiệm quản lý ngư cụ đối với tất cả tàu cá. Tất cả những điều ông làm khiến cho những ngư dân tuân thủ pháp luật, cảm thấy bất bình đối với hành vi thả lưới rê nhưng không dám nói ra, nay đã hiểu được quyết tâm “làm thật” của ông và sau đó họ đều ủng hộ ông. 

Nhưng viễn cảnh mà ông Vương Minh Tường vẫn canh cánh trong lòng, đó là hy vọng mở rộng phạm vi khu bảo tồn, toàn bộ vịnh Vọng Hải Hạng (aka Wanghaixiang Bay, còn gọi là Fanzai’ao Bay) đều đưa vào phạm vi hoạch định. Mặc dù ngư dân không được tiến hành đánh bắt ở đây nữa nhưng có thể học theo cách làm “ngồi xe bò ra bãi thu hoạch hào” của xã Phương Uyển, huyện Chương Hóa, biến đặc trưng văn hóa địa phương thành tài nguyên phát triển ngành giải trí, ngư dân có thể sử dụng tàu cá để chở du khách ra biển tiến hành hoạt động vui chơi giải trí trên biển để kiếm sống.  

Đại dương đem đến cho ông một tình yêu vô tận, vì vậy ông muốn càng nhiều người hiểu được rằng, vẻ đẹp không dễ dàng có được của đại dương xứng đáng để mọi người cùng gìn giữ bảo vệ.

X 使用【台灣光華雜誌】APP!
更快速更方便!